Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

İşlenmiş Gıda Nedir? İşlenmiş Gıdalar Sağlığınızı Nasıl Etkiliyor?

İşlenmiş Gıda Nedir? İşlenmiş Gıdalar Sağlığınızı Nasıl Etkiliyor? Runner's World
12 dakika
6,339

İşlenmiş gıdaların işlenmemiş gıdalardan daha kötü olduğuna yönelik genel bir kanı vardır. İşlenmiş gıda deyince akla ilk gelenler; pek çok bileşenden oluşan, yapay renkler, tatlar ve hatta çeşitli kimyasal katkı maddeleri içeren, paketlenmiş gıda maddeleridir. Genellikle önceden hazırlanmış, "tüketime hazır gıdalar" olarak adlandırılan işlenmiş gıdaların; obezite salgınına ve gittikçe yaygınlaşan kalp hastalığı ve diyabet gibi kronik hastalıklara sebep olduğu öne sürülmektedir. Ancak, işlenmiş gıdanın tanımı, kaynağına bağlı olarak büyük ölçüde değişir:

  • ABD Tarım Bakanlığı (USDA) işlenmiş gıdayı, doğal durumu herhangi bir değişikliğe uğramış gıda olarak tanımlar. Yıkama, temizleme, öğütme, kesme, doğrama, ısıtma, pastörizasyon, haşlama, pişirme, konserve haline getirme, dondurma, kurutma, karıştırma, paketleme veya bir gıdanın doğal halini değiştiren herhangi bir işleme tabi tutulan bir ham tarımsal ürün, "işlenmiş gıda" kategorisine girer. Bu tanıma göre bir gıdanın "işlenmiş gıda" olması için; koruyucular, tatlandırıcılar, besin öğeleri ve çeşitli katkı maddelerinin yanında, gıda ürünlerinde kullanımı yaygın olarak onaylanmış maddeler olan; tuz, şeker ve yağ gibi diğer bileşenlerin eklenmesini de yeterlidir.
  • Gıda Teknolojistleri Enstitüsü tarafından yapılan "işlem görmüş yiyecekler" tanımı; depolama, filtreleme, fermente etme, ayıklama, konsantre hale getirme, mikrodalgada pişirme ve paketleme gibi müdahaleleri de içerir.[1]

Bu standartlara göre, süpermarketlerde satılan yiyeceklerin neredeyse tümü, bir dereceye kadar "işlenmiş" olarak sınıflandırılacaktır. Yiyecekler hasat edilir edilmez bozulmaya ve besin değerlerini kaybetmeye başlarlar; hatta meyve reyonundaki elmalar bile tüketiciye satılmadan önce dört veya daha fazla işlem aşamasından geçer. Bu nedenle, gıdayı "işlenip işlenmediğine göre" değil de "işlenme derecesine göre" sınıflandırmak daha faydalı olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Gıda İşleme Türleri Nelerdir?

NOVA sınıflandırması olarak adlandırılan sistem, 2009 yılında işlenmiş gıdaları sınıflandırmak için geliştirilmiştir. Bu sistem, bir gıdanın işlenme derecesini detaylandıran dört kategoriden oluşur.[2], [3]

İşlenmemiş veya Minimum Düzeyde İşlenmiş Gıdalar

İşlenmemiş gıdalar, bitki ve hayvanların doğal yenilebilir gıda kısımlarını içerir. Asgari düzeyde işlenmiş gıdalar, koruma amaçlı olarak biraz değiştirilmiş olan, ancak bu işlemler, gıdanın besin içeriğini önemli ölçüde değiştirmemiş olan gıdalardır. Örneğin yenmeyen veya istenmeyen parçaların temizlenmesi ve çıkarılması, öğütme, soğutma, pastörizasyon, fermantasyon, dondurma ve vakumlu paketleme gibi işlemler bu kategorideki işlemler arasında sayılabilir. Bu işlemler, yiyeceğin daha uzun süre saklanmasını ve güvenli kalmasını sağlar. Birçok taze meyve, sebze, kepekli tahıllar, kuruyemişler, et ve süt bu kategoriye girer.

