Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İnsan, Düşünebilen Tek Hayvan Türü mü? İnsan Harici Hayvanların Bilinci Var mı?

Bilim Camiası, İnsan Dışı Hayvanların da Bilinçli Olduğunu Düşünüyor!

İnsan, Düşünebilen Tek Hayvan Türü mü? İnsan Harici Hayvanların Bilinci Var mı? Metro
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 20. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Hayvanların bilinçli olup olmadığı sorusu 100 yılı aşkın bir süredir detaylı bir biçimde araştırılmaktaydı ve bilim çevreleri bu konuda, birkaç on yıl öncesine kadar net bir şekilde ikiye bölünmüş durumdaydı: bir grup bilim insanı hayvanların insanınkiyle kıyaslanabilir ve aynı kulvarda bir bilinci olmadığını veya hiç bilinçleri olmadığını savunurken, diğer bir grup bilim insanı, diğer hayvanların da insanlar gibi bilinci olduğunu iddia etmekteydi. Her ne kadar yapılan her yeni araştırmayla ikinci grubun, yani insan haricindeki hayvanların da bilinci olduğu argümanı güç kazansa da, bilim camiasının ortak olarak dillendirdiği bir anlaşma bulunmuyordu. 

Evrim Ağacı olarak bizler de, 2010 yılında kurulduğumuzdan bu yana sürekli olarak insan dışı hayvanların da bilincinin bulunduğunu, sadece beyin evriminin farklı yönlere gitmiş olmasından ötürü insanın en yüksek zekaya ve bilince sahip hayvan türü olduğunu, bunun insanı "insan" yapan özellik olduğunu, her türün kendine has özellikleri olduğunu ve bu özelliklerin birbiriyle kıyaslanmasının hatalı yargılara neden olabileceğini (insan çok zeki, dolayısıyla diğer canlıların zekası yok demenin çita aşırı hızlı koşuyor dolayısıyla diğer hayvanlar koşamaz demekle eşdeğer olduğunu) farklı şekillerde anlatmaya ve öğretmeye çalışmıştık ve halen de bu tutumumuzu sürdürüyoruz. İzah edelim:

İnsanlar; gezegenimiz üzerindeki en ileri düzeyde düşünebilen hayvan türüdür; ama düşünebilen tek hayvan türü değildir. Beyni olan her hayvan düşünebilir, planlayabilir, kararlar alabilir. Sadece insan bunu bir (veya birkaç) adım ötede yapar. 

Bunu şöyle düşünebilirsiniz: Her canlının kendine has üstünlükleri, evrimsel süreçte diğerlerinden öteye gidebilmiş özellikleri vardır. Tıpkı kartalın insandan çok daha üstün görüş ve uçuş yeteneği olması, çitanın karaların en hızlı koşucusu, balinaların gezegenin en büyük hayvanları olması gibi, insan da gezegenin en ileri düzeyde düşünebilen hayvanıdır. Her birinin evrimi kendine hastır, evrimsel hikayeleri kendilerine özgüdür. Zaten bu sebeple, ortak olan sayısız özellikleri bir yana, kendilerine özgü bu şekilde birkaç özellik evrimleşebilmiştir.

Nasıl ki çitanın karaların en hızlı koşan hayvanı olması, diğer hayvanların koşamadığı anlamına gelmiyorsa; insanların gezegendeki en ileri düzeyde düşünebilen hayvan türü olması, diğer hayvanların düşünemediği anlamına gelmez. Kaldı ki, yapılan tüm bilimsel araştırmalar, diğer hayvanların da; özellikle memeliler ve kuşların da çok ciddi düşünme, algılama, karar verme yetenekleri olduğunu göstermektedir. Konuyla ilgili olarak aşağıda tavsiye edilen yazı ve makalelerimize göz atmanızı önemle tavsiye ederiz.

