Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Otohemoraji Nedir? Tehdit Altındaki Canlıların Vücutlarından Fışkıran Kan, Onlara Nasıl Bir Fayda Sağlar?

Otohemoraji Nedir? Tehdit Altındaki Canlıların Vücutlarından Fışkıran Kan, Onlara Nasıl Bir Fayda Sağlar? Quora
10 dakika
2,149
  • Ekoloji
  • Zooloji

Otohemoraji (İng: ''autohaemorrhaging"), özetle, canlının vücudundan kasıtlı olarak kan veya hemolenf (eklembacaklılarda dolaşım sıvısı) sızdırma veya fışkırtması davranışıdır. Otohemoraji davranışı sırasında kan ya direkt olarak avcıya püskürtülür yada yılanlarda ve bazı böcek türlerinde gözlemlendiği gibi vücuttan yavaşça dışarıya sızar.

Otohemoraji davranışını sergileyen bazı böceklerin (örneğin Meloidae familyasından bazı türler) avcıların beslenme dürtülerini azalttığı belirtilen kantaridin adı verilen bir maddeyi rahatsız edildiklerinde dışarıya bir sıvı içerisinde kustukları bilinmektedir.[1] Bu yönüyle otohemoraji, aynı zamanda etkili bir kimyasal savunma mekanizmasıdır. Bazı böcek türlerinde ise dışarıya yalnızca hemolenf verilir. Bu durumda kimyasal savunmadan çok, hemolenfin fiziksel caydırıcılık özelliğinden yararlanılmaktadır. Bazı yılan türlerinin bu olay sırasında dışarıya çıkardıkları sıvı kandır ve avcı için toksik bir madde bulundurmamaktadır.[2], [3] Özellikle avcıları için bu canlıların kanlarının kötü tadı caydırıcılığı sağlayan en önemli etkidir.

Bu Reklamı Kapat

Otohemoraji gerçekleştiren bir damalı su yılanı (Natrix tessellata).
Otohemoraji gerçekleştiren bir damalı su yılanı (Natrix tessellata).
Türkherptil

Terim, bu şekliyle ilk olarak Charles Hollande tarafından kullanılmıştır. Ancak fenomenin oluş şeklinden ötürü bu terim, 1894 yılında Cuenot tarafından "refleks kanama" (İng: ''reflex bleeding) olarak tanımlanmıştır ve literatürde bu tabire de rastlamak mümkündür. Burada söz konusu olan terminolojik farklılık, fenomenin farklı taksonlardaki oluş farklılığından ileri gelmektedir; ancak artık günümüzde bu iki terim eş anlamlı olarak kullanılmaktadır.

Otohemoraji davranışı, böceklerde ve sürüngenlerde görülmektedir. Böcek sınıfından beş farklı takımda otohemoraji bilinmektedir: Kın kanatlılar (Coleoptera), yarım kanatlılar (Hemiptera), zar kanatlılar (Hymenoptera), düz kanatlılar (Orthoptera) ve taş sinekleri (Plecoptera) takımlarına dahil bulunan farklı familya ve türlerde otohemoraji davranışı gözlemlenmektedir.[4] Sürüngenlerde ise Heteredon, Nerodia, Natrix, Zamenis ve Tropidophis cinslerinden birkaç yılan türünde ve ayrıca bir kertenkele cinsi olan Phrynosoma'da otohemoraji davranışı gözlenmektedir.[5]

Bu Reklamı Kapat

Sefalik otohemoraji yapan bir Bahama cüce boa yılanı (T. curtus barbouri).
Sefalik otohemoraji yapan bir Bahama cüce boa yılanı (T. curtus barbouri).
ResearchGate

