Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Yaşam, Entropi Değişimlerinin Kaçınılmaz Bir Sonucu Olarak Açıklanabilir mi?

Yaşam, Entropi Değişimlerinin Kaçınılmaz Bir Sonucu Olarak Açıklanabilir mi? Quanta Magazine
11 dakika
2,271
  • Fiziksel Kozmoloji
  • Abiyogenez

Zamanın sıfır noktasında, Büyük Patlama ("Big Bang") ile başlayan olaylar zinciri ile atom altı parçacıkları bir araya gelip atomları ve molekülleri, atomlar ve moleküller ise bir araya gelerek yıldızları ve galaksileri oluşturmuştur. Evren ve yaşam, bu olaylar zincirinin birer sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kozmologlar için, Büyük Patlama ya da parçacık fiziğinin standart modeli gibi temel konular varken, "yaşam" gibi karmaşık sistemleri incelemenin pek bir anlamı yoktur. Biyologlar içinse yaşam; görkemli evrenimizde olan bitenlerden ayrılmış halde, bir biyosferin içinde gerçekleşen bir olgu olarak görülür. Bu bakış açısı da biyologların; Evren'in geri kalanında neler olup bittiği, Evren'in nasıl çalıştığı gibi konulardan uzak durmalarına neden olur. Peki ya kozmologlar ve biyologlar bakış açılarını değiştirip Evren'i ve yaşamı bir arada ele alsalardı, bu bize ne getirirdi?

Tüm Reklamları Kapat

John von Neumann, Erwin Schrödinger, Claude Shannon ve Roger Penrose gibi önemli bilim insanları tam da bu soruyu sormuşlar, Evren'in ve yaşamın birlikte ele alınmasının daha iyi bir yaklaşım olabileceğini öne sürmüşlerdir.

Bu bilim insanları arasında fizikçi Erwin Schrödinger'in cüretkar yorumlar ve öngörüler içeren görüşleri özellikle dikkat çekmişti. 1943 yılında Trinity College Dublin'de verdiği bir dizi konferans daha sonraları Yaşam Nedir? adlı küçük ama muazzam bir kitaba dönüşecekti.[1] Schrödinger, bu kitabında, yaşamın cansız maddelerden nasıl oluşabileceğini açıklamak amacıyla fiziğin, biyoloji ve kimya ile nasıl bir araya gelebileceği üzerine olan fikirlerini paylaşıyordu.

Tüm Reklamları Kapat

Schrödinger'e göre bir yıldızın karakteristik özelliklerinin tanımlanması için kullanılan fizik yasaları, canlı bir hücrede meydana gelen karmaşık metabolik süreçleri de tanımlayabilmeliydi. Günün fizik bilgisinin, canlı hücreler üzerine dahiyane yöntemlerle yürütülmüş kimi deneysel çalışmalarda elde edilen bulguları açıklamakta yetersiz kaldığının farkındaydı. Yine de fizik yasalarını kullanarak biyolojiyi açıklamaya devam etti.

Bir Fizikçinin Yaklaşımı

Schrödinger'e göre kuantum mekaniği yaşamın var olmasında kritik bir role sahipti. Gerek canlı gerekse cansız maddeleri oluşturan atomların; kimyasal açıdan kararlı ve moleküller halinde birbirlerine bağlanmış olmaları kuantum mekaniği ile açıklanabiliyordu. Kuantum mekaniği metaller gibi cansız maddelerin, nasıl olup da yüksek simetrili kafes yapılarına sahip periyodik kristaller gibi ilginç moleküler yapılara, sahip olabildiklerini açıklayabiliyordu.

