Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Henry Moseley: Çanakkale Savaşı'nda Genç Yaşta Ölen Fizik Dehası!

Henry Moseley: Çanakkale Savaşı'nda Genç Yaşta Ölen Fizik Dehası! Akkadium College
10 dakika
10,998
  • Biyografi Araştırmaları
  • Biyografi

Henry Gwyn Jeffreys Moseley veya kısaca Henry Moseley, genç yaşta savaşırken öldüğü için çalışmaları yarım kalan, üstün yetenekli bir fizikçidir. 1913 yılında, kendi kurduğu bir düzeneği kullanarak, elementlerin özelliklerini belirleyen ana unsurun proton sayısı olduğunu göstermiştir. Bu keşfi, "atom numarası" denen temel özelliğin, o zamana kadar düşünüldüğü gibi bir elementin sadece periyodik cetveldeki yerinden çok daha fazlası olduğunu göstermiş ve adeta periyodik cetvele ilk defa anlam kazandırmıştır.[1] Bu sayede Moseley, hem fizik hem de kimya alanında dönüşüm yaratmıştır.

1914'te Oxford Üniversitesi'nde fizik bölümü başkanlığı yapması önerilen Moseley, aynı yıl 1. Dünya Savaşı başladığında İngiliz Ordusu'na gönüllü olarak katılmıştır. 1915'te, sadece 27 yaşındayken Gelibolu'da ölmüştür. Savaş dolayısıyla 1916 yılında verilecek olan Nobel Ödülleri iptal edilmiştir; ancak eğer Henry Moseley hayatta olsaydı ve eğer savaş şartları ödülleri iptal etmeseydi, bu ödüllerden birini alma ihtimalinin çok yüksek olduğu düşünülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Henry Moseley'nin Çocukluğu ve Gençliği

23 Kasım 1887'de İngiltere'nin Dorset şehrinde, seçkin bir bilim ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası anatomi ve fizyoloji profesörüydü, annesi ise kariyer değişikliği yaparak biyolog olmuştu. Babası, aynı zamanda, Charles Darwin'in himayesinde Oxford Üniversitesi'nde zooloji bölümünü kurmuştu. Baba tarafından büyükbabası Henry Moseley, Londra'daki King's College'de doğa felsefesi profesörüydü. Anne tarafından büyükbabası John Gwyn Jeffreys ise, yumuşakçalar konusunda uzmandı.

Henry Moseley küçük bir çocukken.
Henry Moseley küçük bir çocukken.
Museum of the History of Science

Henry Moseley'nin ailesi de Henry'nin zeki bir çocuk olduğunu küçük yaşlarda fark etmişlerdi. Henry, çocukken ailesiyle birlikte babasının profesör olarak atandığı Oxford'a taşındılar ve bu sayede Henry, özel okullarda eğitim gördü. 13 yaşındayken İngiltere'nin en prestijli liselerinden biri olan Eton Koleji'ne burs kazandı. Fen bilimleri ve matematik derslerindeki başarısı hemen dikkat çekmişti, ama Henry'nin en büyük tutkusu kızkardeşi ile kuş yumurtaları toplamaktı. Henry'nin kuş yumurtası arayışları ve doğa tarihine olan tutkusu, ailesi tarafından da teşvik edilmişti. Annesi günlüklerinde Henry'nin bu özelliklerinden bahsetmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Henry, Eton Koleji'ne başlamadan önce gittiği okuldaki müsamerede oynuyor; arka sırada ortada.
Henry, Eton Koleji'ne başlamadan önce gittiği okuldaki müsamerede oynuyor; arka sırada ortada.
Museum of the History of Science

Moseley, burada deney yapmaya da ilgi duymaya başlamıştı. Okulun yıllık bilim fuarında, su yüzeyinde patlayan bir fosfin gazı balonunun nasıl bir ışık parlaması yaydığını göstermişti. Henry'nin Eton Koleji'ndeki akademik performansı da düzenli olarak ödüllendiriliyordu. Hatta 1904'te, Charles Darwin'in İnsanın Türeyişi adlı eserini ödül olarak almıştı. Henry, 18 yaşındayken Eton Koleji'nin fizik ve kimya ödüllerini de kazandı.

