Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Diametrik Kadın Hastalıkları: Evrimsel Tıp, Endometriozis ve Polikistik Over Sendromu Hakkında Neler Söyler?

Diametrik Kadın Hastalıkları: Evrimsel Tıp, Endometriozis ve Polikistik Over Sendromu Hakkında Neler Söyler? Cosmopolitan
11 dakika
2,810
  • Obstetrik ve Jinekoloji (Ob-Jin)
  • Evrimsel Tıp
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al

Oluşum nedeni, fenotipik özellikleri ve yaygınlık koşulları birbirinin tam zıttı olan hastalıklara diametrik hastalıklar denir. Bu tip hastalıklarda karakterize edilen özellikler, genelde bir durumun iki kutbu gibidir. Buna 2 grup örnek verecek olursak:

  • Kontrolsüz hücre bölünmesi sonucunda hücre sayısının da kontrolsüz arttığı kanser ile, hücre kaybının kontrol edilemediği ve ilgili hücrelerin sayısının sürekli azaldığı nörodejeneratif hastalıklar (Alzheimer, demans, progresif supranükleer palsi gibi) diametrik hastalıklara örnek olarak verilebilir.
  • Yine, kemiğin bütünlüğünü sağlayan kemik mineral dansitesinin (kemik yoğunluğunun göstergesi) azalmasına bağlı gelişen osteoporoz ve kemik yoğunluğundaki artışa bağlı gelişen osteoartrit hastalıkları da diametrik hastalıklara örnek verilebilir.

Bu yazıda, klasik tıp eğitiminde birbiriyle ilişkisine hiç değinilmeyen endometriozis hastalığı ve Polikistik Over Sendromu, evrimsel tıp perspektifiyle ve diametrik hastalıklar açısından irdelenecektir.

Tüm Reklamları Kapat

2 Kadın Hastalığının 4 Nedeni

Nobel ödüllü davranış bilimci Niko Tinbergen, biyolojide etiyolojiyi (nedensellik bilimi) metodolojik hale getirmek için dört nedensellik önermiştir: Fonksiyonel Neden, Nedensel Neden, Gelişimsel Neden ve Evrimsel Neden. Evrimsel tıp için de olgulara/hastalıklara yaklaşım, ancak bu nedensellikler irdelenerek oluşturulabilmektedir.

Niko Tinbergen
Niko Tinbergen
Wikipedia Commons

Endometriozis ve Polikistik Over Sendromu için tek tek bu nedensellikler incelenecek olursa:

Tüm Reklamları Kapat

Nedensel Neden: İlgilenilen Olgunun Altında Yatan Mekanizma Nedir?

Endometriozis

Endometriozis, üreme çağındaki her 10 kadından birinde görülen, rahmin iki parçasından biri olan uterusa ait (diğeri serviks) endometrial gland (bez) ve stroma (destek) dokularının rahim dışı bir bölgede (ektopik uterin dokular) bulunup, menstrüel dönemde ağrılı kanamalara, cinsel birleşme esnasında ağrıya ve infertiliteye (kısırlık) yol açtığı, östrojen hormonu bağımlı bir hastalıktır.

Östrojen hormonu menstrüel döngüde gebelik için uterusta uygun ortamın oluşmasından sorumludur. Burada uygun ortam ile kastedilen döllenmiş yumurtanın uterusa gömülmesini (implantasyonu) sağlayan endometrial kalınlaşmadır. Yalnız endometrioziste görülen ektopik uterin dokular da tıpkı yerli yerinde olan uterin dokular gibi östrojen reseptörlerine sahiptir ve östrojenin etkisi ektopik uterin dokular için de geçerlidir. Sonuçta ektopik uterin dokular östrojen etkisine bağlı olarak kalınlaşıp ağrılı kanamalara, bulunduğu yer fallop tüplerini veya yumurtalığı etkiliyorsa spermle yumurtanın buluşmasını engellediği için kısırlığa yol açacaktır.

Endometriozis hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Polikistik Over Sendromu

Polikistik Over Sendromu, hiperandrojenizmin (kanda testosteron, dihidrotestonteron, DHEAS gibi hormonların yüksekliği) deri bulguları olan hirsutizm (kıllanma artışı) ve akne artışı, düzensiz menstrüasyon, çok sayıda kistik yumurta, obezite ve insülin direnciyle seyreden bir hastalıklar grubudur. Bu sendromda asıl neden bilinmemekle beraber kalıtımsal ve kalıtımsal olmayan intrauterin (rahim içindeki dönem) ve extrauterin (doğum sonrası dönem) faktörler suçlanmaktadır. Androjen hormonların artışı yumurta oluşumunda düzensizliklere yol açıp özellikle yumurtanın kalitesini olumsuz şekilde etkilemektedir. Sonuçta çok sayıda erken evrede ve işlevsiz, kistik yapıları andıran yumurtalar oluşmaktadır. Evre ve kist yapıları, ilerleyen kısımlarda açıklanacaktır.