Ancak Schrödinger'e göre bu periyodik kristaller, yaşam için oldukça basit yapılardı. Bunun yerine yaşamın periyodik olmayan kristaller ile var olabileceğini düşündü. Bunun yanında, yaşamı mümkün kılabilecek aperiyodik bir moleküler yapının aynı zamanda canlının gelişiminin ve işleyişinin nasıl olacağını belirleyecek olan bir "kod yazısı" da içermesi gerektiğini öne sürerek, DNA'nın erken bir tanımını da yapıyordu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Schrödinger'in zamanından önce de biyologlar, adına henüz "gen" demedikleri "tanımlanmamış bir kalıtım birimi" olabileceği düşüncesi üzerinde duruyorlardı. Günümüzde DNA adını verdiğimiz bir "kod" sayesinde genlerin; hücrelerin yapılarını, gelişme mekanizmalarını ve yaşamlarının sonuna kadar izleyecekleri süreçleri programladıkları düşüncesi bizim için oldukça tanıdık hale gelmiştir. Ne var ki bütün bunların moleküler düzeyde nasıl olup bittiği biyologların günümüzde hala üzerine çalışmaya devam ettikleri bir konudur.

Burada ilginç olan şey, Schrödinger'in öne sürdüğü bu düşüncelerini kuantum mekaniğinden faydalanarak yaptığı bir akıl yürütme ile oluşturmuş olmasıdır. Kendisinin bir fizikçi olması, doğal olarak konuyu farklı bir bakış açısıyla ele almasını sağlamıştı.

Fiziğin ve biyolojinin Schrödinger'in zamanından günümüze değin epey bir yol kat ettiğini biliyoruz. Tam bu noktada insanın aklına şu soru geliyor: Acaba bugünün fizikçileri yaşam hakkında bize neler söyleyebilirler?

Yaşamın Varlığını Fizik Yasaları ve Entropi ile Açıklamak Mümkün mü?

Brown Üniversitesinden (ABD) teorik fizikçi Stephon Alexander ve Central Florida Üniversitesinden (ABD) moleküler biyolog Salvador Almagro-Moreno isimli araştırmacılar 2014 yılından beri yürüttükleri kimi çalışmalarla ortaya koyduklarını öne sürdükleri ortak bir yaklaşım geliştirdiklerini söylüyorlar. Bu araştırmacılara göre yaşamın niçin var olduğu konusu, kozmoloji ile canlı sistemler arasında kurulabilecek karşılıklı bir ilişki ile açıklanabilir.

Araştırmacılar, kozmoloji ile canlı sistemler arasında kurulabileceğini öne sürdükleri karşılıklı ilişkiyi; Evren'deki düzensizliğin bir ölçüsü olan entropi ve entropinin gerek biyolojik gerekse kozmolojik ölçeklerde gösterdiği değişimlerden yola çıkarak açıklıyorlar.

Tüm Reklamları Kapat

Evren'in, yıldızların ve gezegenlerin henüz ortaya çıkmadığı, erken dönemlerinde uzaydaki radyasyon ve madde dağılımı hemen hemen her yerde aynıydı. Bu radyasyon ve madde karışımı zamanla ısınıp hareketlendikçe evren daha az düzenli hale geldi ve entropisi arttı. Ne var ki evren genişledikçe, bu karışım yine homojen bir şekilde dağıldı (tekrar düzenli bir hale geldi) ve Evren'in entropisi tekrar düştü.

Görsel 1: Evren, içerdiği radyasyon ve madde karışımının sürekli ısınıyor olmasına karşın genişleyerek düzenliliğini koruyor.
Görsel 1: Evren, içerdiği radyasyon ve madde karışımının sürekli ısınıyor olmasına karşın genişleyerek düzenliliğini koruyor.

Termodinamiğin ikinci yasasına göre evrende toplam entropi her zaman yükselme eğilimindedir. Buna rağmen Evren; ısınmaya, genişlemeye ve tekrar soğumaya devam ettikçe galaksiler, yıldızlar ve yaşam gibi evrenin geri kalanından daha düzenli (daha düşük entropiye sahip) birtakım karmaşık kozmik yapılar ortaya çıktı. Bu bakış açısı, termodinamiğin ikinci yasası ile çelişmiyor: Şöyle ki Evren'in düşük entropi bölgeleri; galaksiler, yıldızlar ve yaşam gibi kozmik yapılarda yoğunlaşırken evrendeki toplam entropi artmaya devam edebilir. Bu konu hakkında daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan ve yukarıdaki videomuzdan alabilirsiniz.

