Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

COVID-19'a Dair Sık Sorulan 4 Soru, 4 Cevap: Normale Dönerken İyi Düşünün!

Yaz Sıcakları, Salgını Durduracak mı? Salgın Artık Bitti mi? Toptan Karantina Nihai Çözüm Olur mu? Virüsten Kurtulacağız Diye Ekonomik Nedenlerle mi Ölelim?

COVID-19'a Dair Sık Sorulan 4 Soru, 4 Cevap: Normale Dönerken İyi Düşünün!
8 dakika
6,336
  • Epidemiyoloji
  • Viroloji

Bugünkü yazımı bana COVID-19 salgını boyunca sık sorulan ama kısmen daha az gündeme gelen bazı sorulara yanıtlar vermeye ayırmak istiyorum. Bu sayede aklınızdaki bazı soru işaretlerini giderebileceğimi ve süreci daha iyi anlayabilmenize katkı sağlayabileceğimi umuyorum. 

1) COVID-19 yazın sıcaklara bağlı olarak azalacak mı?

Kuzey Yarımkürenin yaz aylarına girmesiyle birlikte salgının yavaşlaması yönünde bir beklenti var, evet. Ancak bunun sıcaklıklarla doğrudan bir ilgisi yok; çünkü en nihayetinde sıcaklıklar kışın ortalama 4.9 santigrat derece düzeyinden, yazın ortalama 24 santigrat derece düzeyine yükselecek. Virüsün insan vücuduna girdikten sonra baş etmesi gereken sıcaklık ise 36-42 santigrat derece arasında. Yani hava sıcaklığının değişmesi ile virüs yavaşlamayacak, çünkü virüs zaten bu sıcaklıklarda kolaylıkla varlığını sürdürebilecek şekilde evrimleşmiş halde. 

Bu Reklamı Kapat

Biyoteknoloji uzmanı Dr. Semih Tareen ile yaptığım Evrim Ağacı YouTube canlı yayınında, derinizi 5 dakikada yakacak kadar güçlü ultraviyole ışınları altında, 120 santigrat derece gibi sıcaklıklarda, 15 dakikada virüsleri yok edebildiklerinden söz etti. Öyle Güneş altında yatmakla virüsten kurtulamazsınız.

Ancak insanlar yazları okul ve hatta iş yerleri gibi kapalı mekanlara daha az gittikleri, iç mekanlarda daha az kalmayı tercih ettikleri ve daha ziyade zamanlarını açık alanlarda (sahillerde, parklarda, bahçelerde, vs.) geçirmeyi seçtikleri için, virüsün insandan insana bulaşma ihtimali bir nebze olsun azalacak. Çünkü enfeksiyon hastalıkları uzmanı Dr. Müge Çevik’in Evrim Ağacı’nda yazdığı gibi, bu virüs daha ziyade iç mekanlarda, özellikle de ev içinde hane halkı arasında geçiş yapıyor.

Bu Reklamı Kapat

Bu arada yukarıdaki paragrafta verdiğim ortalama sıcaklıklardan yaza ait olan 1981-2010 kış mevsimi sıcaklık ortalamalarının 1,3 santigrat derece, yaz ortalamalarının 1 santigrat derece üzerindedir. Virüsten çok daha ölümcül bir tehdit olan küresel ısınma, yoluna hızla devam ediyor! Salgın, diğer düşmanlarımızı unutturmamalı.

Tabii ki şu da unutulmamalı: Mart ayından beri devam eden sosyal mesafelendirme kuralları sayesinde, kış boyunca normalde olacak olandan çok daha hafif bir salgın geçirdik – ki o haliyle bile ülkemizde 4.500 küsür cana, Dünya’da 360.000 civarında cana mâl oldu ve yoluna devam ediyor. Eğer bu önlemler gevşetilecek olursa, yaz aylarındaki davranış farklarımızdan kaynaklı yavaşlama faktörü tersine dönebilir ve yazın, kıştan da fena geçebilir. 

