Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Hiç Gözlenmemiş 10 Tuhaf Yıldız Tipi: Teorik Olarak Var Olabilecek Ama Hiç Gözlenmemiş Yıldızlar Var mı?

Gelin Sizi Kuark Yıldızları'ndan Tüytopları'na, Yıldızımsılardan Donmuş Yıldızlara Bir Yolculuğa Çıkaralım...

Hiç Gözlenmemiş 10 Tuhaf Yıldız Tipi: Teorik Olarak Var Olabilecek Ama Hiç Gözlenmemiş Yıldızlar Var mı?
16 dakika
2,660
Evrim Ağacı Akademi: Astrofizik Yazı Dizisi

Bu yazı, Astrofizik yazı dizisinin 10. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Kütleçekim Dalgaları Nedir? LIGO Neyi, Nasıl Keşfetti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Tarihin erken devirlerinden beri yıldızlar insanları etkilemiştir. Modern bilim sayesinde artık yıldızların yapısı ve türleri hakkında çok daha fazla bilgiye sahibiz. Bu alandaki bilgi birikimi gün geçtikçe artıyor ve astrofizikçiler evrende var olabilecek teorik yıldız türleri ileri sürüyorlar.

Teorik yıldızlar esasen yıldız-benzeri yapılar olsa da yıldızların kimyasal yapısı ve füzyon enerjisi kaynağı ile ilgili standart karakteristik özelliklerini taşımaz. Bu listedeki yıldızlar fiziksel araştırmanın en noktasındadır ve doğrudan gözlemlenmemiştir. Tabii ki şimdilik... Ama gözleneceklerine dair de bir garanti veremiyoruz. Sadece kağıt üzerinde, fikirlerle var olduklarını düşünebiliriz. Bu fikirler bazen çok mantıklı görünse de, pekala bir gerçeklik ifade etmeyebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Hiç Gözlenmemiş 10 Tuhaf Yıldız Tipi!

10. Kuark Yıldızı

Ömrünün sonuna gelmiş bir yıldız, kendi üstüne çökerek bir beyaz cüce, nötron yıldızı ya da karadeliğe dönüşebilir. Eğer yıldız yeterince yoğunsa süpernova patlamasından önce, yıldızın kalıntıları bir nötron yıldızı oluşturacaktır. Bu durum meydana geldiğinde yıldız aşırı sıcak ve yoğun bir hal alır. Çok fazla madde ve enerjiyle kendi üzerine çökmeye başlar ve bir "tekillik" oluşturur. Ama merkezdeki fermiyonik parçacıklar (bu vakada nötronlar) Pauli dışlama ilkesine boyun eğer. Bu da nötronların aynı kuantum durumu içerisine sıkıştırılamayacağı anlamına gelir. Yani çöken maddeye karşı bir itme kuvveti uygulanarak dengeye ulaşılmış olur.

Grupo Saedal

On yıllar boyunca astronomlar, nötron yıldızının denge halinde kalacağını varsayıyorlardı. Ancak kuantum teorisi daha gelişmiş hale geldiğinde astrofizikçiler nötron çekirdeğinin dejeneratif basıncı başarısız olduğunda ortaya çıkan yeni bir yıldız türü önerdiler. Buna kuark yıldızı adı verildi.

Tüm Reklamları Kapat

Yıldız kütlesinin basıncı arttıkça nötronlar parçalanarak bileşenleri olan kuarklara ayrılır. Bu parçacıklar, yoğun basınç ve enerji altında eşleşerek proton ve nötron gibi hadronlar oluşturmak yerine, bağımsızca var olabilir. "Tuhaf madde" olarak isimlendirilen bu kuark çorbası inanılmaz derecede (normal nötron yıldızından daha da fazla) yoğun olabilir.

Astrofizikçiler halen bu yıldızların tam olarak nasıl biçimleneceği üzerine tartışıyorlar. Bazı teoriler, çöken yıldızın kütlesinin, karadelik oluşturmak için gerekli kütleyle nötron yıldızı için gerekli kütle arasında olduğunda ortaya çıktıklarını belirtiyor. Diğer araştırmacılar ise daha ilginç mekanizmalar öne sürüyorlar: Öne çıkan bir kurama göre; zayıf etkileşimli büyük kütleli parçacık içerisindeki tuhaf madde bir nötron yıldızı ile çarpıştığında kuark yıldızı oluşuyor. Buradaki çarpışma bir anlamda çekirdeğe tuhaf maddenin tohumunu atmış oluyor ve dönüşümü başlatıyor. Bu durum meydana gelirse, nötron yıldızı, bir yandan tuhaf madde çekirdeğine sahip olurken etkin bir şekilde nötron yıldızı olarak görünmesini sağlayan kabuğundaki nötron yıldızı malzemesini koruyacaktır. Kuark yıldızları bulunamamış olsa da gözlemlenen birçok nötron yıldızı belki gizli birer kuark yıldızı olabilir.