Görsel 2: Evrenin genişlemesiyle ortaya çıkan düşük entropi bölgelerinin yoğunlaştığı yerlerde galaksi, yıldız ve "organizma" gibi "düzenli" yapılar meydana geliyor.
Görsel 2: Evrenin genişlemesiyle ortaya çıkan düşük entropi bölgelerinin yoğunlaştığı yerlerde galaksi, yıldız ve "organizma" gibi "düzenli" yapılar meydana geliyor.

Araştırmacılar, buradan yola çıkarak böylesine "entropi düşüren" kozmik yapılardan meydana gelen bir ağın; kimi gezegenlerde biyosferin ve yaşamın oluşmasına neden olabileceğini belirtiyorlar.

Evren, düşük entropili yapılar oluşturarak homojenlikten uzaklaşırken, bu yapıların dışında kalan kısımda entropi artmaya devam etti. Bununla birlikte düşük entropili yapıların da tıpkı Evren'in geri kalanı gibi entropisi artıyordu ama yine de aralarındaki entropi farkı, yıldızlar ve yaşam gibi "düzenli" kozmik yapıların ortaya çıkmasını sağladı.

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin Güneş'in yaydığı enerji (göreli olarak entropisi düşük bir enerji - "yararlı enerji"), bitkilerdeki elektronlar tarafından soğurulur ve bitkiler bu enerjiyi yaşamları için gerekli olan işlevlerinde kullanırlar. Bitkiler bu enerjiyi kullandıktan sonra Evren'e ısı formunda (göreli olarak entropisi daha yüksek bir enerji - "yararsız enerji") geri verirler. Böylece Evren'den aldıkları entropiden daha fazla entropiyi Evren'e geri vermiş olurlar. Bitkiler, (tıpkı Evren'in geri kalanı gibi), sürekli olarak artma eğilimi gösteren entropilerini, Güneş'ten gelen enerjiyi metabolize ederek, tekrar geri düşürebilmeleri sayesinde "düzenliliklerini" (varlıklarını) korurlar.

Sonuç olarak, Evren ile yaşam (hücre, canlı sistemler) arasındaki entropi farklılıkları ve değişimleri, yaşamın varlığını ve devamlılığını mümkün kılan bir olgu olarak karşımıza çıkar. Bu noktada, Evren'in erken dönemlerindeki düşük entropili ve yaşam bulunmayan halinin dünyadaki yaşamın var olabilmesi için bir gereklilik olduğu düşüncesi de anlam kazanmaktadır.

Bütün bunlara karşın Büyük Patlama'nın nasıl olup da bu denli düşük entropili bir Evren doğurduğunu günümüz fizik bilgisi ile açıklayamıyor olmamız, Stephon Alexander ve Salvador Almagro-Moreno'nun iddiaları karşısında büyük bir engel olarak durmaktadır.

Hikayenin Biyoloji Kısmı ve Gaia Hipotezi

Yaşamın kendi kendini uyarlayabilen bir olgu olması, organizmayı, nihai şekli kendisini oluşturan parçalarda bulunmayan, buna karşın ait olduğu bir dizi daha büyük sistemin etkisi altında olan yani "var olması zorunlu" ya da kısaca "zorunlu" bir olgu olarak karşımıza çıkarır. Canlılar birbirleriyle çevre aracılığı ile bir etkileşim ağı oluştururlar. Bir organizma milyonlarca hücresini canlılığını sürdürebilecek şekilde düzenleyebilir. Bunun yanında organizmaların bir araya gelerek oluşturdukları "ekosistem" adını verdiğimiz bir ağ ile de bu organizmalar arasında dinamik bir denge kurulur.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Some Short Christmas Stories (Charles Dickens)

A Christmas Tree
What Christmas is as we Grow Older
The Poor Relation’s Story
The Child’s Story
The Schoolboy’s Story
Nobody’s Story