Bu Reklamı Kapat

İşlenmiş Gıda Katkıları

Minimum düzeyde işlenmiş gıdalardan presleme, rafine etme, öğütme yoluyla elde edilen gıda bileşenleridir. Genellikle kendi başlarına yenmezler; ancak minimum düzeyde işlenmiş gıdaları hazırlamak için kullanılırlar. Örnekler arasında bitkilerden, tohumlardan ve kuruyemişlerden elde edilen yağlar veya tam tahıllardan yapılan un ve makarnalar sayılabilir.

İşlenmiş Gıdalar

Yukarda belirtilen iki maddeye dahil olan ve ayrıca tuz, şeker veya yağ eklenmiş gıdalar bu kategoriye girer. Bazı konserve meyve ve sebzeler, bazı peynirler, taze yapılmış ekmekler ve konserve balıklar bunlara örnektir. Bu yiyecekler genellikle en az 2-3 bileşenden yapılır ve ilave hazırlık gerektirmeden kolaylıkla yenilebilir.

Ultra İşlenmiş Gıdalar

Yaygın olarak "yüksek oranda işlenmiş gıdalar" olarak da adlandırılan bu gıdalar; ilk iki gruptaki gıdalara; tuz, tatlandırıcı ve yağların dahil edilmesiyle birlikte, raf ömrünü uzatan, dokuyu koruyan ve lezzeti artıran yapay renkler, aromalar ve koruyucular ilave edilmiş gıdalardır. Birden fazla bileşen kullanılarak yapılan işlemler, yüksek oranda işlenmiş gıdayı oluşturur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu yiyeceklerin, insanların aşırı yemelerini ve daha fazla satın almalarını sağlamak için özel olarak iştah artırmak için tasarlandığı tahmin edilmektedir. Genellikle minimum ek hazırlık ile yemeye hazırdırlar. Bu gıdaların hepsi olmasa da bazıları lif ve besin öğeleri açısından zayıftır. Örneğin; şekerli içecekler, kurabiyeler, bazı krakerler, cipsler ve kahvaltılık gevrekler, bazı dondurulmuş öğle ve akşam yemekleri ve etleridir. Bu gıdalar, bazı kişilerin diyetlerinde tamamen olmasa da kısmen minimal işlenmiş gıdaların yerini alabilir. ABD Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Anketi'nden elde edilen verileri kullanan bir çalışma, ultra işlenmiş gıdaların, ABD diyetindeki toplam kalorinin yaklaşık %60'ını oluşturduğunu ortaya çıkarmıştır.[4] Aşırı işlenmiş gıdaların artan satışları ile obezitedeki artış arasında bir ilişki olduğu da öne sürülmüştür.[3]

Önemli Detaylar

NOVA sistemi, Dünya Sağlık Örgütü, Gıda ve Tarım Örgütü ve Pan Amerikan Sağlık Örgütü tarafından tanınır, ancak şu anda ABD'de Gıda ve İlaç İdaresi (USDA) tarafından tanınmamaktadır.

Ayrıca NOVA, belirli gıdaları sınıflandırırken oldukça fazla genelleme yaptığı ve kafa karışıklığına neden olduğu için eleştirilmiştir. Örneğin, yoğurt birden fazla kategoriye girebilir; sade yoğurt minimum düzeyde işlenir, ancak tatlandırıcı eklenmiş meyveli yoğurt, ne kadar tatlandırıcı ve diğer kimyasal katkı maddelerinin eklendiğine bağlı olarak işlenmiş veya yüksek oranda işlenmiş olarak etiketlenebilir.

Son olarak NOVA, bu kategorilere giren yiyeceklerin kapsamlı bir listesini ilân etmediğinden, tüketici, gıdaların hangi kategoriye ait olduğuna kendisi karar vermek zorunda kalır.

İşlenmiş Gıdalar Gerçekten Sağlıksız mı?

Gıda İşlemenin Avantajları

Çoğu insanın mutfağında en azından bir miktar işlenmiş yiyecek bulunduğuna şüphe yoktur. Bu yiyecekler, yemek hazırlarken zaman kazandırırlar. Günlük koşuşturmanın çok yoğun olduğu ve sınırlı gıda bütçesine sahip bazı evlerde, işlenmiş ve takviyeli gıdalar, önemli besin ihtiyaçlarını karşılar. Beslenme açısından bakıldığında, işlenmiş ve hatta yüksek oranda işlenmiş gıdalar, temel besin ihtiyaçlarını sağlayabilir. Protein gibi bazı besinler gıdalar işlense bile doğal olarak korunur. B vitaminleri veya demir gibi diğer vitaminler işlem sırasında kaybolacak olursa geri eklenebilir. Hasattan sonra hızla dondurulan meyve ve sebzeler, C vitamininin çoğunu koruyabilir.