9. Elektrozayıf Yıldız

Kuark yıldızı, bir yıldızın ömrünün ölmeden önceki son aşaması olarak görülüyorken, fizikçiler kuark yıldızı ve karadelik arasında var olabilecek bir başka kuramsal yıldız ileri sürdüler: "Elektrozayıf yıldız" olarak adlandırılan bu kuramsal tür, elektrozayıf kuvvet olarak bilinen; zayıf nükleer kuvvet ve elektromanyetik kuvvet arasındaki karmaşık etkileşimlerden dolayı dengeyi sürdürebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir elektrozayıf yıldızda, yıldızın kütlesinden gelen basınç ve enerji, kuark yıldızının tuhaf madde çekirdeğini baskılar. Enerji şiddetlendiğinde elektromanyetik ve zayıf nükleer kuvvetler karışır ve iki kuvvet arasında ayrım kalmaz. Bu enerji seviyesiyle çekirdekteki kuarklar; elektronlar ve nötrinolar gibi leptonlarına parçalanır. Tuhaf maddenin çoğu nötrinolara dönüşür ve açığa çıkan enerji yıldızın çökmesini durduracak yeterli dışa doğru kuvveti sağlar.

Araştırmacılar, bir elektrozayıf yıldız bulma konusunda hevesliler. Çünkü böyle bir yıldızın çekirdek özellikleri, evrenin Büyük Patlama'dan saniyenin milyarda biri kadar sonrasından farksız olur: Evren tarihinin o anında da zayıf nükleer kuvvet ve elektromanyetik kuvvet arasında ayrım yoktu. Üstelik, bahsi geçen zaman dilimiyle ilgili kuram geliştirmenin zorluğu da meşhurdur. Bu yüzden bir elektrozayıf yıldız bulmak, kozmolojik araştırmalar açısından müthiş bir destek olurdu.

Bir elektrozayıf yıldızın evrenin en yoğun nesnelerinden biri olması beklenir. Elektrozayıf yıldızın çekirdeği bir elma büyüklüğünde olabilir ama dünyanın kütlesinin iki katını içerir; bu, bu yıldızları, daha önce gözlenen herhangi bir yıldızdan daha yoğun yapar.

8. Thorne-Zytkow Nesnesi

1977'de Kip Thorne ve Anna Zytkow, "Thorne-Zytkow Nesnesi" (TZN) adlı yeni bir yıldız türünü detaylandıran bir makale yayımladılar. TZN, bir kırmızı süperdev ve küçük, yoğun nötron yıldızının çarpışmasıyla oluşan bir hibrit yıldızdır. Bir kırmızı süperdev aşırı derecede büyük bir yıldız olduğundan bir nötron yıldızının onun iç atmosferine kadar bir gedik açması yüzlerce yıl alır. Yıldızın içine doğru oymaya devam ettikçe ağırlık merkezi denilen iki yıldızın yörünge merkezi, süperdevin merkezine doğru hareket edecektir. Nihayetinde iki yıldız, büyük bir süpernovaya ve sonunda ise bir karadeliğe yol açacak şekilde birleşecektir.

Eğer gözlemlenirse, TZN, başlangıçta tipik bir kırmızı süperdev gibi görülecektir. Bununla birlikte TZN, bir kırmızı süperdeve göre çeşitli olağandışı özellikler taşır. Sadece kimyasal yapısı açıkça farklı olduğu için değil, aynı zamanda nötron yıldızının oyulması içeriden patlayan radyo dalgalarına neden olacağı için...

Tüm Reklamları Kapat

Bir TZN bulmak aşırı derecede zordur. Çünkü özellikleri normal bir kırmızı süperdevden çok ince çizgilerle ayrılır. Ayrıca yıldızların daha sıkışık şekilde bir arada olduğu Samanyolu'nun merkezine yakın bölgelerde ortaya çıkması beklenmektedir.