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺33.00
Some Short Christmas Stories (Charles Dickens)

Yaşamın, gerek hücre düzeyinde gerekse hücrelerin oluşturduğu organizmalar düzeyinde kendi kendini düzenleyen (uyarlayan) bir olgu oluşu, yaşam içeren daha büyük ölçekli sistemlerde de gözlemlenebilmektedir. Buradan yola çıkan James Lovelock ve Lynn Margulis tarafından 1970'lerde öne sürülen Gaia Hipotezi ile dünyanın kendi kendini düzenleyen bir ekosistem olduğu ileri sürülmüştür.[2] Anlaşılacağı gibi Gaia Hipotezi (Schrödinger'in öne sürdüğü) "negatif entropi değişiminin" sadece organizma düzeyinde değil, tüm Dünya ölçeğinde de gerçekleşebileceğini iddia etmektedir.

Gaia Hipotezi'ne göre Güneş'ten Dünya'ya gelen enerji, oldukça karmaşık bir etkileşimler zinciri üzerinden organizmaların etkileşim halinde bulunduğu ağa yani bir bütün olarak dünya ekosistemine dağılır. Bu ağdaki organizmaların her biri Güneş'ten gelen enerji ile -gerek var oldukları düşük entropi bölgesinde gerekse Evren'in geri kalanında- artma eğiliminde olan düzensizliğe (entropiye) karşın düzenliliklerini (canlılıklarını) sürdürebilirler. Böylelikle Gaia Hipotezine göre Dünya, Güneş'ten gelen enerji ile entropisini düşürebilen bir "canlı" varlık olarak karşımıza çıkar.

Araştırmacılardan biri olan moleküler biyolog Salvador Almagro-Moreno, hikayenin biyoloji kısmını da Gaia Hipotezi'ne dayanarak açıkladığını öne sürüyor. Araştırmacı meslektaşlarıyla birlikte yürüttüğü, zararsız bakteri popülasyonlarının evrimleşerek patojen bakteriler olarak ortaya çıkmalarında etkili olan genetik ve ekolojik faktörlerin incelendiği çalışmadan elde ettiği bulgular ile, hikayenin biyoloji tarafını açıkladığını iddia ediyor.[3]

Salvador Almagro-Moreno'ya göre söz konusu bakterilerin gösterdiği bu değişim, bakterilerin genetik kodlarının yanında yaşamın, çevreden gelen ani veya sürekli baskılara uyum sağlayarak kendi kendini uyarlayabilen, bir olgu olmasından ileri geliyor. Salvador Almagro-Moreno, meslektaşları ile birlikte yürüttüğü söz konusu çalışmadan elde edilen bulguları yorumladığı makalesinde, insanlar açısından patojen olmayan kimi mikroorganizmaların evrim geçirerek insanlarda hastalık yapmasını, insanın doğa üzerindeki baskısına bir tepki olarak, yaşamın (Gaia Hipotezi'ne göre Dünya'nın) varlığını sürdürebilmek amacıyla kendi kendini uyarlamasına bir örnek olarak değerlendiriyor.[4]

Kozmik Bir Biyosferde mi Yaşıyoruz Yoksa Evren'in Kendisi Kozmik Bir Hücre mi?

Araştırmacılar, yaşamın evrendeki rolünü termodinamik yasaları çerçevesinde bir bağlama oturtabilmek amacıyla hücre gibi "düzen oluşturucu" (entropisini düşürebilen, negatif entropi değişimi yapabilen) yapıları, (tıpkı Schrödinger'in yaptığı gibi) "negatif entropi birimleri" olarak ele alıyorlar. Her ne kadar bu birimler Güneş'ten aldıkları enerjiyi çoğu zaman aldıklarından daha yüksek entropiye sahip bir formda geri veriyorlarsa da, bu enerji sayesinde artan düzensizliğe karşın düzenliliklerini (canlılıklarını, düşük entropili durumlarını) koruyabiliyorlar.

