Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Endometriozis Nedir? Risk Faktörleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Endometriozis Nedir? Risk Faktörleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?
8 dakika
4,568
  • Tıp
  • Feminizm ve Kadın Araştırmaları
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Endometriosis
  • Türkçe Adı Endometriozis
  • İngilizce Adı Endometriosis
  • Latince Adı Endometriosis
  • ICD GA10

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Kadın rahmi iki bölümden oluşmaktadır. Serviks vajinayı geçtikten sonra spermin yumurtayı dölleyebilmesi için ilk geçiş noktasıdır. Devamında uterus bulunmaktadır ve yumurtanın döllenmesiyle oluşan zigot, yaklaşık üç gün içerisinde buraya gömülüp, burada büyümeye başlar.

Uterusun, histolojik olarak üç katmanı vardır: iç tabakayı oluşturan endometrium, orta tabakada düz kastan oluşan miyometrium ve en dışta zar yapısında olan perimetrium. Gebelikte, zigota ve büyümesiyle oluşan embriyoya uygun beslenme şartlarını sağlamak için endometrium tabakası da büyür ve kan damarlarınca zenginleşir. Ancak yumurtanın doğal veya medikal yollarla döllenmediği dönemlerde hormonal düzenlemeler sayesinde endometriuma olan kan akışı sonlanır ve bu tabaka dökülerek kan yoluyla atılır. Bu durum, döngüsel şekilde karşılaştığımız menstrüasyonun fizyolojik mekanizmasıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Endometriozis, yukarda bahsi geçen endometrium ile benzer özellikte gland (bez) ve stroma (destek) dokusunun rahim dışı bir bölgede bulunması hastalığıdır. Endometriozis, sıklıkla yumurtalıkta, fallop tüplerinde ve pelviste (leğen kemiği ve çevresi) görülür. Nadiren de olsa mesane ve bağırsaklarda da görülebilir. Akciğerlerde ve hatta beyinde endometriozis tanısı almış vakalar da bildirilmiştir. Endometriozis, kadınların premenarş (menstrüasyon öncesi), üreğen ve post-menopozal (menstrüasyon sonrası) dönemlerindeki hormon seviyelerine özellikle de östrojene bağımlı, iyi huylu, inflamatuar bir hastalıktır.

Endometrioziste, endometrium benzeri doku tıpkı endometrial dokuların yapabileceği gibi büyüyüp kalınlaşabilir, yıkılabilir ve her menstrüel döngüde kanayabilir. Ne var ki, anatomik olarak rahmin devamı olan vajina ile bağlantı kuramayacağı bir bölgede geliştiği için, vücutta hapsolur.

Tüm Reklamları Kapat

Yumurtalıkta endometriozis kistik lezyonlara (içi sıvı dolu, etrafı zarla çevrili oluşumlar) sebep olabilir ve bu duruma özel olarak endometrioma denmektedir. Bu yapılar koyu kahverengi göründükleri için halk arasında çikolata kisti olarak da bilinmektedir. Kistik yapılar zamanla patlayabilir, civardaki dokuları tahriş edebilir, hasarları dokuların yara izleriyle iyileşmesi durumu olan skarlaşmalara ve en sonunda yapışıklıklara (Asherman Sendromu) yol açabilir.

Kesin sebebi henüz belirlenememiş olsa da endometriozis oluşumu için bazı teoriler mevcuttur:

  • Retrograd menstrüasyon (Sampson'ın teorisi), menstrüasyonda kanama yoluyla atılması gereken hücrelerin uygun anatomik yollarda bulunmadığı için fallop tüplerine veya pelvik boşluğa dökülüp (tubal veya pelvik reflü) orada kalınlaşması ve her menstrüel döngüde kanaması durumudur. Bu teori, üreme organlarına komşu olmayan organlarda görülen endometriozis vakalarını açıklayamamaktadır. Ayrıca retrograd menstrüasyon her 10 kadından 9'unda görülmekteyken, hepsi endometriozis hastası olmamaktadır.
  • İndüksiyon teorisi, peritoneal bölge (karın duvarı iç yüzü) hücrelerinin, immun faktörlerce endometrium benzeri hücrelere dönüşmesi durumudur.
  • Embriyonik hücre dönüşümü, erken evre hücrelerin puberte (ergenlik) döneminde östrojen hormonu tarafından endometriozis hücrelerine dönüşmesi durumudur.
  • Cerrahi skar implantasyonu, cerrahi sonrası yara bölgelerinde endometrial hücrelerin yara iyileşmesine bağlı oluşan yapışıklıklara tutunması durumudur.
  • İmmün sistem hastalıkları, uterusta yıkıma sebep olarak endometrial benzeri hücrelerin bu yıkım bölgesine tutunmasını sağlaması durumudur.