Bilindiği gibi doğada pek çok hayvan türü bir ya da birden fazla başka hayvan türü için av konumundadır. Av konumunda olan canlılar, kendi avcıları ile sürekli mücadele halindedir ve bu mücadelede galip gelebilmek için bu canlılarda çeşitli mekanizmalar evrimleşmiştir.[6], [7] Zaman içinde evrimleşen bu mekanizmalar, yırtıcılara karşı olan sürekli mücadelelerinde av konumunda olan canlılara yardımcı olur. Anti-predatör adaptasyonları denilen bu mekanizmalara; bazı böceklerin yaprak taklidi yapması, zebraların bir arada durarak yırtıcıda kafa karışıklığı oluşturması, Exocoetidae familyasından balıkların su üstünde süzülmelerini sağlayacak büyüklükte yüzgeçlerinin olması, keseli sıçanların ve bazı sürüngenlerin ölü taklidi yapması ve bazı kertenkele türlerindeki ototomi davranışları örnek verilebilir. İşte otohemoraji de bazı hayvan türlerinde evrimleşmiş anti-predatör savunma davranışıdır.

Böceklerde Otohemoraji

Otohemoraji, bazı böcek türlerinde sıklıkla görülen bir savunma davranışıdır. Birçok böceğin toksik hemolenf salgısı yaptığı göz önüne alındığında, bu böcek türlerinde otohemorajinin kimyasal savunma işlevi de olduğu görülebilir. Böcekler, kullandıkları bu kimyasalları otojen sentez yoluyla, besinler aracılığıyla, ebeveyn aktarımı ile, ikincil bileşiklerin sekestrasyonu ile, bazen de konaklık yaptıkları endosimbiyotik canlılardan elde ederler. Bu kimyasal bileşikler kantaridin ve glikozinolatlardır.

Monoterpen bir anhidrit olan kantaridinin, kimyasal formülü C10H12O4’dür. Meloidae ve Oedemeridae familyalarına dahil böcekler tarafından sentezlenir. Meloidae familyasındaki türlerin sadece erkek bireyleri kantaridin sentezi yapabilme yeteneğine sahiptir ve üretilen kantaridin, birey başına 5 mg'a kadar çıkmaktadır. Kantaridin, omurgalı hayvanları etkileyen, hatta bazen ölümlerine sebep olabilecek kadar zehirleyebilen bir maddedir. Yapılan bazı çalışmalar, kantaridin sentezi yapan böceklerle beslenen kurbağa ve kuşlarda zehirlenme meydana geldiği, doza bağlı olarak da ölüm yaşandığını göstermiştir.[8] Ayrıca bazı karınca türleri için kantaridin maddesinin şekerli suyu acılaştırdığı bilinmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Notoxus ve Aulacoderus (Coleoptera: Anthicidae) cinslerine bağlı bazı türlerde yapılan çalışmalar, ebeveynler tarafından sentezlenen kantaridin maddesinin yumurtalara aktarıldığı ve larva döneminde otohemoraji davranışı ile rahatsız edildiklerinde kullanıldığını göstermiştir.[9] Erkek bireylerin vesiculum seminalis'inde sentezlenen kantaridin, çiftleşme ile dişinin repectulum seminalis'ine aktarılır ve dişinin ovariyollerinde birikerek yumurtaya geçmiş olur.[8]

Farklı böcek taksonlarında otohemoraji davranışı farklılık gösterir. Ploceptera takımından böceklerde, otohemorajinin, kimyasal savunma rolünden çok fiziksel savunma rolü ön plandadır; çünkü hemolenflerinde toksisiteye neden olabilecek bir madde bulunmamaktadır. Ploceptera takımından Pteronarcys proteus ve Peltoperla maria türleri rahatsız edildiklerinde, coxo-trochanteral ve tibio-femoral eklemlerin integumental membranı yırtılarak dışarıya hemolenf sızdırır. Bu intersegmental membran yırtılmasının nedeninin ise artan hemolenf basıncı olduğu düşünülmektedir. Dışarıya verilen sıvı, sarı-turuncu renkte ve saldırgan ile temasında hızla pıhtılaşmaktadır. Burada savunma, kanın mekanik özelliğinden kaynaklanır. Lampyridae familyasından böceklerle yapılan bir çalışmada böcekler, karıncalar tarafından deneysel olarak rahatsız edildiklerinde, saldırıya uğradıkları bölgelerden hemolenf sızdırmışlar ve vücutlarına hemolenf bulaşan karıncalar saldırıyı durdurmuş ve kendilerini temizlemeye başlamışlardır.[1]

