Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Ototomi Nedir? Hayvanlar Tehdit Altındayken Neden Kuyruk ve Bacak Gibi Uzuvlarını Bırakıyorlar?

Kertenkelelerin Kuyruklarını Bırakma Davranışı Nasıl Evrimleşmiştir?

Ototomi Nedir? Hayvanlar Tehdit Altındayken Neden Kuyruk ve Bacak Gibi Uzuvlarını Bırakıyorlar? Gary Nafis
Kaudal ototomi gerçekleştirmiş bir kertenkele türü.
9 dakika
10,548
  • Evrimsel Biyoloji
  • Artropodoloji

Ototomi, bir çeşit anti-predatör savunma davranışıdır, hayvanın avcılardan kurtulma amacıyla bir veya birkaç uzvunu bırakması anlamına gelir. Türe bağlı olarak bırakılan uzuv, birkaç hafta ila birkaç ay içerisinde rejenere olabilir veya olmayabilir. Bazı sürüngen ve amfibiyen türleri kuyruklarını bırakarak bu davranışı sergiler. Buna da kaudal ototomi adı verilir. Çoğu sürüngen ototomi ardından uzvu rejenere edebilir. Fakat tepeli geko (Correlophus ciliatus) gibi bazı türlerin kuyruğu ototomiden sonra rejenere olmaz. Aynı şekilde bazı eklem bacaklıların da ototomiden sonra uzvu rejenere olmaz. Tarihte en az 9 kez farklı hayvan gruplarında ayrı ayrı evrimleştiği düşünülür. Bu duruma yakınsak evrim adı verilir.

Ototomi (İng: "autotomy"), oto- "kendi" ve -tomi "kesilmek" anlamlarından türemiştir. İngilizce "self-amputation" anlamında "öz-amputasyon" şeklinde de kullanılabilir. Fakat tıptaki "oto-amputasyon" ile karıştırılmamalıdır. Çünkü öz-amputasyon adı ile bilinen ototomi, bir çeşit anti-predatör savunma davranışı iken, oto-amputasyon patolojik bir sürecin sonucudur. Özellikle parmak ucu gibi uç bölgelerde kan akışı yetersizliğinden oluşan oksijen yetmezliğine bağlı dokuların ölmesi ile karakterize edilir.

Bu Reklamı Kapat

Kaudal ototomi sonucu ayrılmış bir kertenkele kuyruğu.
Kaudal ototomi sonucu ayrılmış bir kertenkele kuyruğu.
Gary Nafis

Çoğu kertenkele türü, bir yılan türü (Xenochrophis piscator), bazı semenderler ve Yeni Zelanda'da endemik tuatara (Sphenodon spp.) sürüngenleri, kuyrukları açısından bu davranışı kullanan sürüngenlerden ve amfibiyenlerdendir. Çoğu türün vücuttan ayrılan kuyruğu, sinirsel aktiviteye bağlı olarak hareket etmeye ve kasılmaya bir süre boyunca devam eder. Böylece avcının dikkatini dağıtır ve avın kaçmak için fırsatı olur.

Plestiodon fasciatus, Cordylosaurus subtessellatus, Holaspis guentheri, Phelsuma barbouri ve Ameiva wetmorei gibi bazı kertenkele türlerinin kuyruğu mavi gibi belirgin bir renkte olur. Bu sayede avcının dikkatini öncelikle kuyruğa yönelterek ikinci bir şans elde etmiş olurlar.

Bu Reklamı Kapat

Ototomi Mekanizması Nasıl Çalışır?

Kaudal ototomi, yani "kuyruğu bırakma davranışı" birtakım kasların dahil olduğu bir süreçtir. Çoğu zaman kuyruğun sert bir şekilde tutulması gerekir. Fakat bazı geko türlerinde karınca saldırısına maruziyet gibi çeşitli stres durumları altında da gerçekleşebilir.