Bu Reklamı Kapat

Tarih boyunca, belirli besinlerle zenginleştirilmiş gıdalar, bazı sağlık sorunlarını önlemiştir. Örneğin anemiyi önlemek için demir ve B vitaminleri ile güçlendirilmiş bebek tahılları, raşitizmi önlemek için D vitamini ile güçlendirilmiş süt, doğum kusurlarını önlemek için folik asitle güçlendirilmiş buğday unu ve guatrı önlemek için tuza eklenen iyot sayılabilir.

Pastörizasyon, pişirme ve kurutma gibi belirli yöntemlerle işlem yapılan gıdalarda, zararlı bakterilerin büyümesi yok edilebilir veya engellenebilir. Emülgatörler gibi katkı maddeleri, fıstık ezmesinin katı ve sıvı parçalara ayrılmasını önlemek gibi gıdaların dokusunu korur. Gıda işlemenin diğer işlevleri arasında; gıdanın bozulmasını geciktirmek; gıdanın arzu edilen duyusal niteliklerinin (tat, doku, aroma, görünüm) korunması; ve eksiksiz bir yemek hazırlamada artan kolaylık yer alır.

Gıda İşlemenin Dezavantajları

Ancak gıda işlemenin dezavantajları da vardır. İşleme derecesine bağlı olarak, yiyecekler içindeki birçok besin yok edilebilir veya kaybedilebilir. Meyvelerin, sebzelerin ve kepekli tahılların dış katmanlarının soyulması, bitkisel besinlerini (fitokimyasallar) ve lifi ortadan kaldırabilir. Yiyecekleri ısıtmak veya kurutmak, belirli vitamin ve mineralleri yok edebilir. Gıda üreticileri, kaybedilen besin maddelerinin bir kısmını geri ekleyebilse de, gıdayı orijinal haliyle yeniden yaratmak imkansızdır.

Diyetinize yüksek oranda işlenmiş bir gıdayı dahil edip etmemeye karar verme aşamasındaysanız, besin içeriğini ve sağlık üzerindeki uzun vadeli etkisini değerlendirmenizi öneririz. Yüksek kalori içeren, çok işlem görmüş bir gıda, sağlıksız olarak kabul edilebilir. Örneğin araştırmalar, şekerli içeceklerin yüksek alımı ile artan obezite, diyabet ve kalp hastalığı riski arasındaki ilişkiyi desteklemektedir. Ancak zeytinyağı veya yulaf ezmesi gibi faydalı besinler içeren bazı işlenmiş gıdalarla karşılaştırıldığında, bu belirtilen kronik hastalıkların oranının, daha düşük olduğu görülmüştür.

Bu Reklamı Kapat

Bir Gıda Etiketindeki İçerik Listesinin İncelenmesi

Bir gıdadaki belirli içeriklerin farkında olmak genel olarak herkes için faydalı bir alışkanlıktır; ancak özellikle gıda alerjileri, besin duyarlılığı, diyabet veya sindirim hastalıkları olanlar için yararlıdır. Çoğu durumda, içerik listesi ne kadar uzunsa, bir gıda o kadar yüksek oranda işlenmiş demektir. Bununla birlikte, bazı popüler simaların iddia ettiğinin aksine, aşina olmadığınız veya uzun bir isme sahip kimyasallar, illâ sağlıksız olmak zorunda değildir.

Bir gıda paketindeki içindekiler listesini tararken, aşağıdakileri göz önünde bulundurun:

  • İçerikler, ağırlığına göre listelenmiştir. Bu, en fazla ağırlığa sahip gıda maddesinin ilk sırada yer alacağı ve en az ağırlığa sahip olanın en son listeleneceği anlamına gelir.[5]
  • Şeker ve tuz gibi bazı maddeler başka isimlerle listelenebilir. Örneğin şeker için alternatif terimler mısır şurubu, yüksek fruktozlu mısır şurubu, bal, agave şurubu, şeker kamışı, buharlaştırılmış kamış suyu, hindistancevizi şekeri, dekstroz, malt şurubu, melas veya turbinado şekeri (kısmen rafine, açık kahverengi toz şeker). Sodyum için diğer terimler, monosodyum glutamat veya disodyum fosfat olarak adlandırılır.
  • Gıda çok işlenmişse, yapay renkler, tatlar veya koruyucular gibi çeşitli gıda katkı maddeleri içerebilir. Buna bağlı olarak içerik isimleri daha az tanıdık hâle gelebilir. Bazı koruyucular küf ve bakteri oluşumunu engelleyerek gıdanın güvenliğini arttırır. Diğerleri, bozulma veya tatların kaçmasını önlemeye yardımcı olur. Etikette görebileceğiniz örnekler şunları içerir:
  • Koruyucular: askorbik asit, sodyum benzoat, potasyum sorbat, tokoferoller
  • Sıvıların ve katıların ayrılmasını önleyen emülgatörler: soya lesitini, monogliseritler
  • Kıvam arttırıcılar: ksantan zamkı (polisakkarit), pektin, karagenan, guar zamkı
  • Renklendiriciler: sarı tonlar eklemek için yapay FD&C Sarı No. 6 veya doğal beta-karoten
  • Güçlendirilmiş gıdalar, işlendikten sonra eklenen vitamin ve mineralleri içerir. Bu besinler ya işlem sırasında kaybolur ya da ortalama besin değeri eksik oldukları için eklenirler. Örnekler arasında B vitaminleri (riboflavin, niasin, niasinamid, folat veya folik asit), beta karoten, demir (demir sülfat), C vitamini (askorbik asit), Vitamin D veya protein içeriğini artıran amino asitler (L-triptofan, L- lisin, L-lösin, L-metionin) sayılabilir.

Doymuş yağlar, ilave şeker ve sodyum gibi yüksek oranda/ultra işlenmiş gıdaların üretiminde yaygın olarak kullanılan katkı maddeleri; kalp hastalığı, obezite ve yüksek tansiyon üzerindeki etkileri nedeniyle, zayıf nitelikli beslenmenin belirleyicisi haline gelmiştir.[6], [7] Ultra işlenmiş gıdaların ilave şekerlerden elde edilen toplam kalorinin yaklaşık %90'ına katkıda bulunduğu tahmin edilmektedir.[4]

İşlenmiş Gıdaların Sağlık Etkileri Hakkında Araştırmalar ve Sonuçları

2015 yılında, Dünya Sağlık Örgütü işlenmiş etleri, insanlarda kansere neden olan besinler olarak sınıflandırdı. Örgüt, "işlenmiş et" tanımını, etin lezzetini arttırmak veya saklama koşullarını iyileştirmek için tuzlama, kürleme, fermantasyon, tütsüleme veya diğer yöntemler kullanılarak yapılan işlemlerden geçirilmiş olmaya göretanımladılar. Açıklama, Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı Çalışma Grubu'ndan 22 bilim insanının konuyla ilgili 800'den fazla çalışmayı değerlendirmesinin ardından yapıldı. İşlenmiş etlerin zararlarıyla ilgili kanıtlara bakıldığında; kalın bağırsak kanseri ilk sıradaydı ve bunu mide kanseri izledi.[8]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Pictures From Italy (Charles Dickens)

Pictures from Italy is a travelogue by Charles Dickens, written in 1846. The book reveals the concerns of its author as he presents, according to Kate Flint, the country “like a chaotic magic-lantern show, fascinated both by the spectacle it offers, and by himself as spectator”.

In 1844, Dickens took a respite from writing novels and for several months traveled through France and Italy with his family. They visited the most famous sights: Genoa, Rome, Naples (with Vesuvius still smouldering), Florence and Venice. In his travelogue the author portrays a nation of great contrasts: grandiose buildings and urban desolation, and everyday life beside ancient monuments. But it is his encounters with Italy’s colorful street life that capture the imagination. Dickens is particularly drawn to the costumes, cross-dressing, and sheer exuberance of the Roman carnival. From the book we learn that Dickens was an early riser and walker, and that he enjoyed touring the major attractions on foot.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺65.00
Pictures From Italy (Charles Dickens)

