Alışkanlık Olarak Kabul Et ve Oku...

Her siteye girdiğinizde karşınıza çıkar. Büyük bir banner (çerez uyarısı) küçük bir yazı, iki düğme "kabul et" ve bir yerlerde saklı "reddet." Çoğumuz düşünmeden kabul ederiz çünkü o banner bir engel gibi hissettirir ve geçmek isteriz ama o tıklama bir şeyi imzalamaktır. Çerezler tek tip değildir. Bazıları zorunludur sitenin çalışması için gereklidir, oturum açık tutulur, sepet hatırlanır, bunlar masumdur ama tercih çerezleri, analitik çerezler ve özellikle reklam çerezleri farklı bir kategoridedir. Bunlar sizi tanımak, takip etmek ve profillemek için vardır ve iş burada bitmez. Reklam çerezleri sadece o siteyle sınırlı kalmaz. Onlarca farklı siteye yerleştirilmiş aynı reklam ağının çerezleri, internette nereye gittiğinizi izler ve birleştirir. Sabah bir ayakkabı sitesine baktınız, öğleden sonra haber okurken aynı ayakkabının reklamını gördünüz bu tesadüf değil, takibin ta kendisidir. Sizi izleyen o reklam ağı büyük ihtimalle onlarca sitede aynı anda aktiftir ve siz her "kabul et"e tıkladığınızda o ağa bir kapı daha açıyorsunuzdur.

GDPR ve Avrupa veri koruma yasaları açıkça belirtiyor.^[1] Siteler artık açık onay almak zorunda. Ama tasarım kasıtlı olarak sizi kabul etmeye yönlendiriyor. "kabul et" düğmesi büyük ve renkli, "reddet" küçük ve gri, bazen birkaç tıklama derinliğinde. Bu tasarım kararlarının adı da var: karanlık örüntüler.^[2] Kullanıcıyı manipüle etmek için bilinçli olarak tasarlanmış arayüzler, yasal ama dürüst değil. Bir de şunu bilmek gerekiyor: çerez onayı verdiğinizde bu veri silinmiyor. Reklam platformlarında profiliniz birikerek büyüyor hangi sitelere girdiğiniz, ne kadar süre kaldığınız, neye tıkladığınız, neyi atlayıp geçtiğiniz. Yıllar içinde bu profil sizi bir yabancıdan çok daha iyi tanıyan bir veri kümesine dönüşüyor.

Sonuç olarak; bir sonraki siteye girdiğinizde "kabul et"e tıklamadan önce "yönet" veya "tercihler" seçeneğini arayın. Reklam ve takip çerezlerini kapatın, yalnızca zorunlu olanları bırakın ama zaten zorunlu çerezler sizin tercihinize bırakılmaz, açık gelir. Tarayıcınıza uBlock Origin veya Privacy Badger uzantısını kurabilirsiniz, bu uzantılar pek çok takip çerezini arka planda otomatik olarak engeller, her siteye ayrıca müdahale etmenize gerek kalmaz. Brave tarayıcısı kullanıyorsanız çerez engelleme varsayılan olarak açık gelir, ayrıca bir şey yapmanıza gerek yok. Firefox'ta "gelişmiş İzleme koruması" ayarını "katı" moda alabilirsiniz, bu ayar çoğu üçüncü taraf çerezini otomatik olarak keser. Zaman zaman tarayıcınızın çerez deposunu temizleyin bu mevcut takip profilinizi sıfırlar. Her ay bir kez yapmak yeterli. "kabul et" bir alışkanlık haline geldi ama her alışkanlık gibi, farkına varıldığı an değiştirilebilir ve bu durumda farkına varmak için tek gereken o küçük düğmeye bakmadan önce bir saniye duraksamaktır.

Firefox ve birçok tarayıcı da bu çerezler hakkında ve nasıl yönetebileceğiniz hakkında yazılar yayınlar.^[3] İster tarayıcı ayarlarınızdan isterseniz de direkt arama yaparak bu yazılara ulaşabilirsiniz.