Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Atom Numarası Nedir? Kütle Numarası Nasıl Hesaplanır?

Atom Numarası ile Kütle Numarası Arasındaki İlişki Nedir?

Atom Numarası Nedir? Kütle Numarası Nasıl Hesaplanır?
6 dakika
1,164
  • Atomik Fizik

Atomlar, tüm maddelerin temel yapı taşlarıdır ve proton, nötron ve elektronlardan oluşurlar. Bir atom, üç atom altı parçacıktan oluşur: proton, nötron ve elektron. Atomun merkezine çekirdek denir. Çekirdek, proton ve nötronlardan oluşur. Protonlar pozitif yüklüdür, nötronlar yüksüzdür ve elektronlar negatif yüklüdür. Normalde protonların elektronlara oranı her zaman 1'dir; bu nedenle atom, nötr bir yüke sahiptir. Örneğin, nötr bir karbon atomunun altı protonu ve altı elektronu vardır.

Tabii ki işler gerçekte bu kadar basit değildir: Bir atomun özellikleri, sahip olduğu her bir parçacığın sayısına bağlı olarak önemli ölçüde değişebilir. Örneğin proton sayısını değiştirirsek, tamamen farklı bir element elde ederiz. Elektron sayısını değiştirirsek bir iyon elde ederiz. Nötron sayısını değiştirirsek, bir izotop elde ederiz. Örneğin, karbonun üç tane izotopu bulunur:[9]

Bu Reklamı Kapat

  1. karbon-12 (6 proton + 6 nötron), karbon elementinin kararlı olan ve sık bulunan bir formu.
  2. karbon-13 (6 proton + 7 nötron), karbon elementinin kararlı olan ama nadir bulunan bir formu.
  3. karbon-14 (6 karbon + 8 nötron), karbon elementinin kararsız yani radyoaktif olan ve nadir bulunan bir formu.

Atom Türünü Belirleyen Protondur!

Genelde atomlar ile protonlar birbirinden farklı kavramlarmış gibi düşünülse de (ki resmi olarak farklı şeylerdir), aslında bir element/atom ile proton arasında sıkı sıkıya bir ilişki vardır: Atomlardaki proton sayısı, onlar için ayırt edici bir özelliktir. Bunu bir spor takımındaki oyuncuların forma numaralarına benzetebilirsiniz: Forma numaralarının amacı, oyuncuları birbirinden ayırt edebilmektir. İşte proton sayısı da atomlarda bu işi görür.

Atom Numarası Nedir?

Periyodik cetvelde atomların sırası, proton sayılarıyla belirlenmektedir. Örneğin "1 proton" dediğimiz şey, zaten hidrojen atomudur. 2 proton, yanlarına 2 de nötron aldıklarında, helyum dediğimiz elementi oluşturmaktadırlar. Henry Moseley'in gösterdiği üzere, bir atomdaki proton sayısı, o atomun atom numarası olarak bilinen bir ayırt edici bir özelliğini belirlemektedir. Bir diğer deyişle atom numarası, bir elementin her bir atomundaki proton sayısıdır. Atom numarası, genellikle ZZ harfiyle gösterilir; bunun böyle seçilmesinin nedeni, Henry Moseley öncesi dönemde elementlerin Almancada "sayı" anlamına gelen zahl adı verilen sayılarına göre dizilmesidir; sonradan bu numaranın proton sayısı olduğu gösterilmiştir.

Bu Reklamı Kapat

Yani bir atomun proton sayısına bakarak onun hangi elemente ait bir atom olduğunu ayırt etmek mümkündür. Örneğin bir atomun çekirdeğindeki protonları sayıp da, 82 tane olduklarını görürseniz, o atomun Kurşun elementine ait olduğunu kesin olarak bilebilirsiniz. Ama bir başka atomun nötronlarını sayıp, 82 tane olduklarını görürseniz, sadece bu bilgiyi kullanarak hangi elemente ait olduğunu bilemezsiniz. Çünkü örneğin Lantan, Seryum ve Praseodimyum'un her üçünün de 82 nötronu vardır.

Periyodik tablo, bilinen tüm elementleri içeren bir tablodur ve bu tabloda elementler, artan atom numarasına göre düzenlenir. Periyodik tabloda elementlerin atom numarası, genelde element sembolünün üzerinde belirtilir. Tablonun sol üst köşesindeki hidrojenin atom numarası 1'dir. Her hidrojen atomunun çekirdeğinde 1 proton vardır. Tablonun diğer köşesinde, atomlarının çekirdeğinde iki proton bulunan helyum vardır. Lityum atomlarının üç protonu vardır, berilyum atomlarının dört protonu vardır ve bu böyle devam eder.

Periyodik Tablo
Periyodik Tablo
Periodum

Kütle Numarası, Proton ve Nötronlarla Oluşur!