Yine de bu durum astronomların bir "yamyam yıldız" bulma konusunda çalışmasına engel olmadı. Ve 2014’te HV 2112 adlı süperdevin muhtemelen bir TZN olduğu duyuruldu. Araştırmacılar HV 2112’nin bir kırmızı süperdevde beklenenden çok daha yüksek miktarda metalik elementler içerdiğini buldular. HV 2112’nin kimyasal tertibi, 1970’lerde Thorne ve Zytkow’un ortaya koyduğu kuramla uyuşuyordu. Bu yüzden astronomlar onu ilk bulunan TZN için güçlü bir aday olarak değerlendiriyorlar. Daha fazla araştırma gerekiyor ancak insanlığın ilk kez bir yamyam yıldız keşfetmiş olması ihtimali heyecan verici.

7. Donmuş Yıldız

Standart bir yıldız, hidrojen yakıtını füzyonla helyuma dönüştürür ve kendisini bu işlemin dışa doğru basıncıyla destekler. Ancak hidrojen sonsuza kadar yetmez ve eninde sonunda yıldızın daha ağır elementleri yakması gerekir. Ne yazık ki bu daha ağır elementlerden açığa çıkan enerji hidrojen kadar fazla değildir. Böylece yıldız soğumaya başlar. Yıldız sonunda süpernova olduğunda evreni yeni yıldızlar ve gezegenlerin oluşmasında rol oynayan metalik elementler ile besler. Evrende zaman ileriye doğru aktıkça, daha fazla yıldız patlar. Astrofizikçiler evren yaşlandıkça toplam metal içeriğinin arttığını göstermişlerdir.

Geçmişte, yıldızlarda neredeyse hiç metal yoktu ancak gelecekte yıldızlar fazlasıyla artan bir metal içeriğine sahip olacaklar. Evren yaşlandıkça, varsayımsal donmuş yıldız da dahil olmak üzere yeni ve alışılmadık türlerde metal yıldızları biçimlenecektir. Bu türde bir yıldız fikri 1990'larda öne sürüldü. Evrende metal bolluğu olursa yeni oluşan yıldızların cüce yıldız olmak için daha düşük bir sıcaklığa ihtiyacı olur. Böyle bir ortamda 0,04 Güneş kütlesi (yaklaşık Jüpiter'in kütlesi kadar) olan en küçük yıldızlar, nükleer füzyonu 0°C'de sürdürerek cüce yıldız olabilir. Bu yıldızlar donmuş ve buz bulutlarıyla kaplanmış olurdu. Uzak gelecekte bu türden donmuş yıldızlar, soğuk ve kasvetli bir evrende çoğu normal yıldızın yerini alacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

6. Manyetosferik Sonsuz Çöken Nesne

Karadeliklerin birçok kafa karıştırıcı özelliği ve paradoksları olması hiç şaşırtıcı değildir. Karadelik matematiğine ilişkin bu problemlerin üstesinden gelmek için kuramcılar, çeşitli yıldız benzeri nesneler öne sürdüler. 2003’te bilim insanları, genel kanının aksine karadeliklerin aslında tekillik olmadığını ama "manyetosferik sonsuz çöken nesne" (veya kısaca "MSÇN") adında bir tür tuhaf yıldız çeşidi olduğunu iddia ettiler. MSÇN, çöken bir karadeliğin ışık hızından daha hızlı hareket ediyor görünmesi kuramsal problemine bir çözüm getirme girişimiydi.

MSÇN, aslında normal bir karadelik şeklindedir. Madde kütleçekimi tarafından alt edilmiştir ve kendi üzerine çökmeye başlamıştır. Ne var ki bir MSÇN’de çarpışan atomaltı parçacıkların yarattığı dışa doğru basınç tarafından üretilen radyasyon, bir yıldız çekirdeğindeki füzyondan kaynaklanan basınç gibi değildir. Bu durum MSÇN’nin nispeten kararlı kalmasını sağlar. Asla dış olay ufku olmaz ve tamamen çökmez. Karadelikler nihayetinde kendi üzerine çöker ve buharlaşır. Ancak bir MSÇN'nin çökmesi sonsuz zaman alır. Böylece ebedi bir çökme durumuna girer.

MSÇN kuramları bilgi dahil karadeliklerin birçok problemini çözüyor. Çünkü bir MSÇN asla çökmez, karadelikler gibi bilgi yok olma problemleri yoktur. MSÇN kuramları heyecan verici olsa da fizik camiası bunlara şüpheci yaklaşıyor.

