Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Büyük Patlama Bir Tekillik Değildi!

Büyük Patlamayla İlgili Yapabileceğiniz En Büyük Hata, Başlangıçtaki Tekilliğin Mutlak Bir Gerçek Olduğuna İnanmak Olur!

Büyük Patlama Bir Tekillik Değildi! Brian Koberlein
Büyük Patlama anını gösteren bir tekillik.
12 dakika
17,914
  • Fiziksel Kozmoloji
Podcast
9:50
Altay Kenger
Seslendiren
28
  • İndir

Hemen hemen herkes, Büyük Patlama'yı duymuştur. Her şeyin, yani Evren'in tamamının nereden geldiği, insanlığın karşılaştığı en büyük felsefi gizemlerden biriydi. Bu soruyla bin yıllık mücadeleden sonra, bilimsel incelemelerimiz sayesinde cevabın "Büyük Patlama" olduğunu bulduk. Fikir, tek kelimeyle muhteşemdi.

Fakat sıradan bir insandan bir kozmoloğa kadar herhangi birinden "Başlangıçta ... vardı." cümlesindeki boşluğu tamamlamasını isterseniz, bir sürü farklı yanıt alırsınız. En bilinen yanıtlardan biri, Evren'deki tüm madde ve enerjinin tek bir noktada toplandığı bir ânı ifade eden "tekillik"tir. Buna göre tekillik ânında Evren'in ısısı, yoğunluğu ve enerjisi, istediğiniz ölçüde sınırsız bir büyüklükte olacaktır; hatta bunlar, zamanın ve bizzat uzayın başlangıcına denk gelebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Genişleyen evren bağlamında Büyük Patlama (Big Bang)’dan günümüze kadar olan kozmik tarihimizin bir açıklaması. Sıcak Büyük Patlama’dan önce kozmolojik genişleme (erken evrendeki uzayın eksponensiyal genişlemesi) gerçekleşti, fakat hepsinden önce bir tekilliğin gelmesi gerektiği fikri ne yazık ki güncelliğini yitirdi.
Genişleyen evren bağlamında Büyük Patlama (Big Bang)’dan günümüze kadar olan kozmik tarihimizin bir açıklaması. Sıcak Büyük Patlama’dan önce kozmolojik genişleme (erken evrendeki uzayın eksponensiyal genişlemesi) gerçekleşti, fakat hepsinden önce bir tekilliğin gelmesi gerektiği fikri ne yazık ki güncelliğini yitirdi.
Forbes

Fakat bu resim yalnızca hatalı olmakla kalmaz; neredeyse 40 yıl kadar da eskide kalmış bir fikirdir. Bizler, sıcak Büyük Patlama'yla ilişkilendirilen tekilliğin olmadığından kesinlikle eminiz ve dahası hem uzayın hem de zamanın bir başlangıcı olmayabilir. İşte bu yazıda, bu konuda bildiklerimiz ve bunları nasıl bildiğimizi öğreneceksiniz.

Büyük Patlama'nın Keşfi

1920'lerde Edwin Hubble; gökyüzündeki soluk, bulanık sarmalları inceliyor, içlerindeki yıldızların ne kadar parlak olduğunu tek tek ölçüyordu. Bu ölçümleri, yıldızların görünen parlaklıklarıyla karşılaştırarak, bu yıldızların ne kadar uzakta olması gerektiğini tahmin ediyordu. Yıldızlardan yayılan ışınların kızıla kaymasını ve bizden uzaklaşıyor gibi görünmelerini gözlemleyerek, Evren'in genişlediği sonucuna ulaştı; hatta bu genişlemenin hızını ölçtü.

Tüm Reklamları Kapat

Burada gösterilen The Goods North Araştırması, şimdiye kadar gözlemlenen en uzak gökadalardan bazılarını içeriyor, bunların çoğuna zaten bizim tarafımızdan erişilemiyor. Gittikçe daha uzak mesafelere baktığımızda, evrenin genişlemesi nedeniyle daha uzak galaksilerin bizden giderek daha da hızla uzaklaştığını görüyoruz.
Burada gösterilen The Goods North Araştırması, şimdiye kadar gözlemlenen en uzak gökadalardan bazılarını içeriyor, bunların çoğuna zaten bizim tarafımızdan erişilemiyor. Gittikçe daha uzak mesafelere baktığımızda, evrenin genişlemesi nedeniyle daha uzak galaksilerin bizden giderek daha da hızla uzaklaştığını görüyoruz.
Forbes

1940'lara geldiğimizde ise George Gamow; Evren genişliyorsa eskiden daha küçük ve daha yoğun olduğunu, zamanla şimdiki boyutuna genişlediğini ileri sürdü. Ancak ışımanın enerjisi ve sıcaklığı uzay genişledikçe artan dalga boyuyla ilgili olduğundan, Evren, eskiden daha küçükse, aynı zamanda daha sıcak olmalıydı. Evren daha küçükse, yaydığı ışınların dalga boyu da daha küçük olurdu, yani bugünkünden daha fazla ısı yayardı.

Zamanda yeterince geri gidersek, eninde sonunda ışıma çok güçlü hale geleceğinden, nötral atomların oluşamadığı bir zaman olduğunu görürüz. 1960'larda Penzias ve Wilson'ın yaptıkları çalışmalar sonucunda Büyük Patlama'dan arta kalan ışımayı, yani Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması'nı keşfetmesi, Evren'in doğuşuyla ilgili teoriler arasında Büyük Patlama'yı öne çıkardı.

Böylece daha da geriye gitme şansı elde ettik, atom çekirdeğinin bile oluşamayacağı kadar sıcak olan bir zamana... Evren'deki ilk elementlere dair gözlemlerimiz, bu senaryonun tahminleriyle birebir örtüşüyor. İnanılmaz büyüklükte enerjiler ve Einstein'ın E=mc2E = mc^2 denklemi sayesinde hesaplarımızı, maddenin ve antimaddenin kendiliğinden oluştuğu daha da yüksek sıcaklıklara kadar geriletebiliriz. Bundan daha da öncesinde elektromanyetik kuvvet ile zayıf nükleer kuvvet birleşikti, Higgs simetrisi vardı ve tahminen Evren'deki tüm radyasyonun, maddenin, antimaddenin, enerjinin ve hatta uzay-zamanın tek bir noktada birleşikti. Denklemlerimiz, bu zamana kadar neler olup bildiğini açıklayabilmektedir. Başka bir deyişle, bir tekilliğe veya tüm bunların kaynaklandığı tek bir noktaya kadar neler olduğunu tahmin edebiliriz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Özetle bugün Evren'e baktığımızda, onun; çok çeşitli mesafelerde her yöne doğru galaksilerle dolu olduğunu görüyoruz. Ortalama olarak, bir galaksi ne kadar uzaksa, bizden o kadar hızlı uzaklaştığını görüyoruz. Bu uzaklaşmanın sebebi, her bir galaksilerin uzaydaki kendi hareketlerinden dolayı değil; uzayın dokusunun genişliyor olmasından dolayıdır.

Genişleyen Evren'i Geri Sarmak...

Ancak Evren'i başlangıçtaki tekilliğe varıncaya kadar tahmin edebileceğimiz fikri, Büyük Patlama'yla ilgili en büyük hatamızdı. Bu fikri, 1927'de George Lemaître tarafından ileri sürülen "İlkel Atom" terimine kadar takip etmemiz mümkündür. Her ne kadar özellikle de 1992'den önce, Evren'i tekilliğe kadar takip edebileceğimiz fikri kesin ve mantıklı bir açıklama olarak kabul edilse de, günümüzde bu artık kesin olan bir şey değildir.

Evren'in büyüklüğü ile yaşı arasındaki ilişkiyi gösteren grafik.
Evren'in büyüklüğü ile yaşı arasındaki ilişkiyi gösteren grafik.
Ethan Siegel

Evet, Evren; bugün gözlemleyebildiğimiz Evren'in tamamının, Güneş Sistemi'nden daha küçük bir hacme sıkıştığı, sıcak, yoğun ve hızla genişleyen bir noktadan başladı. Gerçekten de zamanı geriye sarıp da başlangıçla ilgili bir tahminde bulunacak olsaydınız, zamanı geri sardıkça Evren'de bazı büyük değişiklikler fark etmeye başlardınız. Özellikle:

  • Önce kütleçekiminin maddeyi yıldızlara ve galaksilere sahip olacak kadar büyük kümelere çekmek için yeterli zamana sahip olmadığı bir çağa ulaşırdınız,
  • Sonra Evren'in nötr atomlar oluşturamayacak kadar sıcak olduğu bir noktaya ulaşırdınız,
  • Sonra atom çekirdeklerinin bile parçalandığı noktaya ulaşırdınız,
  • Sonra madde-antimadde çiftlerinin kendiliğinden oluştuğu noktaya ulaşırdınız,
  • Nihayet, tekil protonların ve nötronların kuarklara ve gluonlara ayrışacağı noktaya ulaşırdınız.
Eğer geriye doğru bir tahminde bulunursak, daha eski, daha sıcak ve daha yoğun durumlara erişiriz. Bu, fizik yasalarının kendini çürüttüğü tekillikle mi sonuçlanır?
Eğer geriye doğru bir tahminde bulunursak, daha eski, daha sıcak ve daha yoğun durumlara erişiriz. Bu, fizik yasalarının kendini çürüttüğü tekillikle mi sonuçlanır?
Forbes

Yani her adım, Evren'in daha genç, daha küçük, daha yoğun ve daha sıcak olduğu zamanları temsil ederdi. Geriye doğru tahminde bulunmaya devam ederseniz, sonunda; Evren'deki tüm madde ve enerji tek bir noktada tutulduğundan, bu yoğunlukların ve sıcaklıkların sonsuz değerlere yükseldiğini görürsünüz.

Tekillik, evrenin başlangıcından bahsediyorsanız da dahil olmak üzere geleneksel fiziğin bozulduğu yerdir. Bununla birlikte evrende rastgele sıcak, yoğun durumlara ulaşmanın sonuçları vardır ve bunların çoğu gözlemlere dayanamamaktadır.
Tekillik, evrenin başlangıcından bahsediyorsanız da dahil olmak üzere geleneksel fiziğin bozulduğu yerdir. Bununla birlikte evrende rastgele sıcak, yoğun durumlara ulaşmanın sonuçları vardır ve bunların çoğu gözlemlere dayanamamaktadır.
Forbes

Bu bakımdan sıcak Büyük Patlama, ilk tasarlandığı gibi sadece genişleyen sıcak ve yoğun bir durum değildi, aynı zamanda fizik yasalarının yıkıldığı bir anı temsil ediyordu. Uzayın ve zamanın başlangıcıydı, tüm evrenin kendiliğinden ortaya çıkmasını sağlamanın bir yoluydu. Bu, yaratılışın nihai eylemiydi: Büyük Patlama ile bağlantılı tekillik...

Tüm Reklamları Kapat

Bugün gördüğümüz yıldızlar ve galaksiler her zaman var olmadı ve ne kadar geriye gidersek, evren o kadar belirgin bir tekilliğe yaklaşır, fakat bu ekstrapolasyonun bir sınırı vardır.
Bugün gördüğümüz yıldızlar ve galaksiler her zaman var olmadı ve ne kadar geriye gidersek, evren o kadar belirgin bir tekilliğe yaklaşır, fakat bu ekstrapolasyonun bir sınırı vardır.
Forbes

Büyük Patlama'dan, Kozmik Enflasyon'a...

Ancak bu fikir doğru olsaydı ve Evren geçmişte rastgele yüksek sıcaklıklara ulaşmış olsaydı, bunun bugün gözlemleyebileceğimiz bir dizi açık imzası olurdu. Büyük Patlama'nın artık parıltısında (ki buna Kozmik Mikrodalga Artalan Işıması diyoruz) olağanüstü düzeyde büyük genliklere sahip sıcaklık dalgalanmaları olurdu. Gördüğümüz dalgalanmalar ışık hızıyla sınırlı olurdu; sadece kozmik ufkun ölçeklerinde ve daha küçük görünürlerdi. Manyetik monopoller gibi, eski zamanlardan arta kalan, yüksek enerjili kozmik kalıntılar olurlardı.

Buna karşılık Kozmik Mikrodalga Artalan Işıması'ndaki sıcaklık dalgalanmaları, tekilliğe sahip bir Büyük Patlama'nın öngördüğünden binlerce kat daha küçüktür ve sadece 30.000'de 1 parça düzeylerindedir. Süper ufuk dalgalanmaları gerçektir, hem WMAP hem de Planck tarafından sağlam bir şekilde onaylanmıştır. Ve manyetik monopoller ve diğer ultra yüksek enerjili kalıntılar üzerindeki kısıtlamalar inanılmaz derecede sıkıdır. Bu imzaların her birinin eksikliğinin çok büyük bir anlamı vardır: Evren, bir tekillikte olması gerektiği gibi, rastgele yükseklikte bir sıcaklığa asla ulaşmadı. Bunun yerine, bir kesinti olmuş olmalı!

Kozmik Mikrodalga Arkaplanındaki dalgalanmalar o kadar küçük büyüklükte ve o kadar özel bir düzende ki, evrenin her yerde aynı sıcaklıkla başladığını ve sadece 30000’de 1’lik dalgalanmalara sahip olduğunu güçlü bir şekilde gösteriyor; bu rastgele olan Büyük Patlama ile bağdaştırılamaz.
Kozmik Mikrodalga Arkaplanındaki dalgalanmalar o kadar küçük büyüklükte ve o kadar özel bir düzende ki, evrenin her yerde aynı sıcaklıkla başladığını ve sadece 30000’de 1’lik dalgalanmalara sahip olduğunu güçlü bir şekilde gösteriyor; bu rastgele olan Büyük Patlama ile bağdaştırılamaz.
Forbes

Kozmik Enflasyon Teorisi Nedir?

Gerçekten de bugünden geriye giderken, tekilliğe ulaşmadan önce başka bir şey daha oldu.[1] Evren, bir dönüşüm geçirdi: İlk anlarda Evren; madde, antimadde, radyasyon, nötrinolar ve alıştığımız enerji biçimleriyle dolu değildi. Bunların yerine, uzaya özgü/içkin bir enerjiye doluydu ve bu enerji, kozmik bir enflasyon sürecinden geçiyordu.[2] Enflasyon sırasında Evren genişledi; ancak enerjisi veya sıcaklığı değişmedi.

Daha da önemlisi, bu enflasyon, illâ bir tekillik içinde yaşanmak zorunda değildir. Her ne kadar enflasyonun da bir tekilliğe işaret etmesi mümkünse de, sonucun kesinlikle tekillik olmak zorunda olmadığına inanmak için birçok iyi neden mevcuttur.[3]

Tüm Reklamları Kapat

1980'lerin başlarında, Evren'imizin; genişleyen, soğuyan madde ve radyasyonla dolu sıcak ve yoğun bir evren olmadan önce de genişlemekte olduğu teorileştirildi. Kozmik genişlemenin bir aşaması Evren'in:

  • Uzayın kendisine özgü enerjiyle dolu olduğu anlamına gelir.
  • Bu da hızlı eksponensiyal bir genişlemeye neden olur.
  • Bu, Evren'i dümdüz uzatır.
  • Ona her yerde aynı özellikleri verir.
  • Küçük genlikli kuantum dalgalanmaları ile,
  • Tüm ölçeklere (süper ufuk olanlar bile) uzanır.

Ve sonra genişleme sona erer.

Genişleme uzayın katlanarak genişlemesine neden olur. Bu da çok hızlı bir şekilde, çok önceden var olan, herhangi bir kavisli veya pürüzsüz olmayan alanın düz görünmesine neden olabilir. Eğer evren kavisli ise gözlemleyebileceğimizden en az yüzlerce kat daha büyük bir eğrilik yarıçapına sahiptir.
Genişleme uzayın katlanarak genişlemesine neden olur. Bu da çok hızlı bir şekilde, çok önceden var olan, herhangi bir kavisli veya pürüzsüz olmayan alanın düz görünmesine neden olabilir. Eğer evren kavisli ise gözlemleyebileceğimizden en az yüzlerce kat daha büyük bir eğrilik yarıçapına sahiptir.
Forbes

Bunu yaptığında, daha önce uzayın kendisinde bulunan bu enerjiyi maddeye ve radyasyona dönüştürür. Ve bu da sıcak bir Büyük Patlama'ya yol açar. Ancak rastgele bir biçimde değil, daha ziyade tekilliğin ortaya çıkabileceği ölçekten en fazla yüzlerce kez daha küçük bir maksimum sıcaklığa ulaşan bir patlamaya yol açar. Başka bir deyişle, tekillikten ziyade, enflasyonist bir durumdan kaynaklanan bir Büyük Patlama'ya yol açar. Gözlenebilir Evren'de var olan, erişebildiğimiz ve ölçebildigimiz bilgiler, yalnızca son 10-33 saniyelik genişlemeye ve sonrasında gelen şeylere karşılık gelmektedir.