Polikistik Over Sendromu hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Dişi Üreme Sistemi Şeması
Dişi Üreme Sistemi Şeması
Wikimedia Commons

Gelişimsel Neden: Bireyin Yaşamı Süresince Olgu Nasıl Gelişir? Olgunun Ontogenisi Nedir?

Endometriozis

Endometriozis pre-menarşal (menstruel dönem öncesi) ve post-menopozal (menstruel dönem sonrası) kadınlarda çok nadir görülmektedir. Bir başka deyişle endometriozis menstürasyonla ilişkili bir hastalıktır. Dolayısıyla öncelikle menstruasyonun etkilerini anlamak, endometriozisi anlamak açısından yol gösterici olacaktır.

Menstrüasyon periyotlarla oluşan, implantasyonun gerçekleşmemesine bağlı endometriumun kanama yoluyla dökülüp vajinal yolla atılması ve dökülen bölgede yeni endometrium dokusunun gelişmesi sürecidir. Menstrüasyon, memeliler arasında yalnızca plasentası derin kan damarlarına kadar uzanmış (hemokoryal), bir başka deyişle anneden bebeğe gelen kanın arada hiçbir bariyere takılmadan direkt erişime açıldığı türlerde raporlanmıştır. Burada kan-plasenta bariyeri ile hemokoryal plasentanın bariyersiz süreci birbiriyle karıştırılmamalıdır. Hemokoryal plasentada anne ve bebeğin kan damarlarının iç katmanları arasında difüzyon yoluyla kan alışverişi olmaktadır. Kan-plasenta bariyerini ise bir tarafta annenin kan damarlarının dış katmanı ile diğer tarafta bebeğin kan damarlarının dış katmanı oluşturmaktadır. Bu bariyerle birlikte anne ve bebek kan damarlarına dışarıdan herhangi bir başka maddenin kontrolsüz girmesi engellenmektedir.

Doğum sonrası çıkarılmış plasenta
Doğum sonrası çıkarılmış plasenta
shutterstock

Hemokoryal plasentalı türlerde bariyerin olmaması bir noktada annenin kanının bebeğin kanına karışabildiği anlamına gelmektedir ve karşımıza evrimsel bir rekabeti getirmektedir. Bu durum, maternal-fetal (anne-bebek) çatışma olarak hipotezlenmiştir. Bu hipoteze göre bebek, plasentası aracılığıyla anne karnında erişebildiği tüm besinlere kan yolu aracılığıyla ulaşmak yönünde bir eğilimde olacakken anne de hayatta kalabileceği şartları sağlamak adına implantasyon şartları gerçekleşmedikçe kalınlaşmış endometrium dokusunu en sonunda dökülmeye uğratma eğiliminde olacaktır. Sonuçta hem bebek hem de anne hayatta kalma başarısını azaltacak durumlardan kaçınmak isteyeceklerdir.

Tüm Reklamları Kapat

Anne tarafından bakılacak olursa, bebek oluşumunun döllenmeden sonraki basamağı olan implantasyon gerçekleşmediği an, kalınlaşmış endometrium kanlanması da fazla olduğundan ihtiyaç olandan fazla beslenmekte olup annenin hayatta kalma becerisi üzerine negatif yönlü bir baskı oluşturacaktır. Bu durumda anne bu fazla dokudan vajinal yönlü dökülme ile kurtulma eğiliminde olacaktır. İşte bu noktada karşımıza endometriozis çıkmaktadır.

Endometriumun anatomik olarak rahimden vajina yönünde dökülmesi normalde olması beklenen yoldur. Eğer bir sebeple bu doku ters yönde yani rahimden fallop tüplerine ve yumurtalığa doğru yön değiştirirse bu durumda retrograd (ters yönde) bir akımla olmaması gereken konumlarda birikecek ve bu durum endometriozis için risk oluşturacaktır. Menstrüasyon hormonal açıdan iki fazdan oluşmaktadır. Birisi endometriumun büyüyüp kalınlaştığı (östrojen hormonunun aktif olduğu) proliferatif faz, diğeri ise hormonal salıverilmenin (progesteron hormonunun aktif olduğu) arttığı sekretuar fazdır. İnsan dişilerinde proliferatif faz diğer türlere göre oldukça uzundur. Böylelikle hem endometriumun retrograd akımla olası konum bozukluğu hem de yanlış bölgede var olan endometrial dokunun uzun proliferatif faz dolayısıyla kalınlaşıp kanamaya başlama ihtimali artmaktadır.