Kuasarların ışık veren yığılma diski ile çevrelenmiş karadelikler olduğu düşünülür. Bu yüzden astronomlar MSÇN ile aynı manyetik özelliklere sahip bir kuasar bulmaya çalışıyorlar. Sonuç bulunamasa da yeni teleskoplar kuramsal olarak daha fazla ışık tutması gereken karadelikleri gözlüyor. Şimdilik MSÇN karadelik problemleri için ilginç bir çözüm ama en önde geleni değil.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Marcy ve Sfenks’in Bilmecesi: Destansoy Ailesi’nin Efsaneler Koleksiyonu 2

İlk maceramızda kasabasını donmaktan kurtaran Arthur, bu kez kurtarılması gereken kişinin ta kendisi. Ve bu zorlu görev Arthur’un kızı Marcy’nin omuzlarında. Destansoy Ailesi’nin Efsaneler Koleksiyonunda ikinci serüvene hoş geldiniz.

Maceraperest babası Arthur bir not bırakıp ortadan kaybolunca, kızı Marcy tüm cesaretini toplayıp Mısır’da onu aramaya çıkıyor. Eski Mısır tanrılarıyla tanışıp, hava gemileriyle seyahat ettikten sonra kendini yüce Sfenks’in karşısında buluyor. İçeride tutsak kalmış Arthur’a ulaşmak için Sfenks’in bilmecesine doğru cevabı vermesi gerek. Acaba Marcy en büyük korkularını yenip babasını kurtarabilecek mi?

“Macerayı, mitolojik karakterleri ve kolay okunan kitapları seven çocuklar için tam bir ziyafet.”

–Booktrust

KIRKUS YILIN EN İYİ RESİMLİ KİTABI SEÇKİSİNDE

Devamını Göster
₺125.00
Marcy ve Sfenks’in Bilmecesi: Destansoy Ailesi’nin Efsaneler Koleksiyonu 2
  • Dış Sitelerde Paylaş

5. Popülasyon III Yıldızı

Evrenin sonunda, sıcak yıldızların oluşamayacağı kadar metalik olacağı zamanlarda ortaya çıkacak donmuş yıldızlardan bahsettik. Peki ama spektrumun diğer tarafındaki yıldızlar? Popülasyon III yıldızları dediğimiz bu yıldızlar, Büyük Patlama'dan arta kalan başlangıçtaki gazlarla oluşmuştur. Yani ilk oluşan yıldızlardır. Bu sebeple metallik içerikleri düşüktür.

Yıldız popülasyon şeması, Walter Baade tarafından 1940’larda kurulmuştur ve bir yıldızın metal içeriği olarak tanımlanmıştır. Aslında uzun bir zaman için sadece iki yıldız popülasyonu (popülasyon I ve popülasyon II) vardı. Ama modern astrofizikçiler Büyük Patlama'dan hemen sonra var olması gereken yıldızlar üzerine ciddi bir araştırmaya başladılar.

Bu yıldızlarda ağır elementler yoktu. Eser miktarda muhtemel lityumun yanında sadece hidrojen ve helyumdan oluşuyorlardı. Popülasyon III yıldızları, absürt derecede parlak ve devasaydı, şimdiki yıldızların çoğundan büyüktü. Çekirdekleri füzyon için sadece normal elementlerden değil karanlık madde yok olma reaksiyonlarından da yararlanıyordu. İki milyon yıl gibi aşırı derece kısa ömre sahiplerdi. Sonunda bu yıldızlar bütün hidrojen ve helyumlarını yakıyor, füzyonla daha ağır elementler üretmeye başlayıp patlıyor, ağır elementleri evrenin dört bir yanına saçıyordu. Evrenin bu erken döneminden kalan bir şey (yıldız) yok.