İşaret dilini kullanarak insanlarla iletişim kurabilen Washoe ile ilgili çarpıcı bir hikaye...
İşaret dilini kullanarak insanlarla iletişim kurabilen Washoe ile ilgili çarpıcı bir hikaye...
Science

Bilim Camiası Anlaşmaya Vardı!

İşte bununla paralel olarak, Cambridge Üniversitesi'nde yapılan Francis Crick Anma Konferansı'nın 7 Temmuz 2012 tarihli toplantısında birçok farklı bilim camiasını temsilen etkinliğe katılan ve hayvan davranışları ile bilinci konusunda araştırma yapan uzmanlar, bilim camiasında artık aksi iddia edilmesi güç bir biçimde, diğer hayvanların da bilince sahip oldukları konusunda hemfikir olduklarını ilan ettiler.

Her ne kadar hayvanlarla bir miktar zaman geçiren her birey, onların birer "biyolojik makine" olmadığını, tamamen içgüdülere bağımlı değil, kendi özgün kararlarını alabilecek bilince sahip olduğunu kolaylıkla fark edebilecek olsa da, bilimsel şüphecilik dahilinde sadece duygusal kanılarla bu yargıya varmak doğru olmazdı ve bilim insanları da bu yüzden oldukça açık bir gerçek gibi gözüken bu konuya uzun yıllardır şüpheci yaklaşmaktalardı.

Her yıl düzenlenen ve bilim camiasının en önemli ve prestijli toplantılarından biri olarak görülen ve bu yılki ayağı geçtiğimiz Temmuz'da düzenlenen Francis Crick Anma Konferansı'nın ana başlığı İnsan ve İnsan-Dışı Hayvanlarda Bilinç olarak seçildi. 

"Hayvanla gerçek insan arasındaki kayıp halka muhtemelen biziz." Konrad Lorenz (7 Kasım 1903 - 27 Şubat 1989, Avusturyalı zoolog, etolog ve ornitolog, 1973 Nobel Fizyoloji Ödülü sahibi, modern etolojinin -hayvan davranışları biliminin- babası olarak bilinmektedir)

Konuyla ilgili olarak İngiltere'nin en önde gelen akademileri ve bilim grupları (aralarında Cambridge Üniversitesi, Churchill Koleji gibi üniversiteler bulunuyordu), İnsan-Dışı Hayvanlarda Bilincin Varlığına Dair Cambridge Anlaşması başlığıyla, Stephen Hawking gibi bilim insanlarının şahitliğinde imzalanan bilimsel anlaşmanın (ilanname/deklarasyon) önemli bazı satırları şöyle:

Kuşlar, davranış konusunda, nörofizyoloji açısından, nöroanatomi açısından bizlere bilincin evrimine dair çarpıcı bir paralellik göstermektedir. İnsana yakın bir bilincin varlığı, özellikle Afrika gri papağanı gibi türlerde çok net bir şekilde gözlenmiştir. Duygusal ağlar ve algısal mikrodevreler bakımından memeliler ile kuşlar arasındaki benzerlik (homoloji) şimdiye kadar sandığımızdan çok daha fazladır. Üstelik bazı kuşlarda, REM uykusunu ayarlayan devreler başta olmak üzere, memelilerinkine benzer nöral uyku devreleri keşfedilmiştir, öyle ki özellikle zebra ispinozlarında yapılan bu gözlemler, memelilerde gördüğümüz gibi gelişmiş bir neokorteks yapısının bilincin oluşması için şart olmadığını anlamamızı sağlamıştır. Saksağanlar üzerinde yapılan davranış çalışmaları, insan, insansı maymunlar, yunuslar ve fillere şaşırtıcı derecede benzer özbilincin varlığını ispatlamıştır. (...) Şunu ilan etmekteyiz:

Bir neokorteksin varlığının bir organizmanın duygusal durumlara sahip olması için bir zorunluluk olmadığını görüyoruz. Farklı bilim dallarından gelen ve aynı noktada birleşen araştırma verileri ışığında, insan dışı hayvanlarda da bilincin varlığını gösteren yeterli sayıda nöroanatomik, nörokimyasal ve nörofizyolojik özelliklere ulaşılmıştır ve bu hayvanların da istemli davranışlar sergileyebildikleri gösterilmiştir. Sonuç olarak, elimizdeki delillerin fazlalığı, insanların bir bilinç oluşumu için gereken nörolojik bileşenlere sahip olma konusunda eşsiz olmadığını göstermektedir. Tüm memelileri ve kuşları kapsamakla birlikte, ahtapotlar gibi başka birçok diğer hayvanı da içine alan bir insan-dışı hayvan grubunda bu nörolojik bileşenler bulunmaktadır.

Metnin tamamına buraya tıklayarak İngilizce olarak erişebilirsiniz.

Önümüzdeki dönemde anlaşmaya çok daha fazla araştırma grubu, üniversite, enstitü ve bilim ekibinin dahil olması bekleniyor. Ancak böylesine prestijli bir toplantıda bu ilanın yapılması, artık bilim camiasında bu konuda aksi görüşü savunan neredeyse kimsenin kalmadığını anlamak konusunda yeterli bilgileri sunuyor. 

Umuyoruz bu gelişmeler, insanın giderek kabaran kibrini sarsmak konusunda da etkili olacak ve insanın özünü kabullenip, onu daha iyi anlamasına katkı sağlayacaktır. İnsanların neden bu kadar gelişmiş zekaya sahip tek tür olduğunu merak ediyorsanız buradaki yazımızı okuyabilirsiniz. Hayvan davranışları ve zekasıyla ilgili daha fazla bilgi almak içinse buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 20
  • Tebrikler! 15
  • Bilim Budur! 10
  • Umut Verici! 9
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • İnanılmaz 3
  • Grrr... *@$# 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 1
  • Korkutucu! 1
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. Wynne. Do Animals Think?. (01 Kasım 1999). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Psychology Today | Arşiv Bağlantısı
  • W. J. Cromie. Scientists Think That Animals Think. (14 Mart 2002). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: The Harvard Gazette | Arşiv Bağlantısı
  • T. Radford. Do Animals Think?. (17 Aralık 2002). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: The Guardian | Arşiv Bağlantısı
  • C. Dell'Amore. What Are Animals Really Thinking? Author Explores Hidden World. (23 Şubat 2014). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: National Geographic | Arşiv Bağlantısı
  • M. Bekoff. Animals Are Conscious And Should Be Treated As Such. (19 Eylül 2012). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: New Scientist | Arşiv Bağlantısı
  • K. Harmon. Octopuses Gain Consciousness (According To Scientists' Declaration). (21 Ağustos 2012). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • I. Newkirk. Top Scientific Minds Declare That We Are Just One Among Many Animals. (28 Ekim 2012). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: HuffPost | Arşiv Bağlantısı
  • K. Stevens. Brain Researchers Acknowlege Animal Consciousness. (05 Kasım 2012). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: HuffPost | Arşiv Bağlantısı
  • G. Dvorsky. Prominent Scientists Sign Declaration That Animals Have Conscious Awareness, Just Like Us. (23 Ağustos 2012). Alındığı Tarih: 04 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Gizmodo | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2020 18:07:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1101

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kan
Diş Hekimliği
Sars Mers
Zaman
Kas
Epidemik
Astronot
Astrofotoğrafçılık
Uzaylı
Pandemik
Zeka
Hominidae
Canlı Cansız
Tarih
Renk
Viral
Haber
Süpernova
Carl Sagan
Işık
Ses
İnsan Evrimi
Atmosfer
Transkripsiyon
Kimya
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir politikacı bir sonraki seçimi, bir devlet lideri ise bir sonraki nesli düşünür.”
James Clarke
Geri Bildirim Gönder