Dişilerde regl döngüsüyle ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Polikistik Over Sendromu

Polikistik Over Sendromu yumurtanın döllenmeye kadar içinde korunduğu ve beslendiği folikül yapılarının diğer bir deyişle kistlerin çok sayıda, küçük boyutlarda, yapının çevresine inci tanesi gibi dizilmesiyle ve içindeki yumurtanın kalitesinin de çok düşük olmasıyla karakterize bir hastalıktır. Bu sefer de yumurtlama sürecini bilmek konuyu daha kolay anlamak açısından yardımcı olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Yumurtalık organı her yumurtlama döneminde içerisindeki yumurta hücrelerini, besin ve korunma olanakları yüksek olan kistler içinde üretmektedir. Yumurta hücreleri özellikle LH (lüteinleştirici hormon) ve kısmen de olsa FSH (folikül stimülan hormon) miktarındaki artış sayesinde beslenip büyümeye başlamaktadır. Her hormon-hücre arası ilişkide olduğu gibi burada da reseptör düzeyinde etkileşim görülmektedir. Kısaca LH ve FSH, yumurta hücresindeki reseptörünlerine bağlandıkça o hücrenin daha iyi beslenmesini ve büyüyüp gelişmesini sağlayacaktır. Yumurtalıktaki bu yumurta hücreleri belli bir büyüklüğe geldikten sonra (sekonder folikül) birbirleriyle besin erişimi açısından rekabet etmeye başlarlar. Bu rekabet hücre yüzeyindeki LH'nin ve FSH'nin reseptör sayılarına bağlıdır. Bu hormonlardaki azalma eğilimiyle sonuçlanan dalgalanmalar periyodu, LH ve FSH reseptörüne en çok sahip olan yumurta hücresini avantajlı hale getirecektir çünkü reseptörden zenginliği en fazla olan bu yumurta beslenebilecekken diğer reseptör sayısı az olan yumurta hücreleri gittikçe zayıflayacak ve zamanla kullanışsız bir hale gelecektir. Sonuçta yumurtlama öncesi dönemde bir tane çok iyi gelişmiş kist (Graaf folikülü)-aslında çok iyi gelişmiş yumurta hücresi olarak da düşünülebilir- ve birçok ufalmış kist ortaya çıkacaktır.

Polikistik Over Sendromu'nda androjen hormonların fazlalığı, LH ve FSH gibi hormon dalgalanmalarının karakteristik seyrinin dışına çıkmasına neden olup rekabet ortamını reseptör etkileşiminden bağımsız bir hale getirmektedir. Sonuçta yumurta hücreleri benzer boyutlarda ve gelişememiş bir durumda kalmaktadır.

Ultrasonda polikistik overlerin görünümü (içi siyah olan yuvarlak yapıların her biri bir kist)
Ultrasonda polikistik overlerin görünümü (içi siyah olan yuvarlak yapıların her biri bir kist)
Wikimedia Commons

Fonksiyonel Neden: Olgunun İşlevi Nedir? Organizmanın Gereksinimlerine Nasıl Hizmet Eder?

Endometriozis

Menstruasyonun işlevi hakkında; spermin muhtemel olarak taşıdığı enfeksiyon etkenlerinden kadın üreme organlarını koruması ve menstruasyonun olması durumunun olmamasına kıyasla organizmaya daha az enerji kaybettirmesi üzerinden iki farklı şekilde hipotez oluşturulmuştur. Endometriozis, hastaların ağrı dışında genellikle infertilite şikayetiyle başvurduğu ve bu açıdan düşünüldüğünde hem üreğenliği hem de doğurganlığı azaltan bir hastalıktır. Peki üreme sistemi için bu kadar kısıtlayıcı etkileri olan bir hastalık neden hâlâ elenmemiştir? Son çalışmalarda endometriozisle ilişkilendirilen bazı genetik faktörlerin aslında üreyebilme becerisini arttırabildiği gösterilmiştir. Majör FSHB haplotip polimorfizmi yüksek endometriozis riskiyle ilişkilendirilmiştir. Aynı zamanda ömürde daha uzun süre gebe kalabilme yetisiyle, erken yaşta doğum yapabilmeyle, düşük nulliparite (hiç gebe kalmama) riskiyle ve dizigotik ikizlikle ilişkilendirilmiştir. Benzer şekilde yüksek endometriozis riskiyle ilişkilendirilmiş ve bir Neandertal türevi olan PROGINS haploptipi düşük doğumla ve daha çok kardeşe sahip olmakla ilişkilendirilmiştir.