Üniversite ve Sonrası

Eton Koleji'ni bitirdikten sonra, 1906'da Oxford Üniversitesi Trinity Koleji'ne kabul edildi ve dört yıl doğa bilimlerini okudu. Daha sonra Millard Bilim bursunu kazandı ve fizik alanında uzmanlaşmaya karar verdi. Fizik alanına gönül veren Moseley, kürek takımına da katılmıştı. Thames Nehri'nde kürek çekmeyi seviyordu ve ayrıca kolejin münazara kulübüne de katılmıştı. Eğitmenlerinden biri onun için şöyle diyor:

Çok değişken ve düzensiz biri, ama çok sıkı çalışıyor.
Henry Moseley, Oxford Üniversitesi'nde Trinity Koleji'nde iken.
Henry Moseley, Oxford Üniversitesi'nde Trinity Koleji'nde iken.
Museum of the History of Science

Oxford'daki eğitimini tamamladıktan sonra, fizikçi Ernest Rutherford'un yanında çalışmak üzere Manchester'a gitti. Rutherford ve araştırma ekibinin Manchester Üniversitesi'ndeki çalışmaları Oxford ile karşılaştırıldığında, fizik konusunda daha ileri noktadaydı. Dolayısıyla Moseley'in Manchester'daki çalışmaları da Oxford'da olduğu kadar ilgi görmüştü. Problemleri çözme isteği ve kapasitesi oldukça yüksekti. 1914'te profesörlük için başvurduğunda, daha sadece 27 yaşındaydı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Moseley Manchester Üniversitesi Fizik bölümündeki arkadaşları ile birlikte. Moseley, ön sırada soldan ikinci kişi.
Moseley Manchester Üniversitesi Fizik bölümündeki arkadaşları ile birlikte. Moseley, ön sırada soldan ikinci kişi.
Science History Institute

Manchester'a gelişinden kısa bir süre sonra Moseley, Charles Galton Darwin (Manchester'da öğretim görevlisi ve aynı zamanda Charles Darwin'in torunu) ile elementlerin X-ışını spektrumları üzerinde çalışmaya başladı ve birçok elementin davranışlarını gözlemledi. Bunu yaparken, dalga boyu ve atom numarası arasında sistematik bir ilişki keşfetti. 1914'te Moseley, atom numarasının atom çekirdeğindeki pozitif yüklerin sayısı olduğu sonucuna vardığı bir makale yayımladı.[2] Periyodik cetvele anlam kazandıran bu keşfe, bugün Moseley Yasası denmektedir. Moseley, ayrıca çalışmaları sırasında bir dizi eksik elementi ve bunların periyodik tablodaki yerlerini tahmin etti. X-ışını kristalografisi yöntemi, kimyagerleri birkaç yıldır şaşkına çeviren sorunları çözebilmişti.

Moseley Yasası Nedir?

Moseley Yasası, bir atomun yaydığı karakteristik X ışınlarının frekansı (veya dalgaboyu) ile o elementin atom sayısının orantılı olduğunu söyleyen deneysel bir yasadır. Bu keşif, atom bilgisini ilerletmede bir kilometre taşı olmuştur.

Deneysel Olarak Moseley Yasası

Moseley Yasası, şu şekilde gösterilmektedir:

ν=A⋅(Z−b)2\LARGE{\nu=A\cdot{(Z-b)^2}}

Burada ν\nu, gözlemlenen X-ışını emisyon çizgilerinin frekansı; AA ve bb, X-ışını spektrografisi notasyonunda KK ve LL gibi harflerle gösterilen "çizgi tipi"; ZZ ise atom numarasıdır. Moseley, yasayı empirik (deneysel) olarak ortaya koyduğu için, aşağıdaki deneysel parametreler kullanılmalıdır:

Bu Reklamı Kapat

  • KαK_{\alpha} çizgileri A=(112−122)⋅cRinf⁡A=(\frac{1}{1^2}-\frac{1}{2^2})\cdot{cR_{\inf}} olarak verilir - ki cRinf⁡cR_{\inf} sayısı Rydberg frekansı olarak bilinir ve 3.289×1015Hz3.289\times{10^{15}}Hz sayısına eşittir. Bu çizgiler için b=1b=1 alınır.
  • LαL_\alpha çizgileri içinse A=(122−132)⋅cRinf⁡A=(\frac{1}{2^2}-\frac{1}{3^2})\cdot{cR_{\inf}} ve b=7.4b=7.4 alınır.