Hemşirelerin Sağlık Çalışması ve Sağlık Profesyonelleri Takip Çalışmasının bir analizi, işlenmiş et ve patates cipsi gibi aşırı işlenmiş gıdaların çok tüketilmesinin 4 yıl boyunca kilo alımı ile ilişkili olduğunu ortaya çıkardı.[9] Diğer araştırmalar, aşırı işlenmiş gıdalar ne kadar çok yenirse, önemli besinlerden yoksun bir beslenme riskinin o kadar yüksek olduğunu göstermektedir. Bir NHANES çalışmasında (Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Anketi) 9,317 ABD'li katılımcının beslenmelerinin değerlendirilmesi sonucu, yüksek oranda ultra işlenmiş gıda alımının, daha fazla rafine karbonhidrat, ilave şeker ve doymuş yağ tüketimi ile bağlantılı olduğu ortaya çıktı. Aynı zamanda lif, çinko, potasyum, fosfor, magnezyum, kalsiyum ve A, C, D ve E vitaminlerinin alımı da azaldı.[10]

Navarra Seguimiento Üniversitesi’nde yaklaşık 20.000 İspanyol üniversite mezunu arasında yapılan bir başka gözlemsel çalışma, çokça işlenmiş gıdaların yüksek tüketiminin (günde 4 porsiyondan fazla), düşük tüketime (günde 2 porsiyondan az) kıyasla, herhangi bir nedenden ölüm riskinin, %62 artmasıyla ilişkili olduğunu ortaya çıkardı. Günlük porsiyona eklenen her bir işlenmiş gıdanın ölüm riskini %18 artırdığı belirlendi. Araştırmacılar bulgularına dayanarak, diyette aşırı işlenmiş gıdaların oranını sınırlayan ve küresel halk sağlığını iyileştirmek için işlenmemiş veya minimum işlenmiş gıdaların tüketimini teşvik eden politikaların önemine dikkat çekti.[11] Fransa'da (NutriNet Santé) ve ABD'de (NHANES) yapılan diğer araştırma çalışmaları da çok işlenmiş gıdaların tüketiminin tüm nedenlere bağlı yüksek ölüm oranıyla doğrudan ilişkili olduğunu bulmuştur.[12], [13]

2019'da, NOVA sınıflandırmasında tanımlandığı gibi ultra işlenmiş gıdaların gerçekten insanların daha fazla yemesine neden olup olamayacağını araştırmaya yönelik kontrollü bir çalışma yapıldı. On erkek ve on kadın, 14 gün boyunca, çok işlenmiş ve işlem görmemiş gıdalardan oluşan beslenme seçenekleri ile ve ardından 14 gün daha alternatif beslenme seçenekleri test edildi. Diyetler kalori, şeker, yağ, lif ve diğer besinler açısından nispeten eşitti ve katılımcıların istedikleri kadar çok veya az yemelerine izin verildi. Çalışma, katılımcıların ultra işlenmiş diyette yaklaşık 500 kalori daha fazla yediklerini ve ayrıca kilo aldıklarını (yaklaşık 1 kg) ortaya koydu.[14] Ekstra kalorilerin çoğu karbonhidrat ve yağlardan geldi ve beslenmeleri ayrıca sodyum alımını da artırdı. Katılımcılar işlenmemiş gıdalarla beslenmeye geçtiklerinde daha az kalori aldılar ve kilo verdiler. İştah anketlerine göre, katılımcılar ultra işlenmiş diyette daha hızlı yeme eğiliminde olsalar da, diyetler açlık, tokluk ve memnuniyet seviyelerinde farklılık göstermedi.