Zar kantlılar (Hymenoptera) takımından Athalia rosae türünde de otohemoraji davranışı, Meloid böceklere benzer şekilde kimyasal savunma olarak kullanılmaktadır. Athalia rosae ve diğer bazı böcek türleri, beslendikleri turpgillerden (Brasssicaceae) glikozinolatları (örn: sinalbin, siningrin, glukobarbarin) ayırır ve bu kimyasalların konsantrasyonunu, bitkinin yapraklarında bulunanın çok üzerinde artırır. Bu glikozinalatların, yırtıcının beslenme dürtüsünü önemli ölçüde azalttığı bilinmektedir.

Otohemorajinin Diğer Savunma Yöntemleri ile Kombinasyonu

Otohemoraji, çoğu zaman tek başına başvurulan bir yöntem olmaktan ziyade, diğer savunma yöntemleri ile kombine edilerek kullanılır. Bazense savunma amacıyla otohemorajiye hiç başvurulmaz. Çoğu zaman otohemoraji, ilk tercih edilen savunma davranışı değildir. Hangi savunma mekanizmasının ne zaman kullanılacağını canlının türü, saldırıya uğrama şekli, saldıran canlının avlanma davranışları gibi faktörler belirler.

Örneğin Acanthoplus discoidalis'in avcıyla karşılaştığında ilk başvurduğu yöntem rahatsız edici bir ses çıkarmaktır (stridülasyon). İkinci bir yöntem olarak, güçlü çeneleriyle avcıları ısırarak, av olmaktan kurtulmaya çalışırlar. Bir diğer savunma yöntemi olan yediği besinleri kusmak, Orthoptera takımından böcekler için etkili bir savunma davranışıdır. Bu yöntemler göz önüne alındığında, tehdit altındaki çoğu böceğin tek çaresinin otohemoraji yapmak olmadığı görülebilir.

Bu Reklamı Kapat

Acanthoplus discoidalis türünde yapılan bir çalışmada, cinsiyetin de savunma yöntemini belirlemede etkili olduğu görülmüştür. Avcıyı ısırmanın olanaksız olduğu durumlarda, dişi bireylerde kusma davranışı, erkeklere göre anlamlı şekilde daha fazla görülmüştür. Böceğin yan tarafından yapılan saldırılarda ise ısırma davranışı ile beraber üst taraftan yapılan saldırıya göre daha fışkırtma tarzında ve daha etkili otohemoraji görülmüştür.[10] Bu sonuçlar; otohemorajinin nasıl, ne zaman, ne kadar yapılacağına ilişkin kararların merkezi kontrol altında olduğunu ve otohemorajinin bir savunma davranışı olarak kullanılmasının canlının sahip olduğu diğer savunma taktiklerinden etkilendiğini göstermektedir.

Acanthoplus discoidalis bireyi.
Acanthoplus discoidalis bireyi.
Wikimedia

Otohemorajinin Dezavantajları: Verim, Maliyet ve Cevaplanmamış Evrimsel Sorular

Hidrostatik bütünlüğün çok önemli olduğu böceklerde gereksiz sıvı kaybını önlemek çok önemlidir. Özellikle de hemolenf, metabolik olarak oldukça pahalı bir üründür. Otohemoraji ile hemolenf kaybının maliyetini azaltmak amacıyla bazı türler farklı adaptasyonlara sahiptir. Örneğin testere sineği larvalarında kanayan hemolenfin bir kısmı geri emilebilmektedir. Hızlı pıhtılaşma mekanizmaları ve hemorajinin belli bir bölgeye lokalize edilebilmesi gibi özellikler de hemolenf kaybını azaltmaktadır. Ayrıca saldırı şekline ve şiddetine bağlı olarak çoğu zaman kanama şiddeti ayarlanabilmektedir.

