Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Büyük Patlama Evren'in Başlangıcı Değilse, Nedir?

Büyük Patlama Evren'in Başlangıcı Değilse, Nedir? Forbes
11 dakika
24,256
  • Fiziksel Kozmoloji

50 yıldan fazla bir süredir Evren'in, bilindiği şekliyle, sıcak Büyük Patlama ile başladığına dair bilimsel kanıtlar mevcuttur. Geçmişte daha küçük, daha sıcak, daha yoğun ve daha tekdüze olduğu için evren bugün genişledi, soğudu ve madde kümeleriyle (gezegenler, yıldızlar ve galaksiler gibi) doldu. Mümkün olan en erken anlara kadar uzanan bir tahmin oluşturulursa, bugün görülen her şeyin bir zamanlar tek bir noktada toplandığı hayal edebilir.

En azından hikayenin bu olduğu düşünülüyor. Evren, sınırlı bir süre önce doğdu ve Büyük Patlama ile başladı. Ancak bugün, o zamandan çok daha fazlası biliniyor ve toplamda incelenen resim, aslında o kadar da net değil. Büyük Patlama, artık bilinen evrenin başlangıcı olarak tanımlanamaz ve sıcak Big Bang neredeyse kesinlikle uzay ve zamanın doğuşuna eşit değildir. Peki, Büyük Patlama gerçekten başlangıç değilse, neydi?

Bu Reklamı Kapat

Yakınlarda görülen yıldızlar ve galaksiler Samanyolu galaksisine çok benziyor. Ancak daha uzağa bakıldığında, evren uzak geçmişte olduğu gibi görülüyor. Daha az yapılandırılmış, daha sıcak, daha genç ve daha az evrimleşmiş bir halde. Birçok yönden, evrende ne kadar geriyi görebileceğinin sınırları vardır.
Yakınlarda görülen yıldızlar ve galaksiler Samanyolu galaksisine çok benziyor. Ancak daha uzağa bakıldığında, evren uzak geçmişte olduğu gibi görülüyor. Daha az yapılandırılmış, daha sıcak, daha genç ve daha az evrimleşmiş bir halde. Birçok yönden, evrende ne kadar geriyi görebileceğinin sınırları vardır.
Forbes

Büyük Patlama'nın Kanıtları Nelerdir?

Evren, bugün gözlemlenen şekliyle, hemen hemen kesin olarak, sıcak, yoğun, neredeyse mükemmel tekdüze (İng: "uniform") bir durumdan ortaya çıktı. Her biri bu senaryoya işaret eden dört kanıt parçası mevcuttur:

  • Uzak bir nesneden gelen ışığın kırmızıya kayma miktarının o nesneye olan mesafeyle orantılı olduğunu gösteren Evrenin Hubble genişlemesi,
  • Her yerde aynı sıcaklıkta mutlak sıfırın sadece birkaç derece üzerinde olan artık bir parıltının (Kozmik Mikrodalga Arka Planı (CMB)) varlığı,
  • Herhangi bir yıldız oluşmadan önce belirli bir bolluk oranında var olan hafif elementler (hidrojen, döteryum, helyum-3, helyum-4 ve lityum-7),
  • Zaman geçtikçe daha büyük kümeler arasında daha fazla boşluk olan, daha yoğun ve daha kümelenen kozmik bir yapı ağı.

Bu dört gerçek; Evren'in Hubble genişlemesi, Kozmik Mikrodalga Aratalan Işıması'nın varlığı ve özellikleri, Büyük Patlama nükleosentezinden gelen ışık elementlerinin bolluğu ve evrendeki büyük ölçekli yapının oluşumu ve büyümesi, Evren'in dört temel taşını temsil etmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Kozmik mikrodalga arka planından kozmik ağa, galaksi kümelerine ve bireysel galaksilere kadar evrendeki en büyük ölçekli gözlemlerin tümü, gözlemlenen şeyi açıklamak için karanlık maddeye ihtiyaç duyar.
Kozmik mikrodalga arka planından kozmik ağa, galaksi kümelerine ve bireysel galaksilere kadar evrendeki en büyük ölçekli gözlemlerin tümü, gözlemlenen şeyi açıklamak için karanlık maddeye ihtiyaç duyar.
Chris Blake