Sonuç

Gıda işleme, dondurma veya öğütme gibi temel teknolojilerden raf ömrünü veya lezzeti artıran katkı maddelerinin dahil edilmesine kadar uzanan bir yelpazedir. Genel bir kural olarak, günlük beslenmede; işlenmemiş veya minimum düzeyde işlenmiş gıdaları tüketmek en uygunudur. Bununla birlikte, işlenmiş gıdaların kullanımı tüketicinin seçimidir ve her seçimle birlikte gelen artılar ve eksiler vardır. Besin değerlerini gösteren gıda etiketi ve içerik listesi, işlenmiş gıdaların beslenmeye ne zaman dahil edilip edilmeyeceğine karar vermede etkili olabilir. Belirli gıda işleme türleriyle olumsuz sağlık sonuçları arasında (özellikle yüksek veya aşırı işlenmiş gıdalar) bir ilişki olduğunu gösteren kanıtlar vardır. Bu ilişki esas olarak ilave şekerler, aşırı sodyum ve sağlıksız yağlar içeren aşırı işlenmiş gıdalar için de geçerlidir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Umut Verici! 3
  • Muhteşem! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: https://www.hsph.harvard.edu/ | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. M. Weaver, et al. (2014). Processed Foods: Contributions To Nutrition. The American Journal of Clinical Nutrition, sf: 1525-1542. doi: 10.3945/ajcn.114.089284. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. A. Monteiro. (2009). Nutrition And Health. The Issue Is Not Food, Nor Nutrients, So Much As Processing. Public Health Nutrition, sf: 729-731. doi: 10.1017/S1368980009005291. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b C. A. Monteiro, et al. (2018). The Un Decade Of Nutrition, The Nova Food Classification And The Trouble With Ultra-Processing. Public Health Nutrition, sf: 5-17. doi: 10.1017/S1368980017000234. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b E. M. Steele, et al. (2016). Ultra-Processed Foods And Added Sugars In The Us Diet: Evidence From A Nationally Representative Cross-Sectional Study. BMJ Open, sf: e009892. doi: 10.1136/bmjopen-2015-009892. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ U.S. Food and Drug Administration. Food Labeling Guide: Guidance For Industry. (1 Ocak 2013). Alındığı Tarih: 3 Aralık 2021. Alındığı Yer: U.S. Food and Drug Administration | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. C. Tapsell, et al. (2016). Foods, Nutrients, And Dietary Patterns: Interconnections And Implications For Dietary Guidelines. Advances in Nutrition, sf: 445-454. doi: 10.3945/an.115.011718. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. M. Poti, et al. (2017). Ultra-Processed Food Intake And Obesity: What Really Matters For Health—Processing Or Nutrient Content?. Current Obesity Reports, sf: 420-431. doi: 10.1007/s13679-017-0285-4. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ V. Bouvard, et al. (2015). Carcinogenicity Of Consumption Of Red And Processed Meat. The Lancet Oncology, sf: 1599-1600. doi: 10.1016/S1470-2045(15)00444-1. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Mozaffarian, et al. (2011). Changes In Diet And Lifestyle And Long-Term Weight Gain In Women And Men. Massachusetts Medical Society, sf: 2392-2404. doi: 10.1056/NEJMoa1014296. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ E. M. Steele, et al. (2017). The Share Of Ultra-Processed Foods And The Overall Nutritional Quality Of Diets In The Us: Evidence From A Nationally Representative Cross-Sectional Study. Population Health Metrics, sf: 1-11. doi: 10.1186/s12963-017-0119-3. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Rico-Campà, et al. (2019). Association Between Consumption Of Ultra-Processed Foods And All Cause Mortality: Sun Prospective Cohort Study. BMJ, sf: l1949. doi: 10.1136/bmj.l1949. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Schnabel, et al. (2019). Association Between Ultraprocessed Food Consumption And Risk Of Mortality Among Middle-Aged Adults In France. JAMA Internal Medicine, sf: 490-498. doi: 10.1001/jamainternmed.2018.7289. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ H. Kim, et al. (2019). Ultra-Processed Food Intake And Mortality In The Usa: Results From The Third National Health And Nutrition Examination Survey (Nhanes Iii, 1988–1994). Public Health Nutrition, sf: 1777-1785. doi: 10.1017/S1368980018003890. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. D. Hall, et al. (2019). Ultra-Processed Diets Cause Excess Calorie Intake And Weight Gain: An Inpatient Randomized Controlled Trial Of Ad Libitum Food Intake. Cell Metabolism, sf: 67-77.e3. doi: 10.1016/j.cmet.2019.05.008. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/08/2022 04:55:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11177

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Hayvanlar Alemi
Kuyruksuz Maymun
Diyet
Koronavirüs
2019-Ncov
Beslenme
Toplum
Genom
Mucize
Genel Görelilik
Köpekgil
Genel Halk
Lipit
Tedavi
Organ
Entropi
Öğrenme
Astronomi
Uzun
Robot
Yaşamın Başlangıcı
Cinsellik Araştırmaları
Dünya Dışı Yaşam
Samanyolu Galaksisi
Araştırma
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.