Gürültülü Yokluk: Kaybın Değere Etkisi

Gündelik dilde çokça duyduğumuz bir cümle mevcut: “İnsan kaybedince anlıyor.”

Bu, sezgisel olarak doğru ancak kavramsal olarak sorunlu bir ifadedir. Çünkü burada değeri ve onun hissedilme şiddetini birbiriyle karıştırırız. Değişen şey kaybedilen şeyin değeri midir, yoksa bizim ona ilişkin algımız mı?

Değer Kaybedince mi Ortaya Çıkar?

Yapmamız gereken ilk ve en temel tespit, şeylerin kendisinde “değerli” olduğudur. Bir şey ya da bir kişi, kaybedilmeden önce de değerlidir. Kayıp değerin mevcudiyetini etkilemez, onu görünür kılar.

İnsan zihni süreklilik gösteren şeyleri arka plana atar. Sahip olunan, tehdit altında olmayan, erişimi sürekli olan şeyler zihinsel olarak “acil” kategorisinde değerlendirilmez. Burada bir değer olsa da oldukça sessiz bir varoluşa sahiptir.

Kayıp Neden Bu Denli Sarsıcıdır?

Kayıp anında iki süreç aynı anda devreye girer.

Erişimin kesilmesi: Bir şeye artık ulaşamamak beynin otomatik pilotunu kapatır. Daha önce sorgulanmayan şey, düşüncenin merkezine yerleşir.

Martin Heidegger’in “Varlık ve Zaman”da kullandığı örnekle söylersek bir alet, çalıştığı müddetçe görünmezdir. Bozulduğunda “nesne” haline gelir. İnsan ilişkileri de benzer şekilde işler.

Kayıp kaçınması: Daniel Kahneman ve Amos Tversky’nin ortaya koyduğu kayıp kaçınması ilkesine göre insanlar; aynı büyüklükteki bir kaybı, aynı büyüklükteki bir kazançtan daha yoğun hisseder. Dolayısıyla kayıp değerden daha gürültülüdür. Fakat burada söz konusu olan şey duygusal genliğin artmasıdır. Yeni bir değer ortaya çıkmaz ya da mevcut değer artmaz.

Değer mi, Sahiplik mi?

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Erich Fromm’un “Sahip Olmak ya da Olmak” kitabı modern ilişkilerdeki değer kavramına yeni bir bakış açısı getirir. Fromm’a göre modern insan çoğu ilişkiyi “olmak” yerine “sahip olmak” üzerinden kurar. Yani nesneleri ve insanları sevmekle kalmaz, onları kimliğinin bir uzantısı haline getirir.

Böyle bir ilişkide kayıp bir şeyin gitmesinden çok, benliğin bir parçasının kopmasıdır. Acının sebebi “sahiplik kipinin” çökmesidir.

Kayıp ve Yokluk Deneyimi

Sartre’a göre yokluk sanıldığı gibi pasif değildir. Yokluk kavramı bilince açılan bir boşluktur ve insan varlıkla ilişki kurabilse bile yoklukla sadece yüzleşebilir. Yani Sartre’ın felsefesinde kayıp “bir ihtimalin kapanması”dır. Kazanç “olabilirdi” duygusu üretirken kayıp insanı “artık mümkün değil” gerçeğiyle yüzleşmeye zorlar.

İstemezsen Kaybetmezsin

Schopenhauer’a göre insanın temel problemi “istemek”tir. İnsan sonsuz bir haz ve isteme döngüsünün içindedir. Bu dürtülerine engel olamaz, sadece geçici bir duraklama dönemine girebilir. Kaybedilen şey acı verir çünkü onunla birlikte “tamamlanma” yanılsaması da sona erer.

İşte bu yüzden acı, istemenin yeniden çıplak hale gelmesinden kaynaklanır. Burada çarpılan duvar nesneden bağımsızdır, insanın kendi doyumsuzluğuyla ilgilidir.

Öldürmeyen Kayıp Güçlendirir

Nietzsche şunu sorar: Bir şey elinden alındığında sen de onunla birlikte çöküyor musun, yoksa onu aşabiliyor musun?

Buradaki temel nokta kaybedilen şeyin değerinden ziyade kişinin o şeye olan bağımlılığıdır. Amor fati perspektifinden kayıp, insanın kendi kaderiyle kurduğu ilişkinin sınanmasıdır. Kaybetmenin zayıflıkla bir alakası yoktur ancak kaybı merkeze koymak büyük bir sorundur.

Seçmiş Olmanın Ağır Bedeli

Kierkegaard için kayıplar, seçimlerin doğal sonucudur.

“Ya/Ya da” ve “Korku ve Titreme”de tekrar tekrar vurgulandığı üzere seçmek, dışlanan ihtimallerle birlikte yaşamayı göze almayı gerektirir. Kierkegaard’a göre bir şeyi seçtiğin anda başka bir şeyi kaybedersin. Dolayısıyla kayıp varoluşsal bir zorunluluk haline gelir. Acının kaynağı “bunu ben seçtim” farkındalığıdır.

Agora Bilim Pazarı

Peşindeyiz

Bir otoyolda başlayan taciz, ölümle sonuçlanan bir kazaya dönüşür. Meg Russo’nun hayatı, kızını üniversiteye bırakırken yaptığı sıradan bir yolculukta altüst olur. Eşi Justin olay yerinde hayatını kaybeder; Meg ve kızı Lily ise sadece bedenen değil, ruhen de paramparça olur. Aylar sonra kasabasındaki küçük kitapçıyı yeniden açmaya çalışırken, her şeyin normale döneceğine inanmak ister.

Ama biri onu izliyor. Dışarıdan. İçeriden. Sokakta. Dükkânda. Zihninin içinde. Birileri geçmişini kurcalıyor. Ve internette yayılan karanlık bir hikâye, Meg’in ailesini hedefe koyuyor. Kızının doğumu, kocasının ölümü, yaşadıkları ev… Tüm bunlar bir tesadüf mü, yoksa önceden yazılmış bir senaryo mu? Kimseye güvenemez. Belleğine bile. Kaza mıydı bu?

Yoksa gözetlenen bir ailenin başına gelen organize bir saldırı mı? Geçmişiyle yüzleşmekten korkan bir kadın… Kendi sırlarını saklayan bir kız… Ve onları susturmak isteyen, yüzünü bile göremedikleri bir tehdit… Alison Gaylin’den anneliği, paranoyayı ve kaybı iliklerinize kadar hissettiren nefes kesici bir psikolojik gerilim. Birileri peşinizdeyse ne yaparsınız? Peki ya peşinizdeki sizseniz?

Devamını Göster

₺280.00

Satın Al Tüm Ürünler

Kayıp insanı estetik yaşamdan etik yaşamaya geçmeye zorlar. Artık hazlar yerine sorumluluk vardır.

Benliğin Boşaltılması

Simone Weil’e göre kayıp iyileştirici bir süreç falan değildir. İnsan, benliğini sahip olduklarıyla doldurur. Bu doluluk ruhunda bir ağırlık yaratır. Kayıp, söz konusu ağırlığın geri çekilmesinden ibarettir. Bir şey gittiğinde bu durumdan benlik de nasibini alır.

Kayıp bir arınma olabilir ama bu romantik bir arınma değildir. Daha çok cerrahi bir müdahaleye benzer: Belki gereklidir ama can yakar.

Kayıp Anlam İçermez

Camus “absürd” felsefesiyle konuya herkesten farklı bir şekilde bakar. Ona göre kayıp herhangi bir mesaj içermez.

“Sisifos Söyleni”nde savunduğu gibi evren sessizdir. Kayıp öğretmez, yön göstermez, ders vermez… İnsan, acıya anlam yüklemek ister çünkü anlamsızlıkla yaşamak da acı vericidir.

Kayıp anlamsızdır ama anlam sonradan ve bilinçli olarak inşa edilir.

Bu yaklaşımda kayıp kutsallaştırılmaz. Sadece yaşanır ve ardından hayata devam edilir.

Konsensüs

Bu düşünürlerin hiçbiri şunu söylemez:

“Kaybedince her şey daha anlamlı olur.”

Ortak nokta bellidir: Kayıp değeri yaratmaz. Sadece bağımlılığı, arzuyu, benliği, sorumluluğu görünür kılar. Kayıp insanın kendisiyle yüzleşme biçimiyle ilgilidir. Bu yüzden de bu kadar sarsıcıdır.