Sonuçta her şey salgının temel üreme sayısına (meşhur R0 değerine) bağlı. Salgın başlangıcında bu değer 2-3 arasındaydı; yani salgın, doğal bir şekilde her 1 kişinin 2-3 kişiye hastalığı bulaştırabileceği noktaya dönmeye çalışıyor. Aldığımız her mesafelendirme önlemi (karantina, maske, fiziksel mesafe, vs.) bu sayıyı azaltıyor, gevşettiğimiz her önlem bu sayıyı arttırıyor. Amaç, o değeri 1’in altında tutmak. Sıcaklıklar da bu sayı üzerinde azaltıcı bir etkiye sahip olabilir; fakat sıcaklık artışı bu salgın için sihirli bir değnek olarak görülmemeli.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

2) Vakalar ve ölümler azalıyor gibi gözüküyor. Salgın bitti mi?

Hayır, kesinlikle bitmiş değil. Şu ana kadar virüsün bulaştığı 5,5 milyon insan tespit edildi. O kadar yoktur ama, bu 5,5 milyon insan da dahil, gerçekte bunun 10 katı kadar insana bulaşmış olsun. Sonuçta her kapanı tespit edemiyoruz. Yani şu ana kadar sadece 55 milyon insan bu hastalığı geçirdi. Bu, insan nüfusunun sadece %0,73’üne denk geliyor! Salgını en ağır atlatan bölgelerde yapılan serolojik testler bile %2-5 seviyesinde bir bağışıklık tespit ediyor. En azından etik olarak tamamen hatalı bir şekilde, sürü bağışıklığı stratejisini uygulamayı seçen İsveç gibi ülkelerde bile bu oran sadece %7 dolaylarında ölçülüyor. Testlerin hata payları göz önüne alınmadan yapılan incelemelerde %10-30 gibi sayılar görülüyor; fakat bu sayılar fazlasıyla iyimser, çünkü serolojik testlerin oldukça yüksek hata payları var (kimi durumda hata payı %50'ye kadar çıkabiliyor).

Halbuki salgının artık insan nüfusuna bulaşmakta zorlanarak yavaşlamaya başlaması için (yani meşhur “sürü bağışıklığına” ulaşabilmemiz için), nüfusun en az %65 civarının hastalığı geçirmesi gerekiyor. Bunların bırakın %2’yi veya %1’i, sadece %0.5’i ölecek olsa bile, on milyonlarca ölümle yüzleşeceğiz demektir. Aşı veya ilaç olmadan sürü bağışıklığına erişme hedefini koymak, insanları göz göre göre öldürmekten farksız. Virüsün daha bulaşabileceği o kadar fazla kişi var ki, aşının henüz var olmadığı bir bağlamda sürü bağışıklığından söz etmek bile akıl almaz!

Vakalar ve ölümler azalıyor, çünkü haftalar, aylar önce konan sosyal mesafelendirme kuralları, etkisini gösteriyor. Şimdi bunları sonlandırmak, internette meşhur şekilde dillendirildiği gibi, uçaktan atladıktan bir süre sonra “paraşüt nihayet beni yavaşlattı, artık paraşütümü kesip atabilirim” demek gibidir. “Sosyal mesafelendirme paraşütü”, salgını yavaşlattı. Kesip atarsak, çakılırız.

3) Şöyle güzelce bir karantina uygulasak… Kimse 1-2 ay dışarı çıkmasa, salgın biter mi?

Evet, biter. Sonuçta bu virüs bulaşacak kimseyi bulamazsa, nihayetinde şu anda aktif olan vakaların tamamı 1-2 ay gibi bir sürede tamamen kapanacaktır (ya iyileşme ile ya da ölüm ile). Dolayısıyla Dünya üzerinde semptomatik veya asemptomatik tek bir hasta bile kalmadığında, virüs de insan popülasyonundan atılmış olacaktır.

Ama bu aşırı ütopik bir uygulama. Polisler, askerler, sağlık personeli, işçiler gibi temel çalışanların ve tedarik zincirlerinin mutlak ve kusursuz bir karantinaya girmesi imkânsız. Biz, toplumsal bir canlıyız ve birbirimizin emeklerine hayatî biçimde bağımlıyız. Hiç kimse çalışmazsa, hiçbir sosyal sistem işlemezse, çok daha beklenmedik sonuçlar ve ölümler doğar. 195 ülkenin ve 7,5 milyar insanın her birinin mutlak bir şekilde 1-2 ay boyunca karantinaya alınması mümkün gözükmüyor.