Atom çekirdeklerinde protonlara ek olarak nötronlar da bulunur. Nötronların var olma nedeni, aksi takdirde atom çekirdeğinin kararlı kalamayacak olmasıdır. Çünkü düşünecek olursanız, protonlar pozitif yüklüdür ve mıknatıslardan bileceğiniz gibi, aynı yükler birbirlerini iterler. Bu durumda teknik olarak atom çekirdeğinin stabil kalması mümkün olmazdı; atom çekirdeği kendiliğinden ve hızlı bir şekilde parçalanırdı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ancak daha önceden anlattığımız gibi, Güçlü Nükleer Kuvvet adını verdiğimiz bir kuvvet, nötronlar ve protonlar arasında etki ederek onları birbirine yapıştırmaktadır. Zaten nötronların elektrik yükü olmadığı için, elektromanyetizma sebebiyle itilme gibi bir dertleri yoktur. Ama atom çekirdeğinde bulunduklarında, protonları Güçlü Kuvvet nedenyile kendi üzerlerine çekerek, onların stabil kalmasına yardımcı olurlar. Bu nedenle nötronlar, atomu dengeli yapan en önemli unsurdur.

Az önce Lantan, Seryum ve Praseodimyum'un her üçünün de 82 nötronu olduğunu söylemiştik. Bu sayıyı tespit etmenin kolay bir yolu, kütle numarası ile atom numarası arasındaki farkı kullanmaktır.

Kütle Numarası Nedir?

Periyodik cetveli incelediğinizde, her elementin üstünde bir tam sayı olduğunu görebilirsiniz: Bu, atom numarasıdır ve az önce bahsettiğimiz gibi, atom çekirdeğindeki proton sayısına karşılık gelmektedir.

Kütle numarası ise, bir atomdanki proton ve nötronların toplam kütlesidir (kütle numarası, genelde AA harfiyle gösterilir). Bir diğer deyişle:

A=p++nA=p^++n

Bu Reklamı Kapat

Kütle numarası, atomik kütle birimi adı verilen birimle ölçülen bir sayıdır. Atomik kütle birimi, başta da sözünü ettiğimiz 6 proton 6 nötronlu karbon elementinin kütlesinin 12'ye bölünmesinden türetilen, tuhaf bir birimdir. Bu sisteme göre 1 proton, 1.00727647 atomik kütle birimi kadar kütleye sahiptir. 1 nötron ise 1.008665 atomik kütle birimindedir. Yani her ikisi de 1'e çok yakındır; dolayısıyla atomların ağırlığı, genelde proton ve nötron sayılarının toplamı kadar olmaktadır (ama küsürattan ötürü tam olarak eşit değillerdir ve bu nedenle periyodik cetveldeki elementlerin altında küsüratlı bir sayı gösterilir). Örneğin Seryum'un kütle numarası 140, atom numarası 58'dir. Aradaki fark, 82'dir. Demek ki Seryum'un 82 tane nötronu vardır.

Tersten düşünelim: Helyum elementini düşünün. Helyumun atom numarası 2'dir, bu nedenle çekirdeğinde iki proton olduğunu biliriz. Helyum çekirdeği, ayrıca iki nötron içerir. 2+2=4 olduğundan, helyum atomunun kütle numarasının 4 olduğunu söyleriz (her ne kadar gerçekte bu sayı 4.00226022 olsa da). Son olarak, elektron sayısı proton sayısına eşit olması gerektiğinden, helyum atomu da iki elektron içerir. Bu örnek, atomların aynı sayıda proton ve nötrona sahip olduğuna inanmanıza neden olabilir, ancak aşağıdaki tablonun daha ayrıntılı bir incelemesi, durumun böyle olmadığını gösterecektir. Örneğin, lityumun üç protonu ve dört nötronu vardır ve ona kütle numarası 7'dir.

LibreTexts

Bir atomun kütle numarasını ve atom numarasını bilmek, o atomda bulunan nötron sayısını çıkarma yoluyla belirlemenizi sağlar:

No¨tron Sayısı=Yaklaşık Ku¨tle Numarası−Atom Numarası\text{Nötron Sayısı}=\text{Yaklaşık Kütle Numarası}-\text{Atom Numarası}

Bu Reklamı Kapat

Krom (Cr) elementinin atom numarası 24, kütle numarası 52'dir. Bir krom atomunun çekirdeğinde kaç tane nötron vardır? Bunu belirlemek için basit bir çıkarma işlemi yapabilirsiniz: 52-24=28. Yani krom elementinin 28 nötronu vardır.

Herhangi bir atomun bileşimi, A/Z formatı adı verilen kısa bir gösterimle gösterilebilir. Hem atom numarası hem de kütle kimyasal sembolün soluna yazılır. "A" değeri üst simge olarak, "Z" değeri ise alt simge olarak yazılır. Bu gösterimin bir örneği için aşağıda gösterilen krom atomuna bakabilirsiniz:

2452Cr^{52}_{24}\text{Cr}

Belirli bir atoma atıfta bulunmanın başka bir yolu, atomun kütle numarasını bir tire ile ayırarak adından sonra yazmaktır. Yukarıdaki atom için sembol-kütle formatı, Cr-52 olarak yazılacaktır. Bu gösterimde atom numarasından söz edilmez. Eğer bu yöntemi kullanacaksanız, proton değerlerini elde etmek için bir periyodik tabloya başvurmanız gerekecektir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 5
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/05/2022 09:52:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11567

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Carl Sagan
Genetik Mühendisliği
Lgbt
Evrim Kuramı
Neandertal
Hayvan
Doğa Yasası
Kelebek
Böcekler
Kertenkele
Etik
Yaşlılık
Kütle
Mikoloji
Kozmoloji
Tarım
Zihin
Karanlık
Darwin
Şehir Hastanesi
Santigrat Derece
Devir
Gözlem
Kanser Tedavisi
Doğa
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et