Bunlar neden dört temel taştır? 1920'lerde, o zamanlar dünyanın en büyük ve en güçlü teleskopunu kullanan Edwin Hubble, bireysel yıldızların parlaklıklarının zaman içinde, hatta Samanyolu galaksisi ötesindeki galaksilerde bile nasıl değiştiğini ölçebildi. Bu, o yıldızları barındıran galaksilerin ne kadar uzakta olduğunu öğrenmeyi sağladı. Bu bilgiyi, bu galaksilerden gelen atomik spektral çizgilerin ne kadar önemli ölçüde kaydırıldığına dair verilerle birleştirerek, mesafe ile spektral kayma arasındaki ilişkinin ne olduğu belirlenebildi.

Hubble yasası incelendiği üzere; basit, anlaşılır ve doğrusaldı. Bir galaksi ne kadar uzaktaysa, ışığı o kadar belirgin bir şekilde kırmızıya kayıyordu veya sistematik olarak daha uzun dalga boylarına doğru kayıyordu. Genel Görelilik bağlamında bu anlatım, dokusu zamanla genişleyen bir Evren'e karşılık gelmektedir. Zaman geçtikçe, Evren'deki (yerçekimi veya başka bir kuvvet tarafından) bir şekilde birbirine bağlı olmayan tüm noktalar birbirinden uzağa genişleyecek ve yayılan ışığın gözlemci tarafından alındığında daha uzun dalga boylarına kaymasına neden olacaktır.

Hubble Yasası olarak gözlemlenen etkinin birçok olası açıklaması olmasına rağmen, Büyük Patlama bu olasılıklar arasında benzersiz bir fikirdir: Fikir, kendi içinde basit ve anlaşılırdır; ama aynı zamanda ne kadar güçlü olduğu konusunda da nefes kesicidir. Basitçe şunu belirtiyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Evren bugün genişliyor ve ışığı daha uzun dalga boylarına (ve daha düşük enerji ve sıcaklıklara) doğru uzuyor ve bunun anlamı, eğer geriye doğru tahminler yapılırsa: Evren, önceden daha yoğun ve daha sıcaktı.
  • Tüm bu süre boyunca kütleçekim işlediği için, Evren'deki madde bir noktada araya gelir ve daha büyük yapılar oluşturur.
  • Yeterince erken zamanlara geri dönülürse, galaksilerin daha küçük, daha çok sayıda ve özünde daha genç, daha mavi yıldızlardan oluştuğu görülecektir.
  • Daha erkene gidilirse, hiçbir yıldızın oluşmaya henüz vaktinin olmadığı bir zaman bulunur.
  • Daha da erken bir zamana gittiğimizde Evren o kadar sıcaktır ki ışık, nötr atomları bile parçalayabilir ve nihayetinde Evren nötr hale geldiğinde etrafa saçılacak olan radyasyonu oluşturur (bu, Kozmik Mikrodalga Artalan Işıması'nın kökenidir).
  • Ve daha da eski zamanlara gidersek, her şeyin atom çekirdeğini bile parçalayacak kadar sıcak olduğunu görürüz. Evren genişledikçe daha soğuk bir faza geçti ve bu sayede hafif elementleri mümkün kılan ilk kararlı nükleer reaksiyonlar gerçekleşti.
Evren soğudukça atom çekirdekleri oluşur, ardından soğudukça nötr atomlar gelir. Bu atomların tümü (pratik olarak) hidrojen veya helyumdur ve kararlı bir şekilde nötr atomlar oluşturmalarını sağlayan işlemin tamamlanması yüz binlerce yıl alır.
Evren soğudukça atom çekirdekleri oluşur, ardından soğudukça nötr atomlar gelir. Bu atomların tümü (pratik olarak) hidrojen veya helyumdur ve kararlı bir şekilde nötr atomlar oluşturmalarını sağlayan işlemin tamamlanması yüz binlerce yıl alır.
Forbes

Tüm bu iddialar, 20. yüzyılın bir noktasında gözlemlerle doğrulandı. Evren'in kümelenmesi ölçüldü ve zaman geçtikçe tam da tahmin edildiği gibi arttığı görüldü. Galaksilerin mesafeyle (ve kozmik zamanla) nasıl geliştiği ölçüldü ve daha erken, daha uzak olanların genel olarak daha genç, daha mavi, daha çok sayıda ve daha küçük boyutta olduğu bulundu. Kozmik Mikrodalga Artalan Işıması keşfedildi ve ölçüldü. Bu ışıma sadece Büyük Patlama'nın tahminleriyle olağanüstü bir şekilde eşleşmekle kalmadı, aynı zamanda sıcaklığının daha önceki zamanlarda nasıl değiştiği gözlemlendi. Ve ışık elementlerinin ilkel çoğunlukları başarıyla ölçüldü ve Büyük Patlama nükleosentezinin tahminleriyle muhteşem bir uyum yakalandı.

İstenirse daha da geriye gidebilir. Evren'in, protonlar ve nötronlar parçalanırken olduğundan daha yoğun, daha sıcak ve daha kompakt hale geldiği hayal edebilir. Daha da geriye bir adım atılırsa, yarısını durdurmak için yaklaşık 1 ışık yılı büyüklükte katı kurşuna ihtiyaç duyan nötrinolar ve antinötrinolar, erken Evren'deki elektronlar ve diğer parçacıklarla etkileşime girmeye başlar. 2010'ların ortalarından başlayarak, ilk olarak Kozmik Mikrodalga Artalan Işıması'nın fotonları ve birkaç yıl sonra evrende büyüyecek olan büyük ölçekli yapı üzerindeki izleri tespit edildi.

Evrende radyasyonla etkileşen madde nedeniyle salınımlar olmasaydı, galaksi kümelenmesinde ölçeğe bağlı kıpırdamalar görülmeyecekti. Kıpırdamayan kısım, çıkarılmış halde (altta) gösterilen kıpırdanmaların kendileri, Büyük Patlama tarafından var olduğu kuramsallaştırılan kozmik nötrinoların etkisine bağlıdır. Standart Big Bang kozmolojisi β=1'e karşılık gelir.
Evrende radyasyonla etkileşen madde nedeniyle salınımlar olmasaydı, galaksi kümelenmesinde ölçeğe bağlı kıpırdamalar görülmeyecekti. Kıpırdamayan kısım, çıkarılmış halde (altta) gösterilen kıpırdanmaların kendileri, Büyük Patlama tarafından var olduğu kuramsallaştırılan kozmik nötrinoların etkisine bağlıdır. Standart Big Bang kozmolojisi β=1'e karşılık gelir.
D. Baumann

Bu, sıcak Big Bang'den şimdiye kadar tespit edilen en erken sinyaldir. Ama bu durum bilim insanlarının zamanı daha ileriye götürmekten alıkoyan hiçbir şey yok. Daha da geriye giderseniz, bir noktada:

  • Evren, parçacık-antiparçacık çiftlerinin saf enerjiden, sadece kuantum korunum yasalarından ve Einstein'ın E=mc2E = mc^2'sinden yaratılmasını mümkün kılacak düzeyde ısınır ve yoğunlaşır.
  • Evren, tek tek proton ve nötronlardan daha yoğun hale gelir, bu da tek tek nükleonlar yerine kuark-gluon plazması gibi davranmasına neden olur.
  • Evren daha da ısınır, elektrozayıf kuvvetin birleşmesine, Higgs simetrisinin yeniden kurulmasına ve temel parçacıkların durgun kütlelerini kaybetmesine neden olur ve sonra parçacık hızlandırıcılardan ve kozmik ışınlardan bile bilinen, test edilmiş fiziğin sınırlarının ötesindeki enerjilere gidilir.

Gördüğümüz Evren'i yeniden üretmek için bu koşullar altında bazı ek süreçlerin gerçekleşmesi gerekir. Örneğin:

  • Bir şey, karanlık maddeyi meydana getirmiş olmalı.
  • Evren'de bir şey anti-maddeden daha fazla madde oluşturmuş olmalı.
  • Ve tabii ki, her şeyden önemlisi, Evren'in var olması için bir noktada bir şeyler meydana gelmiş olması gerekmektedir.
Genişleyen evren ve Büyük Patlama resmini destekleyen çok sayıda bilimsel kanıt vardır, ancak bu yalnızca evrenin geçmişinde belirli bir noktaya kadar uzanan kanıtlardır. Bunun ötesinde, Big Bang'in ne üretmesi gerektiğine dair tahminler var ama onlar için sağlam testler yok.
Genişleyen evren ve Büyük Patlama resmini destekleyen çok sayıda bilimsel kanıt vardır, ancak bu yalnızca evrenin geçmişinde belirli bir noktaya kadar uzanan kanıtlardır. Bunun ötesinde, Big Bang'in ne üretmesi gerektiğine dair tahminler var ama onlar için sağlam testler yok.
NASA / GSFC

Bu ekstrapolasyon ilk kez 1920'lerde ve daha sonra 1940'larda ve 1960'larda daha modern biçimleriyle düşünüldüğü andan itibaren, Büyük Patlama'nın araştırmacıları tekilliğe kadar geri götürdüğü düşünülüyordu. Birçok yönden, Büyük Patlama'nın büyük fikri şuydu: Evren madde ve radyasyonla doluysa ve bugün genişliyorsa, zamanda yeterince geriye gidilirse, çok sıcak bir durumla karşılaşılacaktır. Bu olay o kadar yoğundur ki fizik yasalarının çökeceği belirtilmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Bir noktada; o kadar büyük enerjiler, yoğunluklar ve sıcaklıklar elde edilir ki, doğada kuantum belirsizliği hiçbir anlam ifade etmeyen sonuçlara yol açar. Kuantum dalgalanmaları rutin olarak tüm Evren'i kapsayan kara delikler yaratacaktır. Olasılıklar dahilinde bilim insanları hesaplamaya çalışırsa, ya olumsuz ya da 1'den büyük cevaplar vermek zorundalar. Yerçekimi ve kuantum fiziğinin bu uç noktalarda bir anlam ifade etmediği biliniyor ve tekillik şu anlama geliyor: Fizik yasalarının artık işe yaramadığı bir yer... Bu aşırı koşullar altında, uzay ve zamanın kendilerinin ortaya çıkması mümkündür. Bu, aslında, Büyük Patlama'nın ana fikriydi: Zaman ve mekanın doğuşu...

Genişleyen Evrenin görsel tarihi, Big Bang olarak bilinen sıcak, yoğun durumu ve ardından yapının büyümesini ve oluşumunu içerir. Evren genişledikçe aynı zamanda soğuyarak iyonların, nötr atomların ve nihayetinde moleküllerin, gaz bulutlarının, yıldızların ve nihayet galaksilerin oluşmasını sağlamaktadır.
Genişleyen Evrenin görsel tarihi, Big Bang olarak bilinen sıcak, yoğun durumu ve ardından yapının büyümesini ve oluşumunu içerir. Evren genişledikçe aynı zamanda soğuyarak iyonların, nötr atomların ve nihayetinde moleküllerin, gaz bulutlarının, yıldızların ve nihayet galaksilerin oluşmasını sağlamaktadır.
NASA / CXC / M. WEISS

Ancak tüm bunlar, Büyük Patlama senaryosunun istenilen zamana kadar geriye götürülebileceğinin fikrine dayanıyordu. Anlaşıldığı üzere, bu açıklamaya meydan okuyan bir dizi fiziksel bulmaca yarattı. Aşağıdaki gibi bulmacalar:

