Yazar Begüm Çağatay Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
2 dakika
9,494 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Kuark, fizikteki temel parçacıklardan biridir. Proton ve nötronlar gibi hadronları oluştururlar. Protonlar ve nötronlar ise, atom çekirdeklerinin tamamlayıcı parçalarıdır. Kuarkları ve kuarkların büyük bir güç ile birbirine etkisini inceleyen bilim dalına parçacık fiziği denir.

Kuarkların karşı parçacıklarına antikuark denir. Kuarklar ve antikuarklar doğadaki dört temel kuvvet ile etkileşime giren tek parçacıklardır: kütleçekimi, elektromanyetizma, zayıf (nükleer) kuvvet ve güçlü (nükleer) kuvvet.

Kuarklar ve Sınırlandırma

Bir kuark, sınırlandırılma (İng: "confinement") denen bir özelliğe sahiptir; yani bir kuark yalnız başına gözlenemez, daima başka bir kuarkla birlikte gözlenir. Bu durum, kütle, spin(dönüş) ve eşlik gibi temel özeliklerinin doğrudan belirlenmesini imkansız kılar. Bu özellikleri keşfetmek için, kuarkların oluşturduğu parçacıklardan çıkarım yapmak zorunda kalırız.

Reklamı Kapat

Bu şekilde ölçüm yapacak olursanız, kuarkların tam sayı olmayan bir spine (+1/2,−1/2+1/2, -1/2) sahip olduğunu görürsünüz. Bu nedenle kuarklar fermiyondur ve Pauli Dışlanma İlkesine uyarlar.

Kuarklar arasındaki güçlü kuvvet etkileşimleri sırasında; bir çift "renk" ve "antirenk" yüküne sahip kütlesiz vektör ölçülü (İng: "vector gauge") bozonları bulunduran gluon isimli parçacıkları takas ederler. Gluonlar değişirken, kuarkın "rengi" de değişir. Renk adı verilen bu kuvvet, kuarklar birbirine yakınken en zayıftır. Aralarındaki mesafe arttıkça kuvvet de artar.

Kuarklar renk kuvveti ile birbirlerine o kadar bağlıdır ki onları ayırmak için yeterli enerji varsa, kuark-antikuark çifti hemen boş bir kuark ile bağ kurar ve yeni bir hadron oluşturur. Bu yüzden kuarkları asla yalnız gözlemleyemeyiz.

Türlerine Göre Kuarklar

6 tane kuark türü vardır:

  • yukarı (İng: "up"),
  • aşağı (İng: "down"),
  • tılsım (İng: "charm"),
  • acayip (İng: "strange")
  • üst (İng: "top")
  • alt (İng: "bottom")

Kuarkın türü özelliğini de belirler.+(2/3)e+(2/3)e yüklü kuarklar yukarı kuark, −(1/3)e-(1/3)e yüklü kuarklar ise aşağı kuark olarak adlandırılır. Zayıf negatif/pozitifliğe, zayıf izospinlere göre 3 nesil kuark vardır: İlk nesil kuarklar yukarı ve aşağı kuarklar, ikinci nesil kuarkalar tılsım ve acayip kuarklar, üçüncü nesil kuarklar ise alt ve üst kuarklardır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bütün kuarkların baryon numarası (B=1/3B=1/3) ve lepton numarası (L=0L=0) vardır. "Kuarkın lezzeti" (İng: "flavor"), diğer özelliklerini ve eşsiz niteliklerini belirler. Yukarı ve aşağı kuarklar sıradan maddelerin çekirdeklerindeki proton ve nötronları oluşturur. En hafif ve kararlı türler bunlardır. Daha ağır kuarklar daha büyük enerji çarpışmaları sonucu oluşur ve hızla yukarı yada aşağı kuarklara dönüşürler. Bir proton iki tane yukarı kuark ve bir aşağı kuarkın birleşiminden, nötron ise bir yukarı kuark ve iki aşağı kuarkın birleşiminden oluşur.

İlk Nesil Kuarklar

Yukarı kuark (Sembol: uu)

  • Zayıf izospin: +1/2+1/2
  • İzospin: +1/2+1/2
  • Yük (ee'nin oranı): +2/3+2/3
  • Kütle (MeV/c2MeV/c^2 ): 1.5−4.01.5-4.0

Aşağı kuark (Sembol: dd)

  • Zayıf izospin: −1/2-1/2
  • İzospin: −1/2-1/2
  • Yük (ee'nin oranı):−1/3-1/3
  • Kütle (MeV/c2MeV/c^2 ): 4−84-8

İkinci Nesil Kuarklar

Tılsım kuark (Sembol: cc)

Reklamı Kapat

  • Zayıf izospin: +1/2+1/2
  • Tılsım (CC): 11
  • Yük (ee'nin oranı): +2/3+2/3
  • Kütle (MeV/c2MeV/c^2 ): 1150−13501150-1350

Acayip kuark (Sembol: ss)

  • Zayıf izospin: −1/2-1/2
  • Acayiplik (SS): −1-1
  • Yük (ee'nin oranı):-1/3
  • Kütle (MeV/c2MeV/c^2): 80−13080-130

Üçüncü Nesil Kuarklar

Üst kuark (Sembol: tt)

  • Zayıf izospin: +1/2+1/2
  • Üstlük (TT): 11
  • Yük (ee'nin oranı): +2/3+2/3
  • Kütle (MeV/c2MeV/c^2 ): 170200−174800170200-174800

Alt kuark (Sembol: bb)

  • Zayıf izospin: −1/2-1/2
  • Altlık (B′B'): 11
  • Yük (ee'nin oranı): −1/3-1/3
  • Kütle (MeV/c2MeV/c^2): 4100−44004100-4400
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 16
  • Bilim Budur! 12
  • İnanılmaz 7
  • Muhteşem! 4
  • Umut Verici! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: ThoughtCo | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/09/2021 12:35:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8247

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Kimyasal Bağ
Tarih
Kertenkele
Nadir
Çin
Balık
Üreme
Hukuk
Yeme
Öğrenme Alanı
Hastalık Kataloğu
Kök Hücre
Makine
Bilimkurgu
Stres
Uzay Görevleri
Doğal Seçilim
Virüsler
Kuantum
Bilgi Felsefesi
Genetik Müdahale
Kas
Elementler
Madde
Balıkçılık
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın