Büyük Patlama Anında Evren Ne Kadar Küçüktü?

Başlangıçta Evren Ne Büyüklükteydi?

Büyük Patlama Anında Evren Ne Kadar Küçüktü?
Yazar Ethan Siegel Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
16,651 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Evrenin sonsuz olduğunu düşünebiliriz ve aslında gerçekten de sonsuz olabilir; işin aslını bir gün öğrenebilecek miyiz, bilmiyoruz. Büyük Patlama, yani Evren'in bir "doğum günü" olduğu gerçeği (ya da zamanda sınırlı derecede geçmişe gidebileceğimiz gerçeği) ve ışık hızının sonlu olduğu gerçeği sağ olsun; Evren'in görebildiğimiz kadarıyla sınırlıyız. Gözlenebilir Evren, 13.8 milyar yaşında ve bizden her yöne doğru 46.1 milyar ışık yılı genişliğindedir. Peki bundan yaklaşık 13.8 milyar yıl önce Evren ne kadar büyüktü? Haydi, bu soruya cevap vermek için Evren'in görebildiğimiz kısmına bakalım.

Herkül galaksi kümesi
Herkül galaksi kümesi
Forbes

Gözümüzü uzak galaksilere çevirdiğimizde, teleskoplarımızın görebildiği kadarıyla, ölçmesi kolay olan bazı şeyler olduğunu görürüz, mesela:

  • kırmızıya kaymanın ne kadar olduğu ya da ışığının eylemsiz referans çerçevesinde ne kadar kaydığını,
  • ne kadar parlak gözüktüğü ya da nesnenin yaydığı ışığın ne kadarını ölçebildiğimizi ve
  • ne kadar büyük olduğu ya da gökyüzünde ne kadar açısal derece kapladığı.

Bu bilgiler çok önemli, çünkü eğer ışığın hızını (tam olarak bildiğimiz nadir şeylerden birini) ve baktığımız nesnenin özünde ne kadar parlak ya da büyük olduğunu biliyorsak, bütün bu bilgileri kullanarak o nesnenin ne kadar uzaklıkta olduğunu bulabiliriz.

Reklamı Kapat

Standart mumlar (L) ve standart cetveller (R), gökbilimcilerin geçmişte çeşitli zamanlarda uzayın genişlemesini ölçmek için kullandıkları iki farklı tekniktir.
Standart mumlar (L) ve standart cetveller (R), gökbilimcilerin geçmişte çeşitli zamanlarda uzayın genişlemesini ölçmek için kullandıkları iki farklı tekniktir.
Forbes

Gerçekte, bir nesnenin ne kadar büyük ya da parlak olduğu konusunda sadece tahmin yürütebiliriz. Eğer uzak bir galakside bir süpernova gerçekleştiğini görürseniz, daha önce görmüş olduğunuz yakındaki bir süpernovaya dayanarak o süpernovanın özünde ne kadar parlak olduğunu bildiğinizi varsayıyorsunuz; ama aynı zamanda o süpernovanın gerçekleştiği ortamın ve süpernovanın kendisinin aynı olduğunu ve süpernovayla sizin aranızdaki hiçbir şeyin aldığınız sinyali değiştirmediğini de varsayıyorsunuz. Gökbilimciler bu etkileri üç sınıfa ayırıyor:

  • Evrimsel etki (daha yaşlı/daha uzaktaki nesnelerin özünün farklı olması),
  • çevresel etki (bu nesnelerin bulunduğu konumun şartlarının düşündüğümüzden farklı olması) ve
  • yok olma etkisi (toz gibi bir şeyin ışığı engellemesi).

Bu etkilere ek olarak, bilmediğimiz başka etkiler de olabilir.