  • Nedensel olarak bağlantısız uzay bölgeleri -ışık hızında bile olsa bilgi alışverişi için yetersiz zamana sahip bölgeler- neden birbirleriyle aynı sıcaklıklara sahiptir?
  • Evren'in başlangıçtaki genişleme hızı neden evrendeki toplam enerji miktarıyla bu kadar mükemmel bir şekilde dengelidir: Bugün Evren, hesap isabetliliği bakımından 50'den fazla ondalık basamağa kadar "düz" çıkmaktadır?
  • Ve neden bu ultra yüksek sıcaklıklara ve yoğunluklara erken ulaşıldıysa, bugün Evren'de o zamanlardan kalan kalıntılar görülmüyor?

Yine de Büyük Patlama hakkında konuşulmak istenirse, verilecek tek cevap, "Eh, Evren bu şekilde doğmuş olmalı ve bunun neden tam da böyle olduğunun herhangi bir sebebi yok." Ancak fizikte bu, teslim olarak elleri havaya kaldırmaya benzemektedir.

Bunun yerine, başka bir yol daha vardır: Büyük Patlama'nın tüm başarılarını yeniden üretirken ve yine de geleneksel Büyük Patlama'dan farklı olarak gözlemlenebilen fenomenler hakkında yeni tahminler yaparken, bu gözlemlenen özellikleri açıklayabilecek bir mekanizma oluşturmak...

Bu Reklamı Kapat

Üst panelde, modern evren her yerde aynı özelliklere (sıcaklık dahil) sahiptir, çünkü bunlar aynı özelliklere sahip bir bölgeden kaynaklanmaktadır. Orta panelde, herhangi bir eğriliğe sahip olabilecek boşluk, bugün herhangi bir eğrilik gözlemleyemeyeceğimiz noktaya kadar şişirilerek düzlük sorununu çözmüştür. Ve alt panelde, önceden var olan yüksek enerjili kalıntılar şişirilerek, yüksek enerjili kalıntı sorununa bir çözüm sağlanmaktadır. Genişleme, Big Bang'in tek başına açıklayamadığı üç büyük bulmacayı bu şekilde çözmektedir.
Üst panelde, modern evren her yerde aynı özelliklere (sıcaklık dahil) sahiptir, çünkü bunlar aynı özelliklere sahip bir bölgeden kaynaklanmaktadır. Orta panelde, herhangi bir eğriliğe sahip olabilecek boşluk, bugün herhangi bir eğrilik gözlemleyemeyeceğimiz noktaya kadar şişirilerek düzlük sorununu çözmüştür. Ve alt panelde, önceden var olan yüksek enerjili kalıntılar şişirilerek, yüksek enerjili kalıntı sorununa bir çözüm sağlanmaktadır. Genişleme, Big Bang'in tek başına açıklayamadığı üç büyük bulmacayı bu şekilde çözmektedir.
Forbes

Kozmik Enflasyon (Şişme) Teorisi Nedir?

Yaklaşık 40 yıl önce, ortaya atılan fikir tam olarak buydu: Kozmik enflasyon. Genişleme (veya şişme), Büyük Patlama'yı tekilliğe kadar geriye doğru tahmin etmek yerine, temelde bir kesinti olduğunu vurgulamaktadır. Büyük kozmik genişleme fikrine göre, bu sıcak, yoğun, tek biçimli durumdan önce bir durum geldi:

  • Evren madde ve radyasyonla dolu değildi.
  • Bunun yerine uzayın dokusuna özgü/içkin büyük miktarda enerjiye sahipti.
  • Bu enerji, Evren'in eksponansiyel olarak (ve sabit, değişmeyen bir oranda) genişlemesine neden oldu.
  • Bu müthiş genişleme, Evren'i düz, boş ve tekdüze (kuantum dalgalanmalarının ölçeğine kadar) olmaya itti.
  • Sonra, şişme sona erdi. Bu olurken, kozmik enflasyona neden olan uzaya özgü enerji maddeye ve radyasyona dönüştü.