Genişlemenin ne kadar sürdüğü sorusunu sorarsanız, cevap: "Hiçbir fikrimiz yok!" En azından 10-33 saniyeden biraz daha fazla sürdü, fakat biraz daha mı uzun, çok daha mı uzun veya sonsuza dek mi sürüp sürmediği bilinmiyor ve bilinemez de...

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dâhiler Sınıfı - Nikola Tesla: Geleceği Keşfeden Adam

DÂHİLER SINIFI: OKUMASI KOLAY, UNUTMASI ZOR

Olağanüstü bir hayal gücü, yaşadığı çağın çok ötesinde fikirler ve akılalmaz buluşlar…

Nikola Tesla hayatlarımızı değiştirdi, hem de kendisi oldukça zor bir hayat yaşarken. Çok sonradan anladık ki Nikola Tesla, geleceği keşfetti.

Büyük ilgi gören Dâhiler Sınıfı serisi NIKOLA TESLA: GELECEĞİ KEŞFEDEN ADAM ile devam ediyor.

Dâhiler Sınıfı Serisi Hakkında:

Bunlar, her biri kendi yöntemiyle; kelimeleriyle, icatlarıyla, seçimleriyle ve hatta kaderleriyle dünyayı değiştirmiş kadınların ve erkeklerin hayat hikâyeleri; şaşkınlık ve hayranlık duymanızı sağlayacak, hayal gücü ve merak duygunuzu harekete geçirecek büyüleyici hikâyeler. Dâhiler Sınıfı serisi bu özel insanları çocuklarla (9 yaş ve üstü) tanıştırmak üzere tasarlandı. İlk olarak yayımlandığı İtalya’da büyük övgü toplayan ve ardından pek çok dile çevrilen Dâhiler Sınıfı, minik ebadı, renkli illüstrasyonları, bilgiyi heyecan ve macerayla birleştiren anlatımıyla çocukların kolay okuyacağı, zor unutacağı, onlara öğrendiklerinden daha da fazlasını merak ettirecek bir seri.

Devamını Göster
₺57.00
Dâhiler Sınıfı - Nikola Tesla: Geleceği Keşfeden Adam

Anlayacağınız, hayal edebileceğimiz herhangi bir enerjiye ulaşan sıcak ve yoğun bir duruma, rastgele bir şekilde geriye yönelik tahminde bulunamayız. Ne kadar ileri gidebileceğimizin ve hâlâ evrenimizi geçerli bir şekilde tanımlayabilmemizin bir sınırı vardır.

Bilinen tüm evrenin kozmik tarihi, içindeki tüm maddenin ve ışığın kökenini, nihayetinde genişlemenin sona ermesine ve sıcak Büyük Patlama’nın başlangıcına borçlu olduğumuzu gösterir. O zamandan beri 13.8 milyar yıllık kozmik evrim geçirdik, bu tablo birçok kaynak tarafından doğrulandı.
Bilinen tüm evrenin kozmik tarihi, içindeki tüm maddenin ve ışığın kökenini, nihayetinde genişlemenin sona ermesine ve sıcak Büyük Patlama’nın başlangıcına borçlu olduğumuzu gösterir. O zamandan beri 13.8 milyar yıllık kozmik evrim geçirdik, bu tablo birçok kaynak tarafından doğrulandı.
Forbes

Genişlemeyi Başlatan Ne?

Peki genişlemeyi başlatan ne oldu? Bununla ilgili çok fazla miktarda araştırma ve spekülasyon var, fakat kimse nihai cevabı bilmiyor. Gösterebileceğimiz hiçbir kanıt yok, yapabileceğimiz hiçbir gözlem yok, yapabileceğimiz deneyler yok. Bazı insanlar (yanlış bir şekilde) şuna benzer bir şey söylüyor:

Genişleme hakkında bilgi sahibi olmadan önce; sıcak, yoğun ve genişleyen evrene yol açan bir Büyük Patlama tekilliğine sahiptik ve genişleme sadece bir ara adımı temsil ediyor. Bu nedenle bu; tekillik, genişleme ve sonra Büyük Patlama olarak devam ediyor.

En iyi kozmologlar tarafından ortaya konan ve bu resmi gösteren çok ünlü bazı grafikler bile var. Ancak bu, bunun doğru olduğu anlamına gelmez.