Moseley Yasası'nın Teorik Türetimi

Sonradan geliştirilen Borh atom modeli çerçevesinde bu empirik model teorik olarak da türetilebilmiştir. Buna göre:

E=hν=Ei−Ef=meqe2qZ28h2ε02(1nf2−1ni2)\LARGE{E=h\nu=E_i-E_f=\frac{m_eq_e^2q_Z^2}{8h^2\varepsilon_0^2}(\frac{1}{n_f^2}-\frac{1}{n_i^2})}

Bu denklemde:

  • ε0\varepsilon_0, boş uzayın elektrik geçirgenliği,
  • mem_e, elektron kütlesi,
  • qeq_e, elektron yükü,
  • qZq_Z, çekirdeğin efektif yükü (veya qe(Z−b)q_e(Z-b) olarak da ifade edilebilir),
  • nfn_f, nihai enerji seviyesinin kuantum sayısı,
  • nin_i, ilk enerji seviyesinin kuantum sayısıdır.

Bu denklemde nf<nin_f<n_i varsayılmaktadır. Buna göre Bohr'un denklemi, Moseley'in KαK_\alpha X-ışını geçişlerini şöyle öngörmektedir:

Bu Reklamı Kapat

meqe2qZ28h2ε02(1nf2−1ni2)(Z−1)2=(34)(Z−1)2×13.6eV\Large{\frac{m_eq_e^2q_Z^2}{8h^2\varepsilon_0^2}(\frac{1}{n_f^2}-\frac{1}{n_i^2})(Z-1)^2=(\frac{3}{4})(Z-1)^2\times{13.6eV}}

Frekansı elde etmek için iki tarafı hh'ye bölersek:

ν=Eh\LARGE{\nu=\frac{E}{h}}

ν=(2.47⋅1015Hz)(Z−1)2\Large{\nu=(2.47\cdot10^{15}Hz)(Z-1)^2}

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Modern Dünya Küresi: Siyasi, 20 cm, Işıklı

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

ESTETİK: Modern seri ürünlerimiz grafik, eksen ve ayak tasarımlarıyla bütüncül ve yeni bir estetik yaklaşıma sahiptir. Geliştirmiş olduğumuz yeni üretim teknolojimiz sayesinde demonte yapıya sahip olan yeni serimizde ekvator çizgisinin ışıklandırılması tasarımın güzelliğini ön plana çıkarmaktadır.

ÇEVRE DOSTU: Gürbüz Yayınları olarak tüm ürünlerimizde orijinal ham madde kullanarak sebep olunabilecek çevresel sorunları kendi bünyemizde minimize ettiğini taahhüt ediyoruz. Aynı zamanda modern seri ürünlerimizin demonte yapısı sayesinde, paketleme ve stoklama organizasyonlarında daha az karton ambalaj kullanarak yeşili koruyan çevre dostu bir tutumu destekliyoruz.

  • Harita Türü: Siyasi
  • Çap: 20 santimetre
  • Işık Durumu: Işıklı
Devamını Göster
₺225.00
Modern Dünya Küresi: Siyasi, 20 cm, Işıklı

Bu denklemi kullanarak, X-ışını frekansı ile atom numarasını öngörmek (ve tam tersi) mümkün olmaktadır.

Zarif Bir İfade

Moseley Yasası'nı daha zarif bir şekilde ifade etmek gerekirse:

ν∝Z\LARGE{\sqrt{\nu}\propto{Z}}

Bir diğer deyişle Moseley Yasası, yayılan ışınların frekansının karekökünün, o elementin atom sayısı ile doğru orantılı olduğunu söyler.

Moseley, X-ışınlarının frekanslarının o elementin karakteristiği olduğunu ve üzerindeki yükü tanımlamak için kullanılabileceğini gösteren bir dizi deney gerçekleştirdi. Bu, Rus kimyacı Dmitri Mendeleev tarafından geliştirilen de dahil olmak üzere daha önceki periyodik tablo düzenlemelerinin yeniden gözden geçirilmesine yol açtı.

