Gürültülü Yokluk: Kaybın Değere Etkisi

Gündelik dilde çokça duyduğumuz bir cümle mevcut: “İnsan kaybedince anlıyor.”

Bu, sezgisel olarak doğru ancak kavramsal olarak sorunlu bir ifadedir. Çünkü burada değeri ve onun hissedilme şiddetini birbiriyle karıştırırız. Değişen şey kaybedilen şeyin değeri midir, yoksa bizim ona ilişkin algımız mı?

Değer Kaybedince mi Ortaya Çıkar?

Yapmamız gereken ilk ve en temel tespit, şeylerin kendisinde “değerli” olduğudur. Bir şey ya da bir kişi, kaybedilmeden önce de değerlidir. Kayıp değerin mevcudiyetini etkilemez, onu görünür kılar.

İnsan zihni süreklilik gösteren şeyleri arka plana atar. Sahip olunan, tehdit altında olmayan, erişimi sürekli olan şeyler zihinsel olarak “acil” kategorisinde değerlendirilmez. Burada bir değer olsa da oldukça sessiz bir varoluşa sahiptir.

Kayıp Neden Bu Denli Sarsıcıdır?

Kayıp anında iki süreç aynı anda devreye girer.

Erişimin kesilmesi: Bir şeye artık ulaşamamak beynin otomatik pilotunu kapatır. Daha önce sorgulanmayan şey, düşüncenin merkezine yerleşir.

Martin Heidegger’in “Varlık ve Zaman”da kullandığı örnekle söylersek bir alet, çalıştığı müddetçe görünmezdir. Bozulduğunda “nesne” haline gelir. İnsan ilişkileri de benzer şekilde işler.

Kayıp kaçınması: Daniel Kahneman ve Amos Tversky’nin ortaya koyduğu kayıp kaçınması ilkesine göre insanlar; aynı büyüklükteki bir kaybı, aynı büyüklükteki bir kazançtan daha yoğun hisseder. Dolayısıyla kayıp değerden daha gürültülüdür. Fakat burada söz konusu olan şey duygusal genliğin artmasıdır. Yeni bir değer ortaya çıkmaz ya da mevcut değer artmaz.

Değer mi, Sahiplik mi?

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Erich Fromm’un “Sahip Olmak ya da Olmak” kitabı modern ilişkilerdeki değer kavramına yeni bir bakış açısı getirir. Fromm’a göre modern insan çoğu ilişkiyi “olmak” yerine “sahip olmak” üzerinden kurar. Yani nesneleri ve insanları sevmekle kalmaz, onları kimliğinin bir uzantısı haline getirir.

Böyle bir ilişkide kayıp bir şeyin gitmesinden çok, benliğin bir parçasının kopmasıdır. Acının sebebi “sahiplik kipinin” çökmesidir.

Kayıp ve Yokluk Deneyimi

Sartre’a göre yokluk sanıldığı gibi pasif değildir. Yokluk kavramı bilince açılan bir boşluktur ve insan varlıkla ilişki kurabilse bile yoklukla sadece yüzleşebilir. Yani Sartre’ın felsefesinde kayıp “bir ihtimalin kapanması”dır. Kazanç “olabilirdi” duygusu üretirken kayıp insanı “artık mümkün değil” gerçeğiyle yüzleşmeye zorlar.

İstemezsen Kaybetmezsin

Schopenhauer’a göre insanın temel problemi “istemek”tir. İnsan sonsuz bir haz ve isteme döngüsünün içindedir. Bu dürtülerine engel olamaz, sadece geçici bir duraklama dönemine girebilir. Kaybedilen şey acı verir çünkü onunla birlikte “tamamlanma” yanılsaması da sona erer.

İşte bu yüzden acı, istemenin yeniden çıplak hale gelmesinden kaynaklanır. Burada çarpılan duvar nesneden bağımsızdır, insanın kendi doyumsuzluğuyla ilgilidir.

Öldürmeyen Kayıp Güçlendirir

Nietzsche şunu sorar: Bir şey elinden alındığında sen de onunla birlikte çöküyor musun, yoksa onu aşabiliyor musun?

Buradaki temel nokta kaybedilen şeyin değerinden ziyade kişinin o şeye olan bağımlılığıdır. Amor fati perspektifinden kayıp, insanın kendi kaderiyle kurduğu ilişkinin sınanmasıdır. Kaybetmenin zayıflıkla bir alakası yoktur ancak kaybı merkeze koymak büyük bir sorundur.

Seçmiş Olmanın Ağır Bedeli

Kierkegaard için kayıplar, seçimlerin doğal sonucudur.

“Ya/Ya da” ve “Korku ve Titreme”de tekrar tekrar vurgulandığı üzere seçmek, dışlanan ihtimallerle birlikte yaşamayı göze almayı gerektirir. Kierkegaard’a göre bir şeyi seçtiğin anda başka bir şeyi kaybedersin. Dolayısıyla kayıp varoluşsal bir zorunluluk haline gelir. Acının kaynağı “bunu ben seçtim” farkındalığıdır.