Yoğunluğun (skaler) gösterimi ve genişlemenin sona ermesinden kaynaklanan yerçekimi (tensör) dalgalanmaları. Genişlemeden önce bir tekilliğin var olduğu varsayımının mutlaka geçerli olmadığına dikkat edin.
Yoğunluğun (skaler) gösterimi ve genişlemenin sona ermesinden kaynaklanan yerçekimi (tensör) dalgalanmaları. Genişlemeden önce bir tekilliğin var olduğu varsayımının mutlaka geçerli olmadığına dikkat edin.
Forbes

Tekillikten Gelen Evren, Matematiksel Olarak Mümkün Değil!

Aslında tekilliğin gerçek olmadığına inanmak için çok iyi nedenler var! Aslına bakarsanız, bir tekillikten, genişleyen bir durumun ortaya çıkmasının imkansız olduğunu matematiksel olarak gösterebiliriz.

İşte nedeni: Uzay, genişleme esnasında üstel bir oranda genişler. Bir üstelin nasıl çalıştığını düşünün: Belli bir süre geçtikten sonra, Evren iki katına çıkar. İki kat daha uzun bekleyin ve Evren, yine iki katına çıkarak dört kat daha büyük hale gelecektir. Üç kat daha uzun bekleyin, üç kez ikiye katlanarak toplamda sekiz kat daha büyük hale gelir. Ve 10 veya 100 kat daha uzun süre beklerseniz, bu ikiye katlamalar evreni 210 ya da 2100 kat daha büyük yapar.

Yani aynı miktarda ya da 2 kez, 3 kez, 10 kez, 100 kez zamanda geriye gidersek, Evren daha küçük olurdu. Ama asla 0 boyutuna ulaşmazdı. Sırayla orijinal boyutun yarısı, çeyreği, sekizde biri, 2-10 katı veya 2-100 katı olurdu. Ama ne kadar geriye giderseniz gidin, asla bir tekilliğe ulaşamazsınız.

Mavi ve kırmızı çizgiler, uzay zamanının kendisi de dahil olmak üzere her şeyin t=0 zamanında başladığı “geleneksel” bir Büyük Patlama senaryosunu temsil eder. Ancak enflasyonist bir senaryoda (sarı), uzayın tekil bir duruma gittiği bir tekilliğe asla ulaşamayız; bunun yerine zaman sonsuza dek geriye doğru gitmeye devam ederken, geçmişte yalnızca rastgele küçülebilir. Hawking-Hartle sınırsız koşulu, Borde-Guth Vilenkin teoremi gibi bu durumun uzun ömürlülüğüne meydan okuyor fakat hiçbiri kesin değil.
Mavi ve kırmızı çizgiler, uzay zamanının kendisi de dahil olmak üzere her şeyin t=0 zamanında başladığı “geleneksel” bir Büyük Patlama senaryosunu temsil eder. Ancak enflasyonist bir senaryoda (sarı), uzayın tekil bir duruma gittiği bir tekilliğe asla ulaşamayız; bunun yerine zaman sonsuza dek geriye doğru gitmeye devam ederken, geçmişte yalnızca rastgele küçülebilir. Hawking-Hartle sınırsız koşulu, Borde-Guth Vilenkin teoremi gibi bu durumun uzun ömürlülüğüne meydan okuyor fakat hiçbiri kesin değil.
Forbes

Kozmologlar arasında, enflasyonist durumun geçmiş zamanlardaki gibi eksik olduğunu gösteren ünlü bir teorem var. Bunun anlamı açıkça, genişleyen bir evrende herhangi bir parçacığınız varsa; zamanda geriye doğru tahminde bulunduğunuzda, eninde sonunda buluşacaklarıdır. Ancak bu bir tekilliğin olması gerektiği anlamına gelmez, daha ziyade genişleme evren tarihinde meydana gelen her şeyi, kendi başlangıcı gibi tanımlamaz. Örneğin genişlemenin tekil bir kaynaktan kaynaklanmayacağını da biliyoruz, çünkü genişleyen bölge her zaman sonlu bir boyuttan başlamalıdır.