Moseley'nin Deneyi

Moseley, deneylerinde, çekirdekteki pozitif yükün, atomun temel yapısı hakkında atom kütlesinden daha fazla bilgi verdiğini doğrulamıştı. Moseley, elektromanyetik spektrumun X-ışını bölgesindeki ağır elementler tarafından yayılan spektral çizgileri inceledi. Her elementin farklı ve karakteristik bir dalga boyunda X-ışını yaydığını buldu. Dalga boyu ve frekans, çekirdeğin yüküne göre düzenli bir şekilde değişiyordu. Bu yükü, "atom numarası" olarak adlandırdı.

Moseley'nin yaptığı deneyin düzeneğinin ve çalışma şeklinin illüstrasyonu.
Moseley'nin yaptığı deneyin düzeneğinin ve çalışma şeklinin illüstrasyonu.
Slide to Doc

Moseley, 1913'te yaptığı ilk deneylerinde, çinkoya kadar olan elementleri inceledi ve K serisi X-ışınları adını verdiği ışınları kullandı. Ertesi yıl, bu çalışmayı L serisi kullanarak genişletti. Moseley, araştırmasını sürdürürken bu arada Danimarkalı fizikçi Niels Bohr da atomun kuantum kabuk modelini geliştiriyordu. İki bilim insanı çalışmalarını birbirleri ile paylaşıyorlardı; Moseley, denklemindeki K serisi X-ışınlarını tanımlamak için Bohr'un teorisindeki N = 1 kabuğunu ve L'yi tanımlamak için N = 2 kabuğundan yararlandı.

Bu veriler hakkında Moseley şunları söylüyor:  "Burada, bir elementten diğerine geçerken düzenli adımlarla artan temel bir nicelik olduğuna dair bir kanıtımız var. Bu nicelik, çekirdekteki pozitif varlığın değişimidir ki zaten kesin kanıtı vardır."
Bu veriler hakkında Moseley şunları söylüyor: "Burada, bir elementten diğerine geçerken düzenli adımlarla artan temel bir nicelik olduğuna dair bir kanıtımız var. Bu nicelik, çekirdekteki pozitif varlığın değişimidir ki zaten kesin kanıtı vardır."
Chemteam

Moseley, X-ışını frekansının kare kökünün atom numarasıyla yaklaşık olarak orantılı olduğunu keşfetti. Orantılılık sabiti, X-ışınının K veya L serisinde olmasına bağlıydı. Bu, Bohr'un Lyman ve Balmer serisi spektral çizgilere uyguladığı formülünde kullandığı ilişkinin aynısıdır. X-ışını frekanslarındaki farklılıkların düzenliliği, Moseley'nin elementleri alüminyumdan altına atom numarasına göre sıralamasını sağladı. Moseley, elementler arasında birden fazla tam sayı bulduğu birkaç yerde, yeni bir elementlerin keşfedilmesi gerektiğini doğru bir şekilde tahmin etti.

Henry Moseley'in deneylerini yaptığı sistem.
Henry Moseley'in deneylerini yaptığı sistem.
Scitechantiques

Rutherford, 1914'te, Moseley'nin keşfini şöyle tanımlıyor:

Moseley, bu kuralın (elementten elemente değişen atom numaraları) bir dizi daha hafif element için de geçerli olduğuna dair çok değerli kanıtlar sağladı. Atom ağırlığı kalsiyum (40) ve çinko (65,4) arasında değişen on iki elementin yaydığı karakteristik X ışınlarının dalga boyunun incelenmesiyle, dalga boyunun değişiminin, çekirdek üzerindeki yükün elementten elemente tam olarak bir birim arttığını varsayarak basitçe açıklanabileceğini gösterdi. Bu, elementlerin atom ağırlıklarına göre periyodik sınıflandırmasında anormal bir nispi konum işgal ettikleri uzun zamandır bilinmesine rağmen kobalt ve nikel için de geçerlidir.