Polikistik Over Sendromu

Polikistik Over Sendromu'nun işlevselliği üç hipotezle açıklanmaya çalışılmıştır. Robinson ve sonrasında Holte tarafından öne sürülen bir hipoteze göre Polikistik Over Sendromu post-prandial (yemek sonrası) termogenezi (vücuttaki metabolik olaylar sonucu enerji tüketimine bağlı açığa çıkan ısı üretimi) azaltarak ve insülin duyarlılığına bağlı tip 2 diyabete neden olup yağlanmayı arttırarak metabolik tasarrufa sebep olmaktadır. Öncülüğünü Kirschengast'ın yaptığı ve devamında pek çok bilim insanı tarafından desteklenen ikinci hipoteze göre Polikistik Over Sendromu'nda artan androjen hormonları dişilerde maskulenize özellikleri arttırıp çiftleşme ve üreme becerisinde artışa sebep olmaktadır. Show ve Elton tarafından geliştirilen üçüncü hipoteze göre ise Polikistik Over Sendromu olan bireyler uzun süreli besin yoksunluğuna dayanabilip sonrasında da menstrüasyona daha kolay dönme becerisine sahip olmaktadırlar.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Hayvan Çiftliği: Grafik Roman

Tüm hayvanlar eşittir ama bazı hayvanlar diğerlerinden daha eşittir.

Beylik Çiftliği’nin ezilen hayvanları, efendileri Mr. Jones’u devirip çiftliğin yönetimini ele geçirdiklerinde, bunu özgür ve eşitlikçi bir hayata atılan ilk adım olarak görürler. Fakat aralarından bir grup seçkin, Napolyon ve Kartopu isimli iki domuzun öncülüğünde yavaş yavaş kontrolü ele alır. Kendilerini bir zorbalıktan kurtulup başka bir zorbalık altında ezilirken bulan hayvanlar, çok geçmeden düşündükleri kadar eşit olmadıklarını anlarlar. Orwell’in, güç zehirlenmesi ve yozlaşma sonucunda hüsrana uğramış idealizme dair sarsıcı taşlaması Hayvan Çiftliği, Brezilyalı ünlü çizer Odyr’in çarpıcı uyarlamasıyla kendine yepyeni bir ifade alanı buluyor.

“Orwell’in güncelliğini hiç yitirmeyen alegorisine göz alıcı bir saygı duruşu. Zincirlerinden kurtularak başlattıkları devrimin sonuçlarını göğüsleyen hayvanları fırça darbeleriyle görünür kılan Odyr’in tasvirleri çok güçlü.”
New York Times

Devamını Göster
₺121.00
Hayvan Çiftliği: Grafik Roman

Evrimsel Neden: Olgu Nasıl Evrimleşmiştir?

Burada, temelde şu soruları sorarız: Olgunun evrimsel tarihi nedir? Diğer türlerde analog olgular var mıdır ve bu türlerin insanla evrimsel akrabalıkları nedir? Seçilmiş köken için kanıt nedir?

Endometriozis

Yoğun kanama ve doku kaybı özelliğiyle seyreden menstrüasyon, memeli türleri içinde çok nadir görülmektedir. İnsanlar dışında bazı primatlarda ve yarasalarda, kemirgenler içinde ise fil sivri farelerinde ve dikenli farelerde görülmektedir. Endometriozis ise insan dışında sadece primatlarda raporlanmıştır.

Polikistik Over Sendromu

Polikistik Over Sendromu'nun şu an için hayvanlarda doğal olarak geliştiği kesin olarak tespit edilmemiş olsa da hayvan deneyleri için kullanılan Rhesus maymunu, koyun ve primat gibi türlerde özellikle prenatal dönemde yüksek testosterona maruz bırakılarak Polikistik Over Sendrom modelleri oluşturulmaktadır.

Tüm Bunlar Ne Anlama Geliyor?