Kuantum ölçeğindeki uzay zamanındaki dalgalanmalar, genişleme sırasında evren karşısında gerilir ve hem yoğunlukta hem de yerçekimi dalgalarında kusurlara neden olur. Genişlemenin nihai bir tekillikten kaynaklanıp kaynaklanmadığı bilinmemektedir.
Kuantum ölçeğindeki uzay zamanındaki dalgalanmalar, genişleme sırasında evren karşısında gerilir ve hem yoğunlukta hem de yerçekimi dalgalarında kusurlara neden olur. Genişlemenin nihai bir tekillikten kaynaklanıp kaynaklanmadığı bilinmemektedir.
Forbes

Sonuç

Ne zaman Büyük Patlama "tekilliği"nden veya "genişlemeden önce var olan herhangi bir tür Büyük Patlama/Tekillik"ten bahseden bir diyagram, makale, hikaye görseniz, geçersiz bir düşünce yöntemiyle karşı karşıya olduğunuzu bilin.

Evren, gerçekten de bizim Büyük Patlama ile açıkladığımız; sıcak, yoğun, genişleyen ve soğuyan bir durumdan bugünlere geldi. Ancak bunun öncesinde durum çok farklıydı. Evren, uzaya özgü enerjinin egemen olduğu, enflasyona uğrayan bir şeydi.

Yani Büyük Patlama tekilliği fikri, Büyük Patlama'nın ilk, sıcak ve yoğun durumundan önce gelen ve onu oluşturan farklı bir duruma (kozmik genişleme) sahip olduğumuzu fark ettiğimiz anda, pencereden uçup gitti. Ondan sonra ortaya çıkan genişlemeyle birlikte, uzayın ve zamanın en başında bir tekillik olmuş olabilir, ama hiçbir kesinliği yok.

Tüm Reklamları Kapat

Bilimde sıcak bir Büyük Patlama'ya yol açan enflasyonist bir durum gibi test edebileceğimiz, ölçebilecegimiz, tahmin edebileceğimiz ve onaylayabileceğimiz veya çürütebileceğimiz şeyler var. Peki ya geri kalan Büyük Patlama fikirleri? Spekülasyondan başka bir şey değil!

Özetle, yapabileceğimiz en büyük hata, Büyük Patlama'nın kesin olarak ima etmediği bir tekilliği, mutlak bir şekilde kabul etmektir. Bugün, konuşma dilinde Büyük Patlama'nın iki farklı anlamı vardır. Ancak bunlardan sadece biri kesinlikle doğrudur.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
49
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 22
  • Muhteşem! 9
  • Tebrikler! 8
  • Bilim Budur! 8
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Umut Verici! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Forbes | Arşiv Bağlantısı
  • E. Siegel. What Happened Before The Big Bang?. (28 Ocak 2014). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2021. Alındığı Yer: Medium | Arşiv Bağlantısı
  • E. Siegel. All About Cosmic Inflation. (3 Temmuz 2018). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2021. Alındığı Yer: Medium | Arşiv Bağlantısı
  • E. Siegel. How Did The Universe Begin?. (22 Mayıs 2014). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2021. Alındığı Yer: Medium | Arşiv Bağlantısı
  • E. Siegel. The Two Big Bangs. (10 Şubat 2015). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2021. Alındığı Yer: Medium | Arşiv Bağlantısı
  • E. Siegel. The Biggest Mistake About The Big Bang. (20 Nisan 2015). Alındığı Yer: Forbes | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/11/2022 17:54:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11477

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Arı
Kırmızı
Deprem
Dalga
Çiçek
Avrupa
Hava
Obstetrik
Evrenin Genişlemesi
Etoloji
Ekonomi
Astronot
Salgın
İnsan Sağlığı
Süpernova
Antikor
Zooloji
Ekoloji
Homo Sapiens
Uzaylı
Elektron
Filogenetik
Besin Değeri
Karadelik
Analiz
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Siegel, et al. Büyük Patlama Bir Tekillik Değildi!. (28 Şubat 2022). Alındığı Tarih: 29 Kasım 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11477
Siegel, E., Özdemir, E., Bakırcı, Ç. M., Alparslan, . (2022, February 28). Büyük Patlama Bir Tekillik Değildi!. Evrim Ağacı. Retrieved November 29, 2022. from https://evrimagaci.org/s/11477
E. Siegel, et al. “Büyük Patlama Bir Tekillik Değildi!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 28 Feb. 2022, https://evrimagaci.org/s/11477.
Siegel, Ethan. Özdemir, Eda. Bakırcı, Çağrı Mert. Alparslan, . “Büyük Patlama Bir Tekillik Değildi!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, February 28, 2022. https://evrimagaci.org/s/11477.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.