Eğer geriye kalan yoksa onları neden önemsiyoruz? Astronomlar Popülasyon III yıldızları ile çok ilgililer çünkü onlar, Büyük Patlama'da neler olduğunu ve evrenin erken dönemindeki evrimini daha iyi anlamamızı sağlayabilir. Bu girişimlerde ışık hızı astronomların dostudur. Işık hızının sabit değeri sayesinde astronomların aşırı derecede uzak yıldızları bulmaları mümkün olur aslında bir nevi zamanda geriye doğru bakarlar. Astrofizik ve Uzay Bilimleri Enstitüsü’nden bir grup astronom, şimdiye kadar denenenden çok daha uzak galaksilere bakmaya çalışıyor. Bu galaksilerin ışığının Büyük Patlama'dan birkaç milyon yıl sonrasına ait olması gerekir ve popülasyon III yıldızlarının ışığını içerebilir. Bu yıldızları çalışmak astronomların zamanda geri bakmasını sağlar. Bunun ötesinde bu çalışmalar bize nereden geldiğimizi gösterir. Zira bu erken dönem yıldızlar evrene, insanın varolmasını sağlayan yaşam için gerekli elementleri vermiştir.

4. Yıldızımsı

Yıldız gibi görünen ama yıldız olmayan kuasarlarla karıştırılmaması gereken yıldızımsı (İng: "quasi-star"), sadece evrenin erken döneminde var olabilecek kuramsal bir yıldız türüdür. Daha önce bahsedilen Thorne-Zytkow Nesnesi gibi, yıldızımsılar da yamyam yıldız özelliği taşıyordu. Ancak ortasında bir yıldız yerine bir karadelik vardı. Yıldızımsılar iri popülasyon III yıldızlarından oluşurdu.

Normal yıldızlar çöktüğünde süpernova olup geride bir karadelik bırakır. Yıldızımsıda ise nükleer maddeden yoğun dış tabaka çöken çekirdekten infilak eden enerjiyi emiyor ve süpernova olmadan kalıyordu. İçeride bir karadelik oluşurken yıldızın dış kabuğu zarar görmeden kalıyordu.

Sürdürmek için füzyon enerjisinden daha fazlası gerekse de modern füzyon-temelli yıldızlar gibi yıldızımsılar da bir dengeye ulaşırdı. Karadelik çekirdekten yayılan enerji dış basıncın kütle çekimsel çöküşe direnmesini sağlardı. Yıldızımsı, içerideki karadeliğe düşen madde ve açığa çıkan enerjiyle beslenirdi. Açığa çıkan yüksek enerji nedeniyle aşırı derecede parlak ve Güneş'ten 7000 kat civarı daha büyük olurdu.

Bununla birlikte yıldızımsı, bir milyon yıl içerisinde dış çekirdeğini kaybederdi. Ve arkada sadece iri bir karadelik kalırdı. Astrofizikçiler, bizimki dahil birçok galaksinin merkezinde bulunan süper büyük karadeliklerin kaynağının bu antik yıldızımsılar olduğunu belirten bir kuram ortaya koydular. Samanyolu bu tuhaf ve olağandışı yıldızlardan biriyle başlamış olabilir.

3. Preon Yıldızı

Çağlar boyunca filozoflar maddenin en küçük biriminin ne olduğunu tartıştılar. Proton, nötron ve elektronların gözlenmesiyle bilim insanları evrenin temel yapısını bulduklarını düşündüler. Ancak bilim ilerledikçe her birisi evren anlayışımızı yeniden şekillendiren daha küçük parçacıklar buldu. Varsayımsal olarak bu sonsuza kadar gidebilir. Ama bazı kuramcılar preonun evrenin en küçük parçası olduğunu öne sürüyor. Bir preon, uzaysal boyutu olmayan bir nokta parçacıktır. Genelde fizikçiler elektron gibi parçacıkları nokta parçacık olarak tanımlarlar. Ama bu sadece elverişli bir modeldir. Aslında elektronun boyutları vardır. Kuramsal olarak, bir preonun ise yoktur. En temel atomaltı parçacık olabilirler.

Preon araştırması şu anda rağbet görmese de bilim insanları preonlardan oluşan bir yıldızın neye benzeyeceğini tartışmaya devam ediyorlar. Bir preon yıldızının aşırı küçük olması gerekirdi öyle ki bir bezelye ile futbol topu büyüklüğü arasında. Bu küçük cismin Ay’ın kütlesi kadar bir kütleye sahip olmasını beklerdik. Preon yıldızları astronomik standartlar açısından ışık olsa da, gözlenen en yoğun nesne olan nötron yıldızlarından daha yoğun olurdu.