Klasik tıp eğitiminde endometriozis rahim hastalıkları içerisinde menstrüel döngüyle ilişkisi olan, ağrı dönemleri ve kimi zaman infertilite (kısırlık) semptomları ile seyreden, Polikistik Over Sendromu ise yumurtalık hastalıkları içerisinde kaliteli yumurta üretimine engel olan hormonal bozuklukların tanımlanması ve bu hastalığa ikincil gelişen endokrinolojik (hormonal) ve dermatolojik (kozmetik) semptomların üzerine kurulu hastalıklar olarak anlatılmaktadır. Oysa son çalışmalar, bu iki hastalığın birbirinden bu kadar alakasız olmadığı, aksine bir dengenin iki uçtaki unsuru olabilecekleri yönünde ciddi ipuçları vermektedir.

Dinsdale ve arkadaşlarına göre endometriozis hastalığına sahip olmak, prenatal (doğum öncesi) dönemde testosterona (androjen grubuna ait bir hormon) düşük miktarlarda maruz kalmakla ilişkilidir. Polikistik Over Sendromu'nun prenatal dönemde artmış androjen ve özellikle de testosteron hormonu ilişkili olduğu zaten bilinmektedir.

Prenatal testosterona maruz kalmanın iki önemli anatomik bulgusu bulunmaktadır. Bunlar ikinci el parmağı (işaret parmağı) uzunluğunun dördüncü el parmağı (yüzük parmağı) uzunluğuna oranı (İng: "2D4D digit ratio") ve bel-kalça (İng: "weight-to-hip ratio" veya kısaca "WHR") uzunluğu oranıdır. Eğer prenatal testosterona maruz kalma fazlaysa 2D4D oranı azalmakta, WHR oranı ise artmaktadır. Her iki bulgu da Polikistik Over Sendromlu hastalarda yapılan çalışmalarda gösterilmekle birlikte son zamanlardaki bazı endometriozis çalışmalarında oranların tam ters yönde olduğu (yani 2D4D oranının artması ve WHR oranının azalması) tespit edilmiştir.

Benzer şekilde klinik bulgu olarak endometrioziste ve Polikistik Over Sendromu'nda, AMH (Anti-Müllerian Hormon), Oksitosin, ß-endorfin gibi hormon seviyeleri tam ters şekilde tespit edilmektedir (endometrioziste düşük AMH, yüksek oksitosin, düşük ß-endorfin; Polikistik Over Sendromu'nda tersi).

Bir başka zıtlık endometriozis tedavisi için kullanılan danazol isimli sentetik bir androjenin aslında Polikistik Over Sendromu için temel hastalık etmeni olmasıdır. Polikistik Over Sendromu tedavisinde flutamid isimli androjen blokörü ilaç kullanılmaktadır.

Endometriozis tedavisinde kullanılan letrozole isimli bir aromataz inhibitörünün (Aromataz inhibitörleri androjenin östrojene dönüşmesini sağlayan aromataz enzimini bloke ederek androjen seviyesinin artmış halde, östrojen seviyesinin ise azalmış halde kalmasını sağlayan ilaç grubudur.) Polikistik Over Sendromlu hayvan modellerinin oluşması için kullanılması durumu yine zıtlığı vurgulayan örneklerden birisidir.

Sonuç

Sonuç olarak bu iki hastalık evrimsel tıp bilgisine dayanılarak diametrik hastalıklar açısından ele alındığında, özellikle endometriozis tanısı açısından bireylere, menstrüel döneme girmelerinden çok daha önce, yukarıda verilen parametrelerin de yardımıyla tanı koyulması sağlanabileceği gibi hastalığın sebep olduğu olası infertilite, ağrılı kanamalar gibi semptomlar çok daha öncesinden tedavi edilebilme potansiyeline sahip olacaktır.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
23
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • İnanılmaz 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/01/2023 12:18:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10550

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Omurtay, et al. Diametrik Kadın Hastalıkları: Evrimsel Tıp, Endometriozis ve Polikistik Over Sendromu Hakkında Neler Söyler?. (9 Şubat 2022). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10550
Omurtay, S., Bakırcı, Ç. M. (2022, February 09). Diametrik Kadın Hastalıkları: Evrimsel Tıp, Endometriozis ve Polikistik Over Sendromu Hakkında Neler Söyler?. Evrim Ağacı. Retrieved January 30, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10550
S. Omurtay, et al. “Diametrik Kadın Hastalıkları: Evrimsel Tıp, Endometriozis ve Polikistik Over Sendromu Hakkında Neler Söyler?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 09 Feb. 2022, https://evrimagaci.org/s/10550.
Omurtay, Salih. Bakırcı, Çağrı Mert. “Diametrik Kadın Hastalıkları: Evrimsel Tıp, Endometriozis ve Polikistik Over Sendromu Hakkında Neler Söyler?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, February 09, 2022. https://evrimagaci.org/s/10550.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.