Bu Reklamı Kapat

Dahası, rezervuar halen duruyor olacak. Yani yarasalar veya pangolinler, artık hangi türden bize sıçradıysa o hayvanlarda bu virüs aynen duruyor. Belki bu defa yemek veya satmak amacıyla değil ama, ister istemez bu hayvanların yaşam alanlarına girmemiz veya onların bizim yaşam alanlarımızda bulunmasıyla yeniden zoonosis, yani hayvandan insana bulaşma yaşanacaktır. Bu da yeni salgınları tetikleyebilecektir.

Uzun lafın kısası, bu virüs artık bir kere evrimleşti. Gözümüzü kulağımızı virüse tıkayarak yok edemeyiz. Bilimle, aşıyla, ilaçla yok edeceğiz.

4) İyi ama, böyle yarım yamalak karantinalarla yok olmayacaksa, ekonomiyi alt üst edecek. Açlıktan mı ölelim? Çocuklarımız aç!

Bunun kısa ve kolay bir cevabı yok. Ancak sık atlanan birkaç noktaya dikkat edilmeli:

Aşamalı karantinaların (“aç-kapa” yöntemlerinin) ana amacı COVID-19'un doğrudan sebep olduğu ölümleri azaltarak sürü bağışıklığına erişmek değil; olamaz da. Çünkü dediğim gibi, oraya her şeyi açık tutarak 1 ayda da ulaşsanız, kontrollü bir şekilde 5 yılda da ulaşsanız, virüsün öldürücülük oranı değişmiyor. Dolayısıyla virüs nedeniyle kaç kişinin öldüğü, doğrudan doğruya virüsün kaç kişiye bulaştığıyla ilgili bir durum.

Bu Reklamı Kapat

Aşamalı karantinaların yaptığı, bir yandan ekonominin çarklarını döndürerek, diğer yandan salgını kontrol altında tutmaya çalışmak. Ta ki aşı veya ilaç gelene kadar… Bu ne ekonomiyi %100 performansta tutmaya yarıyor, ne salgını %100 durdurmaya yarıyor; ancak her ikisinden de biraz feragat ederek aşı üretimine zaman tanımayı hedefliyor. Tabii bu sırada “ikincil ölümler” dediğimiz faktörü baskılıyor. Yani hastaneler COVID-19 hastalarıyla dolup taşarsa, kanser, diyabet, hipertansiyon gibi ölümcül hastalıkları olan diğer insanların bakımı aksayabilir ve bunlar da ölebilirler. Bu nedenle “eğriyi bastırmak” başından beri çok önemli.

İşte tam da bu nedenle, eğer ki şu anda her iki faktörü de dengelemek istiyorsak yapılabilecek en “iyi” şey bu; çünkü salgının ekonomik ve psikososyal etkilerini görmezden gelemeyiz, öldürücü gücünü de... Ama bu uygulama kusursuz değil. Birçok sektörü yıllarca harap edecek, bazı sektörleri tamamen batıracak; fakat en azından ekonominin bir kısmının işlemesini mümkün kılabilir. Salgınlar tek yönlü olaylar değiller ve bütüncül yaklaşmadan makul çözümler üretemeyiz. Bunu kabul etmek gerekiyor.

İkinci bir nokta, devletlerin vatandaşlarını koruma yükümlülüğü. Bunca yıldır bunca insan bunca vergiyi sadece yol, köprü, vs. için vermiyor. Bu vergiler, devletler bu tarz problemlere karşı hazırlansın, bunlara yatırım yapsın, gerekli tepkileri doğru şekillerde verebilsin diye veriliyor. Dolayısıyla bir devlet bu zor günlerde vatandaşlarına 1-2 ay bile bakamıyorsa, devletliğini ve devletçiliğini gözden geçirmelidir. 

Üçüncüsü, ekonomik hasarın tüm suçunu karantinaya atmak akıl dışıdır. Çünkü türümüzün yakalandığı hastalık bir salgın. Tedavisi, aşı ve ilaç. İdare yöntemi de karantina. Bu, 2+2=4 kadar yalındır. Hastalık tedavi edilemediği için, “idare” yöntemini uyguluyoruz. İnsanlık olarak bize bunu reçete eden doktorlarımıza (yani epidemiyologlara) salgın bilimsel gerçekleri bize sundukları kızamayız. Bir önceki noktayla da paralel olarak halk, neyi, kimden talep etmesi gerektiğini iyi belirlemelidir. Gerçekleri söyleyen epidemiyolojiye söverek salgını yenemeyiz.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Celestron PowerSeeker 127EQ Teleskop (127x1000)

PowerSeeker serisi, astronomi ve yeryüzü gözlemlerine ilk adım atmak isteyen çocuklar ve aileler için çok uygun giriş seviyesi teleskoplardır.