Tüm Reklamları Kapat

Bu küçük yıldızlar çok çok zor görülebilirdi ve ancak kütle çekimsel kırılma ve gama ışını radyasyonuyla gözlemlenebilirdi. Bazı kuramcılar, preon yıldızlarını tespit edilemez doğalarından dolayı karanlık madde adayı olarak öne sürüyorlar. Bununla birlikte parçacık hızlandırıcı araştırmacıları preonları aramak yerine Higgs bozonu parçacığına odaklanmayı tercih ediyorlar. Bu yüzden preonun varlığını ya da yokluğunu kanıtlamak uzun zaman alabilir. Preonlardan yapılma bir yıldız bulmak için ise muhtemelen çok daha fazla zaman gerekecektir.

2. Planck Yıldızı

Karadelikler hakkında en ilginç sorulardan biri içeriden bakınca neye benzediğidir. Fantastikten yüksek bilimsel bakış açısına kadar; sayısız film, kitap ve makale bu konu üzerinde durmuştur. Fizik camiasında bu konuda bir fikir birliği yoktur. Sıklıkla bir karadeliğin merkezi sonsuz yoğunluğa sahip boyutsuz bir tekillik olarak tanımlanır. Ama bu aslında ne anlama gelir? Modern kuramcılar, bir karadeliğin içerisinde neler olduğunu gerçekten bularak bu belirsiz tanımı açmaya çabalıyorlar. Bütün kuramlar içerisinde en etkileyicisi; karadeliğin merkezinde aslında Planck yıldızı denilen bir yıldızın olduğu kuramı.

Planck yıldızı önerisinin ardındaki motivasyon, karadelik bilgi paradoksunu çözme gerekliliği. Karadeliği sadece tekillik noktası olarak düşünürsek o zaman bunun talihsiz yan etkisi karadeliğe giren bilginin yok olması olur ki bu durum korunum yasasını ihlal eder. Ancak karadeliğin ortasında bir yıldızın varlığı bu problemi çözebilir ve karadeliğin olay ufku üzerine problemlerin üstesinden gelmekte yardımcı olabilir.

Planck yıldızı nükleer füzyonla desteklense de, tahmin edebileceğiniz gibi tuhaf bir canavardır. İsmi Planck yoğunluğuna yakın bir yoğunluğa sahip olmasından gelir. Enerji yoğunluğu, uzayın bir bölgesinin içerdiği enerjinin ölçüsüdür. Planck yoğunluğu metreküp başına 5,15x1096 kilogram gibi büyük bir miktardır. Bu çok fazla enerji demektir. Kuramsal olarak Büyük Patlama'dan hemen sonra evrenin içerdiği enerji kadardır. Maalesef bir karadeliğin içerisinde Planck yıldızı olsa bile onu göremeyiz ancak çeşitli astronomik paradoksların çözümü için ilginç bir fikirdir.

Tüm Reklamları Kapat

1. Tüytopu

Fizikçiler karmaşık fikirlere eğlenceli isimler takmayı severler. Tüytopu, uzayın sizi anında öldürebilecek bir bölgesine verilebilecek en hoş isim olsa gerek. Tüytopu kuramı, karadeliği sicim kuramının kavramlarını kullanarak açıklamaya yönelik bir girişimdir. Aslında Tüytopu, termonükleer füzyonla desteklenen akkor plazma atmosferi anlamında bir yıldız değildir. Daha ziyade, kendi iç enerjisiyle desteklenen bir karışık enerji sicimleri bölgesidir.

Yukarıda belirtildiği üzere karadelikler ile alakalı esas problem içerisinde ne olduğunu çözmektir. Bu derin problem hem gözlemsel hem de kuramsal olarak bir gizemdir. Standart karadelik kuramları çeşitli çelişkilere yol açar. Stephen Hawking karadeliklerin buharlaştığını göstermiştir ki bu da içerisindeki bilginin sonsuza dek kaybolması anlamına gelir. Karadelik modelleri yüzeyi, içeri giren parçacıkları buharlaştıran yüksek enerjili bir güvenlik duvarı olacak şekilde gösterir. En önemlisi kuantum mekaniği kuramları karadelik tekilliğine uygulandığında çalışmaz.