Çeşitli araçlar ve teleskoplar kullanarak görebildiğimiz kadarıyla evrenin tarihi
Çeşitli araçlar ve teleskoplar kullanarak görebildiğimiz kadarıyla evrenin tarihi
Sloan Digital Sky Survey (SDSS)

Ama eğer gördüğümüz bir nesnenin öz parlaklığı (ya da büyüklüğü) konusunda haklıysak, o halde parlaklık/uzaklık ilişkisini baz alarak nesnelerin ne kadar uzakta olduğunu ölçebiliriz. Dahası, kırmızıya kaymalarını ölçerek, ışığın bize ulaştığı süre boyunca evrenin ne kadar genişlediğini öğrenebiliriz. Aynı zamanda; madde ve enerji, uzay ve zaman arasında iyi tanımlanmış bir ilişki (Einstein’ın genel göreliliğinin bize vermiş olduğu şey) olduğundan, bu bilgiyi evrende mevcut olan bütün madde ve enerjinin farklı formlarının farklı kombinasyonlarını hesaplamada kullanabiliriz.

Fakat hepsi bu kadarla da sınırlı değil!

Bugün evrendeki karanlık madde, normal madde ve karanlık enerji oranlarına ilişkin en iyi ölçümlerimiz.
Bugün evrendeki karanlık madde, normal madde ve karanlık enerji oranlarına ilişkin en iyi ölçümlerimiz.
Avrupa Uzay Ajansı

Evrenimizi oluşturan şeyler şunlardır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu bilgileri Evren'in geçmişte herhangi bir zamandaki enerji yoğunluğu karışımını ve evrenin o an ne kadar büyük olduğunu tahmin etmek için kullanabiliriz. Yeterince açıklayıcı olduklarından bunları logaritmik ölçeklerde çizelim:

Geçmişte çeşitli zamanlarda evrendeki farklı enerji bileşenlerinin yoğunluğu
Geçmişte çeşitli zamanlarda evrendeki farklı enerji bileşenlerinin yoğunluğu
Ethan Siegel

Görebildiğiniz gibi, karanlık enerjinin günümüz evreninde önemli bir yeri var, ama aslında son zamanlarda ortaya çıkmış bir şey. Evren tarihinin ilk 9 milyar yılı boyunca, madde (normal ve karanlık maddenin birleşimi) evrenin baskın bileşeniydi. Ama ilk birkaç bin yıl boyunca radyasyon (foton ve nötrino formunda) maddeden bile daha fazla önem taşıyordu!

Bunları söylüyoruz, çünkü bu bileşenlerin her biri evrenin genişlemesini farklı yönde etkiliyor. Bugün evrenin her yöne doğru 46.1 milyar ışık yılı genişliğinde olduğunu bilmemize rağmen Evren'in herhangi bir zamandaki büyüklüğünü bulabilmek için o zamanki madde yoğunluğunu tam olarak hesaplamamız gerekir. O da işte böyle gözüküyor.

Logaritmik ölçeklerde Evrenin büyüklüğü (y ekseni, ışık yılı cinsinden) ile Evrenin yaşı (x ekseni, yıl cinsinden) karşılaştırması ve bazı önemli kilometre taşları
Logaritmik ölçeklerde Evrenin büyüklüğü (y ekseni, ışık yılı cinsinden) ile Evrenin yaşı (x ekseni, yıl cinsinden) karşılaştırması ve bazı önemli kilometre taşları
Ethan Siegel

İşte Evren'in bazı eğlenceli kilometre taşları:

Reklamı Kapat

  • Samanyolu Galaksisinin çapı 100,000 ışık yılıdır, Evren bu büyüklüğe yaklaşık 3 yaşında ulaştı.
  • Evren bir yaşındayken şu ankinden daha sıcak ve daha yoğundu. Ortalama sıcaklığı 2 milyon K'den daha fazlaydı.
  • Evren 1 saniye yaşındayken, kararlı bir çekirdek oluşturmak için çok fazla sıcaktı; protonlar ve nötronlar sıcak plazma denizindeydi. Ayrıca, bugün onu Güneş'in etrafında çizseydik, en uzak olanı Ross 154 olmak üzere en yakın yedi yıldız sistemini çevreleyecek bir yarıçapa sahip olacaktı.
  • Evren, yaklaşık olarak bir saniyenin trilyonda biri yaşındayken, yarıçapı Güneş ile Dünya arasındaki uzaklık kadardı. O zamanlar evrenin genişleme hızı bugünkünün 1029 katıydı.