Agora Bilim Pazarı

Yeniden Üretimin Gizemi

“Ne var ki, o kadar sık sokağa çıkamıyorum, her vakit el altında bulunmam gerekiyor, çünkü hep yapılacak bir iş çıkıyor evde.” Franz Kafka, Amerika. Kafka’nın Amerika isimli romanından yaklaşık yarım yüzyıl sonra yazılan Yeniden Üretimin Gizemi, ev içi ve ev dışı iş süreçlerinde kadının yeri, üretim ve yeniden üretim alanlarının kapitalizmdeki özgüllükleri ve yirmi birinci yüzyılda geçirdiği dönüşümleri tartışan ilk kapsamlı çağdaş Marksist klasiklerden biridir. Kapitalist üretimin ikili karakterinin ele alındığı elinizdeki kitap, değer, üretim ve yeniden üretim döngüsünü, Marx’ın izinden giderek, sil baştan sorguluyor. Bu çözümlemede, işçinin sömürülmesi için önce kadının evde sömürülmesi önkoşuldur. Feodalizmden kapitalizme geçişle birlikte, lordun el koyduğu toprağa bağlı yaşayan kadın ve erkekler, dinsel mistifikasyonun izinde yeniden özneleştirilirler. Bu özneleşme ve aynı zamanda tabi kılınma her iki cinsiyet açısından farklı işler. Erkek doğrudan ücretli emek altında fabrikada sermayeye tabi kılınırken, kadın, kapitalist mistifikasyonun üretim sürecinde ikincil, değer-dışı bir bağlılığa tabi kılınır. Böylelikle üretimin bir eklentisi olarak nakşedilen yeniden üretim döngüsünde kadının tahakküm altına alınışı doğallaştırılır. Heteroseksizm ise salt bir kontrol biçimi olmanın ötesinde kapitalist üretim ilişkilerinin olmazsa olmaz halini alır. Fortunati’nin kitap boyunca çözümlediği bu gizemi, kadın mücadelelerinin ve direnişlerinin dayattığı dönüşümler ve aynı zamanda kapitalizmin buna karşı geliştirdiği saldırılarla yirmi birinci yüzyılda bize bambaşka sorunlar ve fırsatlar sunmaktadır. Kapitalizmin ortaya çıkışından bu yana yer yer devrimler ve kazanımlarla anılan sınıf mücadeleleri tarihi, kadınlar açısından özgürleşme süreçlerinin önündeki en büyük engelin sermayenin ta kendisi olduğunu açığa çıkardır. Fortunati’ye göre ev emeğinin görünmez kılınması ile mücadele, emeğin kapitalist sömürüsünün mücadelesiyle birlikte yürümedikçe ve bakım emeği, sosyal hizmetler gibi, göçmenler aleyhine yeniden kurulan tahakküm ve sömürü zinciri kırılmadıkça, esaretin bedeli ödenmiş sayılmaz. Yazar, kitaba eklediği uzunca sonsözde, kapitalizmin yirmi birinci yüzyılda geçirdiği dönüşümleri tartışırken, göçmen emek zinciriyle oluşan zayıf halkanın sınıfsal gündemine çubuk büker. 70’li yıllarda İtalyan feminist hareketinin hem tarihsel hem de teorik bakımdan kadın emeğinin üzerindeki bu gizemi görünür kılmaya dönük çabasına katkıda bulunan bu eser, yalnızca maddi olmayan emek, bakım emeği, duygulanımsal emek gibi kavramların ilk nüvelerine değil, aynı zamanda emeğin dijital bir boyut kazandığı ev içi ve ev dışı çalışma süreçlerinin tahakkümüne de işaret eden güncel ve tarihsel bir çalışmadır.

Devamını Göster

₺300,00 ₺0,00

Satın Al Tüm Ürünler

Kayıp insanı estetik yaşamdan etik yaşamaya geçmeye zorlar. Artık hazlar yerine sorumluluk vardır.

Benliğin Boşaltılması

Simone Weil’e göre kayıp iyileştirici bir süreç falan değildir. İnsan, benliğini sahip olduklarıyla doldurur. Bu doluluk ruhunda bir ağırlık yaratır. Kayıp, söz konusu ağırlığın geri çekilmesinden ibarettir. Bir şey gittiğinde bu durumdan benlik de nasibini alır.

Kayıp bir arınma olabilir ama bu romantik bir arınma değildir. Daha çok cerrahi bir müdahaleye benzer: Belki gereklidir ama can yakar.

Kayıp Anlam İçermez

Camus “absürd” felsefesiyle konuya herkesten farklı bir şekilde bakar. Ona göre kayıp herhangi bir mesaj içermez.

“Sisifos Söyleni”nde savunduğu gibi evren sessizdir. Kayıp öğretmez, yön göstermez, ders vermez… İnsan, acıya anlam yüklemek ister çünkü anlamsızlıkla yaşamak da acı vericidir.

Kayıp anlamsızdır ama anlam sonradan ve bilinçli olarak inşa edilir.

Bu yaklaşımda kayıp kutsallaştırılmaz. Sadece yaşanır ve ardından hayata devam edilir.

Konsensüs

Bu düşünürlerin hiçbiri şunu söylemez:

“Kaybedince her şey daha anlamlı olur.”

Ortak nokta bellidir: Kayıp değeri yaratmaz. Sadece bağımlılığı, arzuyu, benliği, sorumluluğu görünür kılar. Kayıp insanın kendisiyle yüzleşme biçimiyle ilgilidir. Bu yüzden de bu kadar sarsıcıdır.