Belirti ve Semptomlar

En sık görülen belirti, menstrüel döngüyle ilişkili olan pelvik ağrıdır. Hastalar bu ağrının menstrüasyon ağrısına kıyasla daha şiddetli olduğunu bildirmişlerdir. Ağrı zamanla artmak şeklinde de kendisini göstermektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Menstrüasyonda başlayan, pelvik bölgede, nadiren sırtta ve abdomende oluşan ağrı olarak tanımlanan dismenore,
  • Cinsel birleşme esnasında veya sonrasında oluşan ağrı olarak tanımlanan disparoni,
  • Bağırsak ve mesane hareketlerine bağlı oluşan pelvik ağrı,
  • Menstrüasyonda hem yoğun kıvamda hem de çok miktarda olan veya döngüsel aralıklarda görülen kanamalar,
  • İnfertilite (kısırlık) ,
  • Özellikle menstrüasyonda belirginleşen yorgunluk, halsizlik, bulantı, kusma, ishal, kabızlık sık görülen belirtilerdir.

Endometriozis ağrısı için kesin bir kriter yoktur. Hafif endometriozis olgularında çok yoğun ağrılar semptomatik olmuşken çok ağır endometriozis vakalarında hafif ağrı veya ağrısız hasta takipleri gözlenmiştir.

Endometriozis genellikle menarştan birkaç yıl sonra gelişmektedir. Belirti ve semptomlar hamilelikte artabilmekteyken menopoz sonrası östrojen alınmadığı takdirde gerileyip kaybolabilmektedir.

Endometriozis, pelvik ağrı tabanlı Pelvik İnflamatuar Hastalık (PID) veya yumurtalık kisti ile karıştırılabilmektedir. İshal ve kabızlık ataklarıyla seyreden ve abdominal kramplara neden olan İrritabl Bağırsak Sendromu'yla (IBS) da karıştırılabilen endometriozise bazen bu hastalık eşlik de edebilmektedir.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Sekiz farklı genom-ilişkili endometriozis çalışması için yapılan meta-analizde, istatistiksel olarak anlamlı 6 farklı gen tanımlanmıştır. Bir başka çalışmada ise kötü huylu olmayan, derin endometriozislerin ekzom dizilemesi (exome sequencing) analiz edilmiştir. Mevcut lezyonların %79'unda somatik mutasyon, %26'sında "kanser sürücü genler" olarak bilinen, mutasyona uğradığında kanser sürecini başlatan genlerde mutasyon tespit edilmiştir. Tespit edilebilen genler; ARID1A, PIK3CA, KRAS ve PPP2RA'dır.

Risk faktörleri arasında şunlar bulunur:

Tüm Reklamları Kapat

  • hiç doğum yapmamış olmak,
  • menarşın (ilk menstrüasyon) erken yaşta, menopozun (son menstrüasyon) geç yaşta başlaması,
  • menstrüel döngünün 27 günden kısa sürmesi,
  • 7 günden uzun ve ağır menstrüasyon periyotlarının olması,
  • vücutta yüksek östrojen üretimi veya medikal yolla çok miktarda östrojene maruz kalma,
  • düşük vücut kitle indeksine sahip olma,
  • 68 inçten (yaklaşık 173 cm) uzun olma,
  • bir veya daha fazla en az ikinci derecede akrabada (anne, teyze, kız kardeş) endometriozis öyküsü olması,
  • menstrüel akışın normal şekilde olmasını engelleyen herhangi bir sağlık sorunu,
  • çocuklukta veya adölesan dönemde fiziksel veya cinsel istismara maruz kalma,
  • çok miktarda trans yağ tüketimi,
  • üreme yollarındaki anomalilerdir.

Komplikasyonlar

Endometriozisin en sık görülen komplikasyonu infertilitedir. Her üç ile iki endometriozisli kadından biri hamile kalmakta zorlanmaktadır. Hamileliğin olması için yumurtalıktan yumurtanın salıverilip komşu fallop tüpü aracılığıyla yakalanıp partnerden gelen sperm hücresiyle döllenip büyümek üzere uterusa gömülmesi gerekmektedir. Endometriozis, tüpleri tıkayıp yumurtanın spermle birleşmesini önleyebildiği gibi spermi veya yumurtayı parçalayabilmektedir. Yine de bazı endometriozis hastalarında doktorlar, gebeliğin ertelenmemesini önermektedir. Çünkü durum ileri zamanlarda daha da kötüleşip süreci iyice öngörülemez hale getirmektedir.

Endometriozisili kadınlarda normal popülasyondan daha sık olmak üzere yumurtalık kanseri görülmektedir. Ancak bir kadının tüm yaşamı boyunca endometriozisin yumurtalık kanseri gelişimi için risk faktörü olması açısından yeterince yüksek olarak tespit edilmemiştir. Çok nadir olarak endometriozis ilişki adenokarsinoma (salgı yapan bez hücrelerinin kötü huylu tümörü) gelişimi de komplikasyon olarak göze çarpmaktadır.