Tüytopu bu endişelere yöneliktir. Bir tüytopunun ne olduğunu anlamak için bir kağıt parçası gibi iki boyutlu bir dünyada yaşadığınızı hayal edin. Biri kağıdın üzerine bir silindir koyarsa bunu üç boyutta var olsa bile iki boyutlu bir çember olarak algılardık. Evrenimizde daha yüksek boyutlarda yapılar olduğunu hayal edebiliriz. Sicim teorisinde bunlara brane adı verilir. Daha yüksek boyutlu bir brane varsa biz bunu dört boyutlu duyularımız ve matematikle idrak ederiz. Sicim kuramcıları, karadelik dediğimiz şeyin aslında dört boyutlu uzay zamanımızla kesişen daha yüksek boyutlu bir sicim yapısını daha düşük boyutlu algımızla duyumsamamız olduğunu ileri sürdüler. Böylece karadelik gerçekte bir tekillik olmak yerine sadece uzay zamanımızın daha yüksek boyutlu sicimlerle kesişimi olur. İşte bu kesişim tüytopudur.

Bu biraz ezoterik görünebilir ama hala hevesle tartışılmaktadır. Bununla beraber karadelikler aslında tüytopu dediğimiz yapılarsa bu birçok paradoksu çözer. Karadeliklerden çok az farklılıkları vardır. Tek boyutlu tekillik yerine tüytopu belli bir hacme sahiptir. Ancak belli bir hacmi olsa da köşeleri saçaklı yapacak belirli bir olay ufku yoktur. Aynı zamanda fizikçilere karadeliği kuantum mekaniği ilkelerini kullanarak tanımlama fırsatı sağlar. Artı olarak tüytopu, bilimsel dilde sahip olduğumuz eğlenceli bir isimdir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Astrofizik Yazı Dizisi

Bu yazı, Astrofizik yazı dizisinin 10. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Kütleçekim Dalgaları Nedir? LIGO Neyi, Nasıl Keşfetti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
33
0
  • Alıntılı Paylaş
  • Tekrar Paylaş
  • Alıntılı Paylaşımları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Listverse | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/02/2024 15:05:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12980

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Güneş
Araştırma
Irk
Asteroid
Abd
Psikoloji
Obezite
İspat Yükü
Protein
Sars Mers
Şehir Hastanesi
Metabolizma
Çekirdek
Alan
Tekillik
Ateş
Evrim
Beyin
Epistemoloji
Zehirli Mantar
Uzay Aracı
Solunum
Temel
Tespit
Aşırı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Havacılık Tarihinin 90 Yıllık En Gizemli Olayı Çözülmüş Olabilir mi?
Havacılık Tarihinin 90 Yıllık En Gizemli Olayı Çözülmüş Olabilir mi?
Araba Camındaki Siyah Noktalar Ne İşe Yarıyor?
Araba Camındaki Siyah Noktalar Ne İşe Yarıyor?
Stres Yayı Yerçekimine Nasıl Karşı Koyuyor?
Stres Yayı Yerçekimine Nasıl Karşı Koyuyor?
"İkinci Beyin": Vücudunuzdaki Yabancı Organizmalar, Beyninizi Nasıl Yönetiyor?
Arılar da İnsanlar Gibi
Arılar da İnsanlar Gibi "Jetlag" Hisseder mi?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Z. Brasier, et al. Hiç Gözlenmemiş 10 Tuhaf Yıldız Tipi: Teorik Olarak Var Olabilecek Ama Hiç Gözlenmemiş Yıldızlar Var mı?. (9 Ekim 2022). Alındığı Tarih: 26 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12980
Brasier, Z., Can, M., Kayalı, Ö. (2022, October 09). Hiç Gözlenmemiş 10 Tuhaf Yıldız Tipi: Teorik Olarak Var Olabilecek Ama Hiç Gözlenmemiş Yıldızlar Var mı?. Evrim Ağacı. Retrieved February 26, 2024. from https://evrimagaci.org/s/12980
Z. Brasier, et al. “Hiç Gözlenmemiş 10 Tuhaf Yıldız Tipi: Teorik Olarak Var Olabilecek Ama Hiç Gözlenmemiş Yıldızlar Var mı?.” Edited by Ögetay Kayalı. Translated by Mümin Can, Evrim Ağacı, 09 Oct. 2022, https://evrimagaci.org/s/12980.
Brasier, Zachery. Can, Mümin. Kayalı, Ögetay. “Hiç Gözlenmemiş 10 Tuhaf Yıldız Tipi: Teorik Olarak Var Olabilecek Ama Hiç Gözlenmemiş Yıldızlar Var mı?.” Edited by Ögetay Kayalı. Translated by Mümin Can. Evrim Ağacı, October 09, 2022. https://evrimagaci.org/s/12980.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close