Gizlilik Bir Hak mı, Lüks mü?

Gizlilik ne güzel değil mi? Ama işte keşke olsa... Her an izleniyoruz zaten, bunu biliyorsunuz.

Alışveriş siteleri, bankalar, sosyal medyalar, arama motorları, harita uygulamaları, müzik platformları, haber siteleri, fitness takipçileri, akıllı televizyonlar, sesli asistanlar, tarayıcı eklentileri, bulut depolama servisleri, oyun platformları, yayın servisleri, podcast uygulamaları, e-ticaret karşılaştırma siteleri, kupon ve indirim uygulamaları, yemek sipariş platformları, araç paylaşım uygulamaları, uçuş ve otel rezervasyon siteleri, hava durumu uygulamaları, takvim uygulamaları, not alma araçları, çevrimiçi eğitim platformları, iş bulma siteleri, freelance platformları, e-devlet kapıları, sigorta siteleri, kredi sorgulama servisleri, akıllı ev cihazları, robot süpürgeler, kapı zilleri, güvenlik kameraları, akıllı saatler, uyku takip cihazları, kan basıncı ölçerler, bebek monitörleri, araç içi navigasyon sistemleri, bağlı araç uygulamaları, park ödeme uygulamaları, toplu taşıma kartı sistemleri, QR kod okuyucular, sadakat kartı programları, market uygulamaları, eczane uygulamaları, randevu alma sistemleri, psikoloji destek uygulamaları, meditasyon uygulamaları, flört uygulamaları, arkadaşlık platformları, aile takip uygulamaları, çocuk izleme yazılımları, okul yönetim sistemleri, e-kitap okuyucular, çeviri uygulamaları, yazım düzeltme araçları, dosya paylaşım servisleri, video konferans uygulamaları, e-imza platformları, muhasebe yazılımları, CRM sistemleri, analitik araçları, hatta ziyaret ettiğiniz sitelere gömülü olan ve hiç fark etmediğiniz üçüncü taraf scriptler ve reklam ağlarını dememe gerek bile yok...

Kısaca dijital dünyada gizlilikten bahsetmek bir hayli güç oluyor.

Çünkü gizlilik artık bir hak değil bir lüks gibi sunuluyor bize. Kabul et ya da kullanma. İmzala ya da dışarıda kal. Ve biz imzalıyoruz çünkü başka türlü var olamıyoruz bu dünyada. İşimiz orada, arkadaşlarımız orada, anılarımız orada. Vazgeçmek mümkün değil o yüzden teslim oluyoruz her seferinde biraz daha sessizce.

En tuhaf olan şu, izlendiğimizi biliyoruz seziyoruz, hissediyoruz, zaman zaman konuşuyoruz bile. Ama bilmek korumaya yetmiyor. Çünkü sistem zaten bu bilinç üzerine kurulu farkında olsan da olmasan da aynı kapıdan geçiyorsun.

Bu örneği zaten canlı yaşıyorsunuz ama: bir arkadaşımla sohbet ettim, sadece sesli olarak ve bir üründen bahsettik. Ertesi gün, hiç bir arama yapmama rağmen o turuncu alışveriş sitesinin ana sayfasında bizim ürün ve süper indirimde. Tesadüf mü? Belki. Ama o belkinin içindeki tedirginlik bir türlü geçmedi. Ve geçmeyecek de çünkü artık emin olamıyoruz. Emin olamadığımız bir evde yaşıyoruz.

Peki neden bu kadar rahatsız ediyor bizi izlenmek? Sonuçta saklayacak bir şeyimiz yok diyorlar ya hep. Bu argümanı duymuşsunuzdur, belki siz de kullanmışsınızdır. Ama saklayacak bir şeyin olmaması, izlenmek istediğin anlamına gelmiyor. Banyonuzun kapısını kapatıyorsunuz değil mi? Suç işlediğiniz için değil. Sadece o an kendinize ait olsun diye.

İşte gizlilik de tam olarak bu. Suçun değil benliğin meselesi.

Bir de şu var, veri denen şey artık sadece nerede olduğunuz ya da ne satın aldığınız değil. Ne zaman uyuduğunuz, ne kadar yürüdüğünüz, hangi haberlerde ne kadar vakit geçirdiğiniz, hangi fotoğrafta duraksadığınız, hangi mesajı yazıp sildiğiniz. Silinen o mesaj bile bir veri aslında. O an ne hissettiğinizin, ne düşündüğünüzün, neye cesaret edemediğinizin izi. Ve bu izler bir yerde duruyor. Bir sunucuda, bir algoritmanın hafızasında, sizden habersiz bir yerde.

Bizi en çok tüketen şey belki de bu, sadece geçmişimizin değil, tereddütlerimizin de kayıt altında olması.

Peki ne yapacağız?

Çerezleri reddedecek, uygulama izinlerini tek tek kapatacağız. Bunların hepsi iyi hepsi gerekli. Ama dürüst olalım bunlar küçük direnişler. Sistemin duvarlarında açılan küçük pencereler. Temelden bir şeyi değiştirmiyor.

Değişmesi için bireysel değil toplumsal bir uyanış gerekiyor. Verinin ne olduğunu, kime ait olduğunu, nasıl kullanıldığını anlayan bir nesil gerekiyor. Ve bu neslin bunu hak olarak talep etmesi gerekiyor, bir şirketin lütfu olarak değil.

Belki de gizlilik hiç bu kadar kalabalık olmamıştı. İçinde bu kadar çok göz, bu kadar çok kulak barındırmamıştı.

Ve biz tüm bu kalabalığın içinde hâla yalnız olmayı özlüyoruz.