Otohemoraji davranışı, bazı evrimsel soruları da gündeme getirmektedir: Bir yırtıcı tarafından kolayca bozulan deri ile artan hemolenf basıncı nedeniyle kolayca yırtılabilen deri arasında bir tezatlık olabilir mi? Çünkü ilki böceğin aleyhine gibi görünürken, diğeri böceğin lehine gibi gözükmektedir. Ancak hormonal veya sinirsel bir etkileşim, böceğin derisinin yırtılmasını faydalı olacağı durumlarla sınırlandırmasına olanak sağlar. Ancak bu davranışın arkasında bulunduğu düşünülen hormonal veya sinirsel mekanizmalar henüz açıklanamamıştır. Hemolenf basıncının deri yırtılmasına sebep olduğunun düşünüldüğü durumlarda (Örn: Cercopidae), basınç artışına neden olmaktan sorumlu hiçbir anatomik yapı (organ veya kas) tanımlanmamıştır.

Bir başka soru ise toksik kimyasalları (örn: kantaridin) salgılayan böceklerin, ototoksikasyondan nasıl korunduklarıdır. Kantaridin, tüm ökaryot hücrelerinin metabolik ürünü olan protein fosfataz 2A'ya bağlanan, güçlü bir toksindir. Böcek hücrelerini, kantaridinin toksik etkisinden koruyan mekanizma nedir? Bu soru, cevaplanmayı beklemektedir.

Bu Reklamı Kapat

Otohemorajinin bir dezavantajı da bazı böceklerde yamyamlığa sebep olmasıdır. Otohemoraji yapan cırcır böceklerinin, kendi türleri tarafından yamyamlık girişimine maruz kaldığı bilinmektedir.[10] Bunun sebebi, hemolenfte bulunan protein ve tuzlardan yararlanma isteğidir. Bu yönüyle otohemoraji farklı türden avcılar üzerinde işe yararken sürü halinde yaşayan böcekler için farklı bir tehdit unsuru oluşturmaktadır.

Sürüngenlerde Otohemoraji

Sürüngenlerde otohemoraji iki şekilde gerçekleşir: İlki Phrynsoma türlerinde olduğu gibi kanın avcıya doğru fışkırtılmasıdır. İkincisinde ise yılanlarda gözlemlendiği gibi bukkal, nazal veya kloakal membranlardan kan sızması şeklinde gerçekleşir. Sürüngenlerde otohemorajinin fizyolojik mekanizması henüz tam olarak aydınlatılmasa da ani ve şiddetli korku veya darbe ile artan kan basıncının fizyolojik bir sonucu olarak düşünülmektedir.[11]

Otohemoraji, tıpkı böceklerde olduğu gibi sürüngenlerde de ilk tercih edilen yöntem değildir. Canlının sahip olduğu diğer savunma yöntemleri ile ilişkili olarak saldırı şekli, canlının türü gibi faktörler otohemorajinin ne zaman kullanılacağını belirleyen bazı faktörlerdir. Yılanlarda otohemoraji genellikle ölü taklidi ile birlikte görülür. Örneğin yarı sucul yılanlarda (Natrix natrix) ölü taklidi sık gözlemlenen bir davranışken, otohemoraji oldukça nadir gözlemlenmiştir.[12]

Otohemoraji ve ölü taklidi yapan yarı sucul yılan (Natrix natrix).
Otohemoraji ve ölü taklidi yapan yarı sucul yılan (Natrix natrix).
Dergipark

Sürüngenlerde otohemorajinin kimyasal işlevi, böceklerdeki kadar fazla değildir. Yılanlarda sızdırılan kan, avcılar için toksik değildir. Yalnızca kötü tadı nedeniyle iştahı azalttığı bilinmektedir. Boynuzlu kertenkeleler (Phrynosoma), kanlarını bazı kimyasallar ile avcıları için daha acı bir hale getirirler. Phyrnosoma türlerinin kanlarını acılaştıran kimyasalların otohemoraji sırasında üretilmediği, öncesinde zaten kanda dolaşım halinde bulunduğu bilinmektedir. Bu kimyasalların kaynağının, beslendikleri zehirli hasatçı karıncalar olduğu düşünülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Kim (Rudyard Kipling)

Kim is a novel by Nobel Prize-winning English author Rudyard Kipling. It was first published serially in McClure’s Magazine from December 1900 to October 1901 as well as in Cassell’s Magazine from January to November 1901, and first published in book form by Macmillan & Co. Ltd in October 1901.