Teşhis Yöntemleri

Endometriozis ve diğer durumlarla ilişkili pelvik ağrıların tanısında hekimlerce hastalarından semptomların sıklığı, tam olarak nerede olduğu, süresi gibi özellikleri tanımlamasını istenir. Daha sonra üreme organları elle pelvik muayene (palpasyon) ile kist, skar gibi anormallikler açısından değerlendirilir. Gerekli görüldüğü takdirde ultrason ile üreme organlarının durumu ve varsa endometriozisin büyüklüğü gösterilir veya magnetik rezonans görüntüleme (MRI) ile cerrahi öncesi planlama yapılır. Son aşamada gerek tanı gerek tedavi için laparoskopik cerrahi (göbek deliğinden ufak bir kesiyle kamera aracılığıyla izlenen ve karın bölgesinde açılan küçük kesiklerle cerrahi aparatların kullanıldığı prosedür) uygulanır.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Tedavi yöntemleri medikal ve cerrahi olarak ikiye ayrılmaktadır. Tedavi seçimi hastanın belirti ve semptomlarına, ayrıca gebelik beklentisine bağlı olarak değişmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Ağrı tedavisi, özellikle menstrüasyonda karın krampları, için doktorlar steroid olmayan anti-inflamatuar ilaçları (ibuprofen, naproksen sodyum) önermektedir. Gebelik isteği olmayan hastalarda ağrı kesiciler hormon tedavisiyle kombine edilmektedir.

Hormon tedavisi, bazı hastalarda ağrının azaltılması veya tamamen giderilmesi konusunda etkili olmaktadır. Normalde hormon seviyesinin artıp azalmasına bağlı olarak endometrium dokusu büyüyüp gelişip sonrasında da yıkılıp dökülmektedir. Hormon tedavisi hem bu süreci yavaşlatıp hem de yeni endometrium dokusunun gelişmesine engel olmaktadır. Hormon tedavisi endometriozis için kesin tedavi değildir ve tedavi bırakıldığında semptomlar tekrar oluşabilmektedir. Hormon tedavileri;

  • Hormonal kontraseptifler (doğum kontrol hapları, vajinal halka ve yamalar)
  • Gonadotropin salgılatıcı hormon (GnRH) agonist ve antagonistleri
  • Progestin tedavisi (levanorgestrel salınımlı araç, kontraseptif implant, enjeksiyon ve progestin hapları)
  • Aromataz inhibitörleridir.

Koruyucu cerrahi, gebelik şansının devam etmesi istenen hastalarda uterus ve yumurtalık korunarak yapılarak genellikle laparoskopik prosedür tercih edilmekle birlikte nadiren klasik abdomen cerrahisi (karından açık yöntemle yapılan) de uygulanan tedavi yöntemidir. Burada endometriozisli dokular olabildiğince temizlenir ve buna bağlı olarak başta ağrı olmak üzere semptomlar azalabilir. Yalnız ileri dönemlerde hastalığın geri dönebileceği ve semptomların sürebileceği de akılda tutulmalıdır.

En son ve kesin tedavi yöntemi, özellikle gebelik beklentisi olmayan kadınlarda uterusun (histerektomi) ve yumurtalığın (ooferektomi) vüucttan tamamen çıkarılması üzerine kurulu cerrahi yöntemdir. Uzmanlar cerrahide endometrial dokunun tamamının çıkarılması konusunda dikkatli olunması gerektiğini belirtmektedir. Histerektomi endometriozise bağlı ağır ve ağrılıı menstrüel kanama gibi belirti ve semptomları tedavi edebilmektedir. Yumurtalık bırakılsa dahi özellikle 35 yaş önceside yapılan histerektomilerde uzun dönem tedavi etkisi görülmektedir. Ooferektomi ise fizyolojik açıdan hastanın erken menapoza sokulması durumudur. Yumurtalıktan salıverilen bazı hormonların yokluğu endometriozise bağlı ağrının artışına ve cerrahi sonrası semptomların da devam etmesine neden olabilmektedir. Ayrıca erken menapoz kalp ve damar hastalıklarına bağlı metabolik hastalıklara ve erken ölüme sebep olabilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Pisagor Evimizin Her Şeyi

Nicolas Cage’in oynadığı film sayısı ile havuzlarda boğulan insan sayısı arasındaki ilinti ne olabilir?

Matematikten yararlanarak hız sınırı cezalarına itiraz edebilir miyiz?