Tıpkı Evren'in artan entropiye karşın genişleyerek düzenliliğini ve devamlılığını koruyabilmesi (entropisini düşürebilmesi) gibi, bir hücre de Güneş'ten gelen enerjiyi kullanarak gerçekleştirdiği yaşamsal işlevleri sayesinde artan entropisini düşürerek düzenliliğini (varlığını) ve devamlılığını koruyor. Araştırmacılara göre bu durum; Evren ile hücre arasında entropik açıdan bir benzerlik olduğu izlenimi veriyor.

Elbette gerek canlı sistemlerin (negatif entropi birimleri: hücre, organizma, Dünya...) gerekse Evren'in, artan entropiye karşın kendi kendilerini uyarlayarak düzenliliklerini koruyabilmelerini, tamamen rastlantısal bir benzerlik olarak görmek de mümkündür. Ne var ki araştırmacılar bu benzerliğin bir rastlantı olmadığını düşünüyorlar. Araştırmacılara göre Evren'in evrimi ile yaşam arasındaki bu benzerlik, bir ilişkiden kaynaklanıyor olabilir: hem evren hem de yaşam için geçerli olan temel bir ilke...

Doğa yasalarının, yaşamın var olabilmesi için gereken şartları, eksiksiz sunuyor olması Evren'in yaşamı var edebileceği yönde bir hassas ayara sahip olabileceğini düşündürüyor. Örneğin atom çekirdeklerini birbirlerine bağlayan nükleer kuvvetin gücündeki çok küçük bir sapma bile yıldızların karbon üretmesine ve karbon temelli bir yaşamın oluşmasına engel olmaya yeterdir. Araştırmacılardan Salvador Almagro-Moreno, buradan yola çıkarak, bahsettiği temel ilkenin antroposentrik ve hatta antropik (güçlü antropik) bir ilke olabileceğini öne sürüyor.

Ne var ki antropik ilkenin işaret ettiği hassas ayarın yaşamın varlığını açıklamak için yeteri kadar güçlü bir argüman olmadığını da biliyoruz. Araştırmacılardan diğeri olan teorik fizikçi Stephon Alexander, meslektaşları ile yürüttüğü bir çalışmada, Evren'deki kütleçekimi ve manyetizma gibi sabitlerin eşzamanlı olarak değişmeleri durumunda bile Evren'in yaşam için uygun koşullar sunabileceğini ortaya koyuyorlar.[5] Araştırmacılara göre bu durum, antroposentrik görüşü, antropik ilkeye göre daha öne çıkarıyor.

Bütün bunların sonunda araştırmacılar, bizim bildiğimiz yaşamın varlığının, Evren'in düşük entropi bölgeleri oluşturabilmesi (tıpkı yaşam gibi entropisini düşürebilmesi) sayesinde mümkün olabileceği yönünde ortak bir görüş oluşturuyorlar ve şu soruyu soruyorlar: Kozmik bir biyosferde mi yaşıyoruz yoksa Evren'in kendisi kozmik bir hücre mi?

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
17
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: New Scientist | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2022 23:37:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12361

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Alexander, et al. Yaşam, Entropi Değişimlerinin Kaçınılmaz Bir Sonucu Olarak Açıklanabilir mi?. (11 Eylül 2022). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12361
Alexander, S., Yazar, Y., Bakırcı, Ç. M. (2022, September 11). Yaşam, Entropi Değişimlerinin Kaçınılmaz Bir Sonucu Olarak Açıklanabilir mi?. Evrim Ağacı. Retrieved December 07, 2022. from https://evrimagaci.org/s/12361
S. Alexander, et al. “Yaşam, Entropi Değişimlerinin Kaçınılmaz Bir Sonucu Olarak Açıklanabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 11 Sep. 2022, https://evrimagaci.org/s/12361.
Alexander, Stephon. Yazar, Yusuf. Bakırcı, Çağrı Mert. “Yaşam, Entropi Değişimlerinin Kaçınılmaz Bir Sonucu Olarak Açıklanabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 11, 2022. https://evrimagaci.org/s/12361.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.