Kozmik Enflasyon Teorisi'ne göre sıcak Büyük Patlama işte buradan gelmektedir. Bu, sadece Big Bang'in açıklayamadığı bulmacaları çözmekle kalmadı, aynı zamanda o zamandan beri doğrulanmış birçok yeni tahminde bulundu. Kozmik genişleme hakkında hala bilinmeyen çok şey var, ancak son 30 yılda gelen veriler ezici bir şekilde bu genişleme durumunun varlığını destekliyor.

Genişleme sırasında meydana gelen kuantum dalgalanmaları evrene yayılır ve genişleme sona erdiğinde yoğunluk dalgalanmalarına dönüşür. Bu, zamanla, bugün evrendeki büyük ölçekli yapıya ve SPK'da gözlemlenen sıcaklıktaki dalgalanmalara yol açar. Bunun gibi yeni tahminler, önerilen bir ince ayar mekanizmasının geçerliliğini göstermek için gereklidir.
Genişleme sırasında meydana gelen kuantum dalgalanmaları evrene yayılır ve genişleme sona erdiğinde yoğunluk dalgalanmalarına dönüşür. Bu, zamanla, bugün evrendeki büyük ölçekli yapıya ve SPK'da gözlemlenen sıcaklıktaki dalgalanmalara yol açar. Bunun gibi yeni tahminler, önerilen bir ince ayar mekanizmasının geçerliliğini göstermek için gereklidir.
Forbes

Büyük Patlama Nedir ve Ne Değildir?

Bütün bunlar, bir araya getirildiğinde, Büyük Patlama'nın ne olduğunu ve ne olmadığını anlatmak için yeterlidir:

Büyük Patlama, Evren'in uzak geçmişte daha sıcak, daha yoğun, daha tekdüze bir durumdan ortaya çıktığı fikridir. Fizik yasaları artık uygulanmayıncaya kadar bu olayların keyfi bir şekilde ısındığı ve yoğunlaştığı fikri değildir.

Bu Reklamı Kapat

Büyük Patlama, Evren genişledikçe, soğudukça ve yerçekimi arttıkça, fazla anti-maddenin yok olduğu, protonları ve nötronları ve hafif çekirdekleri, atomları ve nihayetinde yıldızları, galaksileri ve bugün araştırılan evreni oluşturduğu fikridir. Kaçınılmaz bir şekilde, uzay ve zamanın 13.8 milyar yıl önce bir tekillikten ortaya çıkması değildir.

Büyük Patlama, çok erken evrelerde geçerli olan koşullar kümesi olabilir; ancak ondan önce gelen bir dizi diğer koşul (enflasyon) vardı. Büyük Patlama, Evren'in kendisinin nihai başlangıcı olmayabilir, ancak bugün bildiğimiz şekliyle Evren'in başlangıcıdır. Bu, gerçek "başlangıç" değil, sadece "bizlerin" başlangıcıdır. Tek başına tüm hikaye olmayabilir, ancak hepimizi birbirine bağlayan evrensel kozmik hikayenin hayati bir parçasıdır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 9
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Tebrikler! 3
  • Grrr... *@$# 2
  • Korkutucu! 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • İğrenç! 1
  • İnanılmaz 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Forbes | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/05/2022 03:35:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11531

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Ses Kaydı
Astrofotoğrafçılık
Gezegen
Yağ
Bağışıklık
Ahlak
Zeka
İnsanlık
Dağılım
Elektrik
Şempanzeler
Hastalık Kontrolü
Doğa Yasası
Bağışıklık Sistemi
Araştırma
Hematoloji
Ana Bulaşma Mekanizması
Abd
Karadelik
İmmünoloji
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Mikroevrim
Boyut
Depresyon
Manyetik Alan
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et