Boş Parşömen: Kung Fu Panda Üzerinden Bir Bireyleşme Okuması

İnsanlığın bitmek bilmeyen bir “seçilmiş kişi” fetişi mevcut: Star Wars, The Matrix, The Lord of the Rings, Harry Potter… Listedeki her yapımın arkasında ortak bir fikir var: Bazı insanlar “özel” doğar. Diğerleriyse bu hikayeleri izleyerek kendilerini biraz olsun özel hissederler.

Kung Fu Panda serisi de başlarda bu kalıbı devam ettiriyormuş gibi görünür. Po yanlışlıkla seçilen, sakar, komik bir pandadır. Ardından da kaçınılmaz bir yükseliş gelir. Seri başlarda bu klişe formülü kullansa da sonradan onun içini boşaltır.

Po ve Bireyleşme

Po’nun en büyük sorunu yetersizlikten ziyade kendilik tanımıyla ilgilidir. Kung fu dünyasında kendine yer bulmaya çalışırken sürekli “yanlış” olduğunu hisseder: yanlış beden, yanlış geçmiş, yanlış alışkanlıklar… O da bu durumu çözmek için başkalarına benzemeye çalışır. Daha hızlı olmak, daha disiplinli olmak, daha “uygun” olmak için çabalar. Beklendiği üzere tüm bunlarda başarısız olur. Nitekim Po’nun ihtiyacı olan şey, başkalarına benzemek yerine kendine dair kurduğu modeli güncellemektir.

Carl Jung’un bireyleşme sürecinde tarif ettiği temel gerilim, insanın olduğu şey ile olduğunu sandığı şey arasındaki farktır. Po başta bu farkı taklit ederek kapatmaya çalışmıştır. Aslında öğrenme taklitle başlar ancak bireyleşme taklitleri sevmez, uyum sağlamayı gerektirir. Kişi gelişebilmek için kendi doğasına yaklaşmalı, ona uyum sağlamalıdır.

“Dragon Scroll”un boş çıkması da bu yüzden önemlidir. Gizli bir güç, doğuştan gelen bir ayrıcalık, kader tarafından ağza verilen gümüş bir kaşık… Kung Fu Panda evreninin “lore”unda bunlara yer yoktur. Seri klasik anlatıyı tam da bu noktada kırar: anlam dışarıdan verilemez, içeriden inşa edilebilir. Dolayısıyla Po fiziksel dönüşümün ötesinde, bilişsel bir dönüşüm yaşamak zorunda kalır. Kendine inanmayı öğrenir, bu inanç da onun potansiyelini açığa çıkarır. Modern psikolojinin “öz yeterlilik” dediği şeyin ta kendisi…

Usta Şifu ve Po Arasındaki İlişki

Usta Şifu ile Po arasındaki ilişki, Po’nun dönüşümünün diğer bir katmanını oluşturur. Aralarındaki şey basit bir usta-çırak ilişkisinden ötedir: dışsal otoritenin içselleştirilmesi. Şifu başlarda disiplini baskı ile oluşturmaya çalışır. Katı, cezalandırıcı ve esneklikten uzak bir yapı kullanır. Freudyen açıdan bu sert bir süperegodan fazlası değildir. Po’nun dağınık ve dürtüsel haliyle birleşince işlevsel olmaktan çok uzak bir sistem ortaya çıkar.

Dönüm noktası, Şifu’nun Po’yu “düzeltmek”ten vazgeçtiği andır. Onu olduğu gibi kabul ettiğinde Po ilk kez gerçekten öğrenmeye başlar. Zaten ustalık birini bambaşka bir kişiye dönüştürmek yerine ona, onun doğasına uygun koşulları yaratıp kenara çekilebilmektir. Bu şartlar sağlandığında modern psikolojide “akış hali” olarak bilinen durum gerçekleşir: kişi kendi yapısına uygun bir denge yakalar ve performansı doğal yollardan pik yapar.

Harcanan Karakter: Tai Lung

Tai Lung serinin üvey evladıdır. Yazının başından beri bahsettiğimiz tüm bu sürecin karanlık alternatifini temsil eder. Jung’un “gölge” kavramı üzerinden analiz edilebilir ancak burada baştırılmış bir gölgeden ziyade yanlış beslenmiş bir potansiyel vardır. Kendisi küçüklüğünden itibaren koşullu sevgiyle büyütülmüştür, değerli olmak için mükemmel olmak zorunda olduğunu düşünür. Tai Lung’un kimliği bu yüzden başarıya bağımlıdır.

“Dragon Warrior” seçilmediğinde yaşadığı şey bir hayal kırıklığından fazlasıdır. Bir “benlik çöküşü” yaşar. Dolayısıyla tepkilerini kontrol edemez, ölçüsüzce davranır. Ona göre bir rol değil, varoluşunun kendisi reddedilmiştir. Tai Lung’un potansiyeli doğru yönlendirilememiş ve yıkıcı bir hal almıştır. Usta Şifu Po’ya ne kadar doğru davrandıysa Tai Lung’a da o kadar yanlış davranmıştır.

Sonuç Yerine

Po’yu “Dragon Warrior” yapan şey kendi doğasını kabul edip onunla uyumlu bir yol geliştirmesidir. Kader ile öz belirlenim arasındaki gerilimin çözümü tam da buradadır: insan tamamen sınırları belirlenmiş ya da tamamen özgür değildir. Kendini yorumlama biçimi, neye dönüşeceğini belirler.

Bütün bunların şaklaban bir panda üzerinden anlatılması harika bir tercihtir. İnsanlar aynı şeyi akademik bir makalede ya da şu anda olduğu gibi sıkıcı bir blog yazısında okusalar muhtemelen yarısında sıkılıp bırakırlar. İşin içine dövüş sahneleri girince sindirilmesi daha kolay oluyor.