Binlerce yıl önce Mezopotamya halkları rakamları icat etmişti: O zamandan beri matematiği tutabilene aşk olsun! Sevsek de korksak da –ya da “Ben sözelciyim,” diyerek konuyu geçiştirsek de– artık gündelik hayatta kullandığımız pek çok şeyin arkasında matematik var. Peki ama kahve makinenizden telefonunuzdaki uygulamalara, hemen her araç gerecin sizin adınıza her şeyi hesapladığı bu yeni dünyada matematikten anlamınıza gerçekten gerek var mı?

Pisagor Evimizin Her Şeyi’nde Stefan Buijsman, felsefe, psikoloji ve tarihi birleştirerek okuyucuyu matematiğin harikalar diyarına götürüyor. Matematikten habersiz gelişmiş topluluklardan insanların doğuştan gelen becerilerine (Bebekler sayabilir mi?), şansın hesaplanabilirliğinden çağın teknolojilerinin ardındaki sayısal dünyaya kadar uzanan Buijsman, neden yeni bir lisandan önce matematikten anlamayı seçmemiz gerektiğini, aksi takdirde başkalarının matematiğiyle (algoritmalar, kampanyalar, anketler, yalan haberler) aldatılmaya ne kadar açık olduğumuzu ortaya koyuyor.

Pisagor Evimizin Her Şeyi, henüz on sekiz yaşındayken yüksek lisansını, yirmi yaşındayken doktorasını tamamlamış bir dâhiden, sayılar ve matematikle ilgili düşüncelerimizi kökünden değiştiren bir rehber.

“Buijsman’ın, matematiğin esas kıymetinin gerçekliği basitleştirmesinde saklı olduğunu anlatan, büyük bir teorisi var.”

Devamını Göster
₺78.00
Pisagor Evimizin Her Şeyi

İnfertilite tedavisinde, gebe kalmada zorlanan kadınlar Üreme Sağlığı ve Endokrinolojisi uzmanına yönlendirilmektedir. Hastalığın üreme sistemine etkisi değerlendirildikten sonra uygun medikal ve cerrahi tedavi yöntemlerine karar verilmektedir.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Çalışmalar toplumlarda farklı endometriozis dağılımları olduğunu gösterse de her 10 üreme çağındaki kadından yaklaşık 1'inde endometriozis bulunmaktadır. Genel popülasyondaki endometriozisli vakayı belirlemek hastalığın semptomsuz da seyredebilmesi nedeniyle oldukça zorlayıcıdır. Üreme çağındaki semptomatik hastalarda ise pelvik ağrıyla başvuranlarda %70, infertiliteyle başvuranlarda %50 ve üreme yolları anomalileriyle başvuranlarda %40 oranında endometriozis gözlenmiştir.

Önlem Yöntemleri

Risk faktörleri içerisinde geçen değiştirilebilir faktörleri yaşam tarzı değişikliği şeklinde uygulamak dışında endometriozis riskini azaltan faktörler şu şekilde listelenebilir;

  • çok sayıda doğum yapmış olmak,
  • uzun aralıklarla emzirmek,
  • geç menarş (14 yaştan sonra menstrüasyonun başlaması),
  • beyaz ve asya ırkına karşı siyah veya hispanik ırka sahip olmak.

Etimoloji

Antik Yunancada endometriosis endos (içinde), metra (rahim), osis (hastalık) kelimelerinin birleşmesiyle türetilmiştir ve "rahim içi hastalığı" anlamına gelir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
11
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Mayo Clinic. Endometriosis-Symptoms And Causes. (16 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 1 Haziran 2021. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • Mayo Clinic. Endometriosis-Diagnosis And Treatment. (16 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 1 Haziran 2021. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • R. Schenken. Endometriosis: Pathogenesis, Clinic Features, And Diagnosis. (27 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 1 Haziran 2021. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • Endometriosis. About Endometriosis. (1 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 1 Haziran 2021. Alındığı Yer: Endometriosis | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2023 18:54:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10536

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Böcekler
Antibiyotik
Ergen
Maske Takmak
Canlı
Grip
Ekonomi
Yiyecek
Evrim Teorisi
Koruma
Yeme
Yapay Zeka
İspat Yükü
Yok Oluş
Avrupa
Atom
Kütle
Hekim
Nöron
Sahtebilim
Bakteri
Böcek
Klinik Mikrobiyoloji
Antik
Nükleik Asit
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Omurtay, et al. Endometriozis Nedir? Risk Faktörleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?. (2 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10536
Omurtay, S., Bakırcı, Ç. M. (2021, June 02). Endometriozis Nedir? Risk Faktörleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?. Evrim Ağacı. Retrieved January 28, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10536
S. Omurtay, et al. “Endometriozis Nedir? Risk Faktörleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 02 Jun. 2021, https://evrimagaci.org/s/10536.
Omurtay, Salih. Bakırcı, Çağrı Mert. “Endometriozis Nedir? Risk Faktörleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 02, 2021. https://evrimagaci.org/s/10536.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.