  • Celestron Türkiye distribütöründen direkt ve ücretsiz kargo
  • Karasal ve astronomik kullanım için idealdir.
  • 127mm (5″) çap Newtonian reflektör
  • 1000mm odak uzunluğu (f/8)
  • Alman ekvatoryel kundak ile RA ve DEC yavaş hareketli kontrol ve ayar skalası
  • 5×24 bulucu dürbün
  • 20mm görüntü düzeltici gözmerceği (50x) – 1-1/4″
  • 4mm gözmerceği (250x) – 1-1/4.
  • Barlow mercek 3x – 1-1/4″
  • Netleştirici 1-1/4″
  • Ayarlanabilir aluminyum tripod ile aksesuar tablası
  • “The Sky Level 1” CD-ROM.
  • Ağırlık: 7.7 kg
  • Renk: Siyah
Devamını Göster
₺4,475.00
Celestron PowerSeeker 127EQ Teleskop (127x1000)

Sonuncusu, ekonomiyi çalıştırmak, salgından kaynaklı yıkımı ortadan kaldırmayacak. Tam tersine, iş yerlerinde birçok salgın patlak verecek, birçok çalışan eve gönderilmek zorunda kalacak, asemptomatik vakalar yerine birçok bulaştırıcı gözden kaçacak, iş yerleri geri kapatılmak zorunda kalınacak, hatta sırf bu ekonomik inattan ötürü ölen birçok insan olacak. Tyson tavuk firmasının fabrikasındaki 182 çalışana virüsün bulaşması bunun en gerçek ve katı örneği… 131.228 kişilik vilayetin 374 koronavirüs vakasının 182’si bu fabrikadan kaynaklandı, 44 yaşındaki 1 çalışan hayatını kaybetti. Fabrika kapandı.

Aç çocuklarını doyurmak isteyen ebeveynler, virüsün kucağına atlayarak kahramanlık yapıyor olmayacaklar; çünkü eğer virüs nedeniyle ölecek veya haftalarca hastanelik olacak olursanız da çocuklarınızın sıkıntı çekeceğini unutmamalısınız. O nedenle ekonomiyi geri döndürmekte bu denli hevesli olmak yanıltıcı. Bu salgını, bilimi daha da güçlendirmek, sosyal güvenlik ağlarımızı daha sıkı inşa etmek için bir fırsat ve ders olarak görmeliyiz.

Başından beri söylediğim gibi, şu anda hepimiz bir denek konumundayız. Ama bu komplocu bir “deney” değil. Virüs, hepimizi test ediyor. Ekonomimizi, siyasetimizi, felsefemizi, bilimimizi, her şeyimizi… Bilim, böyle bir salgını 2005’ten beri öngörüyordu; ancak hiçbir zaman bunun kolay olacağını iddia etmedi. Sadece biz hazırlıksızdık ve bu nedenle sınavdan çakıyoruz. Bilim dersine yeterince çalışmadığımız için, cezamız ise basit bir “sınıf tekrarı” değil. Küresel ölçekte bir ekonomik yıkım, milyonlara koşan ölümler, nefes almak için yalvaran hastalar, yük altında ezilen sağlık personeli…

Bu sınavı kopya çekerek, sınavı görmezden gelerek, üstünlük taslayarak yenmemiz mümkün değil. Bilim ile, akıl ile, alın teri ile, fedakarlık ile ve hatta belki klişe olacak ama, “kan ve göz yaşı ile” yeneceğiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 15
  • Muhteşem! 8
  • Üzücü! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 17:25:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8823

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Okyanus
Deizm
Kuantum Fiziği
Santigrat Derece
Hidrotermal Baca
Göğüs Hastalığı
Elementler
Bilgisayar
Yaşamın Başlangıcı
Beslenme Biçimi
Çocuklar
Onkoloji
Abd
Etik
Kültür
Beslenme Bilimi
Factchecking
Tespit
Sahte
Mars
Popülasyon
Solunum
Çeşitlilik
Nasa
Savaş
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.