1. Dünya Savaşı ve Moseley'nin Savaşa Katılma Kararı

1914 baharında Moseley, araştırmasını paylaşmak üzere British Association for the Advancement of Science'ın o yıl Avustralya'da düzenlediği yıllık toplantısında davet edildi. Savaş patlak verdiği için Moseley, geziyi kısa kesti ve Mors kodu ve iletişimden sorumlu sinyal subayı olarak gönüllü olduğu İngiltere'ye geri döndü. Aldershot kasabasındaki bir askeri üste eğitimden sonra, birliğiyle birlikte 13 Haziran 1915'te Gelibolu'ya sevk edildi. Haftalarca kayalıklarda kamp kuran ve dizanteri nöbetlerinden mustarip kalan Moseley'nin birliğine, talihsiz saldırı emrini verilmişti.

Bu Reklamı Kapat

Moseley, Kraliyet Mühendisleri subay üniforması ile.
Moseley, Kraliyet Mühendisleri subay üniforması ile.
Museum of the History of Science

Zamanın İngiltere başbakanı Winston Churchill, Türkiye'yi işgal ederek savaşı müttefiklerin lehine çevirmek istiyordu. Müttefik generaller, Ege Denizi'ne uzanan bir yarımada olan Gelibolu'nun Türkiye'de bir dayanak oluşturacağına inanıyorlardı. Ancak Müttefikler, karşılaşacakları direnişi ve coğrafyayı hafife almışlardı. Görev için gönderilen birlik, tehlikeli ve kayalarla dolu gece yürüyüşüne hazırlıksız İngilizlerden oluşan bir birlikti. Askerler asla hedeflerine ulaşamadı. Ölenler arasında gelecek vaat eden genç bir fizikçi de vardı: Henry Moseley.

Sonuç

Moseley öldüğünde sadece 27 yaşındaydı. Periyodik cetvelin yeniden düzenlemesine katkıda bulunmuş ve dört yıldan daha kısa sürede yeni bir tür X-ışını spektroskopisi icat etmişti. Yaşasaydı, çok daha fazla keşiflerde bulunabilirdi. Dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları onun ölüm haberi ile şok olmuşlardı: Moseley'inki gibi parlak bir zihnin cephede ne işi olabilirdi ki! Moseley'in ölümünden sonra Rutherford tepkisini şu sözlerle ifade ediyor:

Bu genç adamın savaşta kaybedilmesi, bilimsel bir yeteneğin kötüye kullanılmasının çarpıcı bir örneğidir.

Bilimkurgu yazarı ve biyokimya profesörü Isaac Asimov da şu sözleri ile destekliyor:

Hala başarmış olabileceği şeyleri göz önünde bulundurarak; ölümü, savaşın genel olarak insanlığa en pahalıya mal olan ölüm olabilirdi.

Çalışma arkadaşı Charles Galton Darwin, 1916'da Harry'nin ölüm ilanında şu sözleri söylemiş:

Moseley, istisnasız ve abartısız en zeki adamdı ve şimdiye kadar tanıştığım en çalışkan insandı. Düzenli öğünler yemezdi ve gecenin büyük bir bölümünde çalışmaya devam ederdi. Gerçekten de Moseley'nin uzmanlık alanlarından biri, Manchester'da sabahın 3'ünde nerede yemek yiyebileceğinizi bilmekti.

Rutherford ve diğer İngiliz bilim insanları, Moseley kaybı üzerine İngiliz hükümetine politikalarını gözden geçirmesi için dilekçe verdiler ve istekleri yerine getirildi. Bir daha böyle umut verici bir bilim insanı savaşa gönderilmedi. Eğer hayatta kalsaydı, Moseley'nin 1916 yılındaki fizik veya kimya Nobel Ödülü için aday olacağı düşünülmektedir (Nobel Ödülü, hayatını kaybetmiş kişilere verilmemektedir). Ne var ki savaş dolayısıyla o sene ödüller de verilememiştir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Üzücü! 10
  • İnanılmaz 7
  • Bilim Budur! 5
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Korkutucu! 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 17:41:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10909

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Okyanus
Deizm
Kuantum Fiziği
Santigrat Derece
Hidrotermal Baca
Göğüs Hastalığı
Elementler
Bilgisayar
Yaşamın Başlangıcı
Beslenme Biçimi
Çocuklar
Onkoloji
Abd
Etik
Kültür
Beslenme Bilimi
Factchecking
Tespit
Sahte
Mars
Popülasyon
Solunum
Çeşitlilik
Nasa
Savaş
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.