Çünkü yalnızlık bazen korkulacak bir şey değil korunacak bir şey.

Peki nereden başlayabiliriz?

Sistemi tek başınıza yıkamazsınız. Ama kapınızı biraz daha sağlam kapatabilirsiniz. İşte küçük ama anlamlı birkaç adım. Fazla detaya girmeyeceğim "gizlilik ve hesap yönetimleri" konulu bir yazı düşünüyorum, orada tüm kullandığımız araçları özellikle mobil uygulamalar, işletim sistemleri ve google, microsoft gibi dev sistemlerin varsayılan açık özelliklerine yani verilerimizi yönetme hususunda detaylı bir bakış...

Arama motoru olarak Google yerine DuckDuckGo ya da Brave Search kullanabilirsiniz. Aramalarınızı kaydetmiyorlar, profilinizi oluşturmuyorlar. Sonuçlar bazen daha az kişiselleştirilmiş geliyor ama belki de asıl internet bu.

Tarayıcı olarak Chrome yerine Firefox ya da Brave tercih edebilirsiniz. Firefox, Mozilla Vakfı tarafından kâr amacı gütmeden geliştiriliyor. Brave ise varsayılan olarak reklamları ve izleyicileri engelliyor. Her ikisi de Chrome'a göre çok daha az veri topluyor.

E-posta için Gmail ya da Outlook yerine ProtonMail veya Tutanota bakabilirsiniz. İsviçre'de barındırılan ProtonMail, uçtan uca şifreleme sunuyor yani postalarınızı sadece siz okuyabiliyorsunuz teorik olarak Proton bile okuyamıyor.

Mesajlaşma için WhatsApp yerine Signal kullanmak, verilerinizi meta düzeyinde de koruyan en güvenilir alternatiflerden biri olmaya devam ediyor.

Bunların hiçbiri sizi tamamen görünmez yapmaz. Ama her biri dijital izinizi biraz daha kendinize ait kılar.

Ve bu, hiç yoktan çok daha fazlası..

Agora Bilim Pazarı

''The Brainy Bunch'' T-Shirt

Bu t-shirt, “The Brainy Bunch” mesajıyla zekayı ve entelektüel stili kutluyor. %100 pamuklu yapısı sayesinde gün boyu konfor sağlarken, kaliteli baskısıyla uzun ömürlü kullanım sunar. Akıllı ve eğlenceli tasarımıyla, bilim ve düşünceye değer verenlerin favorisi olacak!

Bilgiler ve Uyarılar:

1. Renk Bilgileri: Tişört beyaz ve siyah olarak üretilebilmektedir.
2. Beden Bilgileri: Stokta kalan ürünlerimiz arasından dilediğiniz bedeni seçebilirsiniz. Tişörtlerle ilgili beden bilgisi almak ve ölçüleri öğrenmek için buraya tıklayınız.
3. Cinsiyet Bilgileri: Bu ürünümüz unisex üretilmektedir ve her cinsiyete uygundur.
4. Kargo Bilgileri: Bu ürün sipariş alındıktan sonraki 2 iş günü içinde postalanacaktır. Kargo yöntemimiz hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.
5. Kumaş Bilgileri: Bu ürün %100 pamuktur.
6. Yıkama/Ütü Bilgileri: Tişörtler üzerindeki görsellerin korunması için tişörtlerin ters yüz edilerek yıkanması ve ütülenmesi tavsiye edilir. Siyah tişörtlerin en fazla 30 derecede yıkanması gerekmektedir.
7. İade/Değişiklik Bilgileri: Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.

Devamını Göster

₺600.00

Satın Al Tüm Ürünler

Bir de uygulama izleyicileri var. Hatta bu sitenin, yani Evrim Ağacı'nın da içinde bulunduğu pek çok platformda bunları görmek mümkün. Ama şunu da belirtmek gerekir, her izleyici kötü niyetle konuşlandırılmış değil. Bir kısmı sadece sitenin ne kadar ziyaretçi aldığını ölçmek, hangi içeriklerin daha çok ilgi gördüğünü anlamak ya da teknik hataları tespit etmek için kullanılıyor. Yani izlemek her zaman casusluk değil ama nerede çizgi çekildiğini kimin çizdiğini ve o verinin nereye aktığını bilmiyorsak fark etmesi de güçleşiyor.

Peki bu izleyicilerden korunmak mümkün mü? Tamamen değil. Ama oldukça azaltmak mümkün.

Tarayıcınıza uBlock Origin eklentisini kurarsanız, sayfalara gömülü izleyicilerin büyük çoğunluğu otomatik olarak engellenir. Ücretsiz hafif ve son derece etkili. Brave tarayıcısı kullanıyorsanız bu koruma zaten varsayılan olarak geliyor ayrıca bir şey yapmanıza gerek kalmıyor.

Firefox kullanıcıları için ise Enhanced Tracking Protection ayarını Strict moduna almak, çoğu üçüncü taraf izleyiciyi sessizce devre dışı bırakıyor. Ayarlar menüsünden birkaç tıkla yapılabiliyor.

Bir de Privacy Badger var. Electronic Frontier Foundation tarafından geliştirilen, davranışlarına bakarak izleyicileri otomatik öğrenen ve engelleyen bir eklenti. Listeye dayanmıyor, gözlemliyor bu yüzden yeni izleyicilere karşı da oldukça dirençli.

Bunların hepsini bir arada kullanmak zorunda değilsiniz. Ama bunlardan birini bile hayatınıza katmak, her sayfayı açtığınızda arka planda dönen onlarca gözü kapatmak anlamına geliyor.

Küçük bir jest. Ama kendinize yapabileceğiniz en anlamlı jestlerden biri...