The story unfolds against the backdrop of the Great Game, the political conflict between Russia and Britain in Central Asia. The novel popularized the phrase and idea of the Great Game. It is set after the Second Afghan War which ended in 1881, but before the Third fought in 1919, probably in the period 1893 to 1898. The novel is notable for its detailed portrait of the people, culture, and varied religions of India.

The book presents a vivid picture of India, its teeming populations, religions, and superstitions, and the life of the bazaars and the road.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺85.00
Kim (Rudyard Kipling)

Phrynosoma cinsinden otohemoraji yapabilen kertenkele türleri, kanlarını 1,5 metre kadar uzağa fışkırtabilirler. Bunu, kanın vücuttan çıkışı sırasında fiziksel olarak kısıtlanması nedeniyle artan basınç sayesinde yaparlar. Fışkırtılan kan avcıyı hem şaşırtmakta hem de ağzına isabet etmesi halinde kötü tadı nedeniyle kertenkeleye olan ilgisini azaltmaktadır.

Verim ve Maliyet

Otohemoraji ile canlının hayatta kalma şansı önemli ölçüde artmaktadır. Kan kaybı açısından otohemorajinin fizyolojik maliyetleri değişkendir. Çünkü bu savunmanın başarısı örneğin boynuzlu kertenkelelerde fışkırtılan kanın avcının ağız mukozalarına temas edip etmediği, avcının tecrübesi ve avcının açlık durumu gibi etkenlere bağlıdır.

Boynuzlu kertenkeleler üzerinde yapılan deneysel çalışmalar kan kaybını sınırlayan herhangi bir mekanizmanın bulunmadığını göstermiştir.[13] Ancak fışkırtılan kan miktarı değişebilmektedir: Otohemoraji sırasında Phrynosoma cornutum türünde toplam vücut kanının %0.5 ile %53 civarı kaybedilmektedir.[13] Kaybedilen bu sıvının yerine konulması için diğer dokulardan damarlara sıvı geçişi olmaktadır.

Sonuç

Sonuç olarak otohemorajinin, doğada kısmen nadir görülen ve oldukça sıra dışı bir anti-predatör adaptasyonu olduğu söylenebilir. Bu adaptasyon da diğer savunma adaptasyonları kadar maliyetlidir; kimi zaman diğer yöntemlerden daha maliyetli bile olabilir. Dolayısıyla bu davranışın evrimleşebilmesi için türün, bu adaptasyondan fayda göreceği kadar bir seçilim baskısı altında olması gerekir.

Elbette tür içinde bu tür bir adaptasyonun başlayabileceği çeşitliliğin olması da önemlidir: Örneğin bu adaptasyon, öncelikle kan sızdırma, sonrasında sızan kanın içeriğini değiştirme, en son olaraksa fışkırtma şeklinde evrimleşmiş olabilir.

Bu süreçte tür-çevre etkileşimi de önemlidir: Örneğin sadece seçilim baskısı ve çeşitlilik olması yeterli değildir; aynı zamanda söz konusu seçilim baskısına neden olan türün, bu kan dolayısıyla caydırılabilmesi de gerekmektedir. Bu olmadığı takdirde, kan sızdırarak savunma yapan bireylerde herhangi bir seçilim oluşmayacaktır.

Tüm bu şartlar gözetildiğinde, bu adaptasyonun nasıl ortaya çıkmış olabileceği ve neden kısmen nadir bir savunma adaptasyonu olduğu oldukça anlaşılır hale gelmektedir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • İnanılmaz 3
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/08/2022 10:57:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10762

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Kanser
Kadın
Elektromanyetizma
Böcek Bilimi
Sars
Kimya
Kuyrukluyıldız
Buz
Sağlık Personeli
Deprem
Cinsellik Araştırmaları
Su
Öğrenme
Hızlı
Hareket
Evrenin Genişlemesi
Anksiyete
Zeka
Cinsel Seçilim
Matematik
Test
Kırmızı
Oyun
Jinekoloji
Onkoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.