Elbette, eğer istersek daha da geriye gidebiliriz; kozmik enflasyonun son bulduğu ve Büyük Patlama'ya sebep olan âna... Evren'imizi bir tekilliğe geri döndürmek istiyoruz, ama kozmik enflasyon buna olan ihtiyacı tamamen ortadan kaldırıyor. Bunun yerine, onu geçmişe doğru belirsiz uzunlukta logaritmik genişleme dönemi ile değiştirirsek, evrenin başlangıcı olarak tanımladığımız sıcak, yoğun, genişleyen bir duruma sebep olarak sona erer: 10-30 ile 10-35'inci saniyeler arasında bir yerin, küçücük bir kısmına bağlıyız. İşte biz de bu zamandaki (kozmik enflasyonun bittiği ve Büyük Patlamanın başladığı zaman) Evren'in büyüklüğünü bulmaya çalışıyoruz.

Evrenimizin bildiğimiz ve gördüğümüz şekliyle evrimi
Evrenimizin bildiğimiz ve gördüğümüz şekliyle evrimi
Forbes

Bu gözlemlenebilir evrenin boyutu... Gerçekte "evrenin boyutu", görebildiğimizden tabii ki çok daha fazla ama ne kadar fazla, bilmiyoruz. Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması ve Planck uydusunun bize sağladığı bilgilere göre Evren ikiye katlansaydı, çapı, gözlemlenebilir kısmının çapının yaklaşık 250 katı olurdu. Gerçekte sonsuz büyüklükte de olabilir, kozmik enflasyonun doğası gereği tarihinin son saniyesi dışında her şey siliniyor.

Ama eğer Gözlenebilir Evren üzerinden hesaplarsak, Büyük Patlama gerçekleşmeden hemen önce ve kozmik enflasyonun son 10-30 ile 10-35'inci saniyeleri arasında, Gözlemlenebilir Evren'imizin boyutu 17 santimetre (10-35'inci saniyeyi baz alırsak) ile 168 metre (10-30'uncu saniyeyi baz alırsak) arasındaydı.

Yani en küçük makul cevap, 17 santimetre: Neredeyse bir futbol topu büyüklüğünde! Evren, bundan daha küçük olamazdı; çünkü kozmik mikrodalga arka plan ışımasından bildiğimiz sınırlar bu olasılığı devre dışı bırakıyor. Evren'in o zamanlar bundan önemli ölçüde daha büyük olduğu malum, çünkü Gözlenebilir Evren, gerçek evrenin boyutundan çok çok daha küçük.

Reklamı Kapat

Özetle, Evren ilk oluştuğunda ne kadar büyüktü? Eğer Kozmik Enflasyon Modeli doğruysa, bir insan kafası ve gökdelenlerle dolu bir şehir bloğu arasında bir büyüklükteydi. O küçük şeye biraz zaman verin (bizim durumumuzda, yaklaşık 13.8 milyar yıl kadar verin) ve işte, elinizde olan şey, bugünkü Gözlenebilir Evren'imiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 18
  • Tebrikler! 10
  • Bilim Budur! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Forbes | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/12/2021 03:21:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11112

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Dil
Kanat
Sars Mers
Vücut
Aminoasit
Uçuş
Nükleik Asit
Nobel Ödülü
Örümcek
Virüsler
Karar
Biyocoğrafya
Hominid
Normal Doğum
Tutarlılık
Avrupa
Evrimleşme
Zehirli Mantar
Hayvanlar Alemi
Nadir
Oksijen
Hava
Epigenetik
Alan
Biyokimya
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et