Kaudal ototomi sonucu ayrılmış ve kasılmaya devam eden bir Darevskia bithynica kuyruğu.
Pedram Türkoğlu

Kertenkelelerdeki kaudal ototominin iki tipi vardır,

  • Omurlararası (intervertebral) ototomi: Kuyruğu oluşturan omurların arasındaki eklemler ayrılarak kuyruk vücuttan uzaklaştırılır.
  • Omurarası (intravertebral) ototomi: Kalça kasları tarafından omurun (vertebra) ortasındaki veya ortasına yakın zayıf bir bölgeden omur kırılarak kuyruk uzaklaştırılır.

Ototomi tiplerinden biri gerçekleştikten sonra damardaki "sfinkter kaslar" kasılarak kaudal arteri (atardamarı) büzer ve kan akışı engellenir. Böylece hayvanın kan kaybından ölmesi veya hayati hasar alması engellenir. Ayrıca omurarası ototomiden sonra bölgedeki deri parçası da yara yerini örterek olası enfeksiyonlardan korunmasını sağlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Haftalar veya aylar sonra kuyruk kısmi anlamda rejenere olur. "Kısmi" denilmesinin nedeni rejenere olan kuyruk kemikten değil kıkırdaktan olmasındandır. Ayrıca rejenere olan kuyruk, varyasyonlar nedeniyle desenleri ve renkleri köken aldığı ilk kuyruktan farklı olur. Fakat bazı semender türleri morfolojik açıdan ilk kuyruğun tıpa tıp aynısını rejenere edebilir. Öte yandan bazı geko türlerinde kuyruk rejenere olmaz.

Verim ve Maliyet: Neden Böyle Bir Özellik Evrimleşti?

Avcılardan kaçmak amacıyla kullanılan bir davranış olmasına rağmen tür içi rekabetin çok olduğu popülasyonlarda görülür. Örneğin Agama agama kertenkeleleri kuyruklarını bir kırbaç gibi rakiplerine karşı kullanırken ototomize olabilir. Fakat cinsel seçilime yönelik başarılı bir üreme gerçekleşeceği için maliyeti karşılayacak bir fayda sağlayacaktır. Fakat diğer yandan kuyruğu kaybetmiş olan rakip açısından bakıldığında sosyal bir maliyetle karşılanır. Kuyruğu kaybetmiş bireylerde sosyal izolasyon ve çiftleşme başarısında azalma görülebilir.

Kaudal ototomi anatomisi.
Kaudal ototomi anatomisi.
Science Direct

Örneğin, yarı-lekeli kertenkele (Uta stansburiana) türünde kaudal ototomi sonrası sosyal statünün azaldığı gözlenirken; İberya kaya kertenkelesi (Iberolacerta monticola) çiftleşme başarısında azalma yaşar. Bu sayede karşılıklı bir kâr/zarar oranı görülür ve nispeten bir denge ile devam eder. Yani bir birey elenirken; bir birey avantaj kazanıyor gibi düşünebilirsiniz. Buna rağmen Agama cinsinde rejenere olan kuyrukta "tokmak benzeri" bir yapı oluşabilir ve bireyin çiftleşme başarısını artırır. Dolayısıyla bu cinste kuyruğu bırakma davranışı ekstra bir avantaj ile desteklenir.

Dezavantajları Nelerdir?

Fizyolojik açıdan çok maliyetli bir davranıştır. Bu verim ve zarar oranına rağmen birçok yan etkisi ve dezavantajı bulunur. Ototomi ardından bireyin bağışıklık sistemi zayıflar ve olası parazitlere ve enfeksiyonlara karşı daha savunmasız kalır. Böylece bireyin enfeksiyon eşiği düşebilir ve yaşam süresi kısalabilir.

Ayrıca kuyruk, büyük bir enerji rezervi olan yağ deposu açısından işlev gördüğü için kolay kolay bırakılmak adına çok değerlidir. Çoğu tür bu yüzden kaudal ototomi ardından çeşitli kompanzasyon (telafi) davranışları edinmişlerdir. Dolayısıyla ototomi ardından bireyin fiziksel aktivitesinde büyük bir azalma yaşanır. Zira enerji rezervinin önemli bir kısmını kaybetmiştir ve vücut gereken enerjiyi de rejenerasyon için kullanmaktadır. Dolayısıyla bireyin, taşların altında dinlenerek, pasif halde birkaç hafta geçirmesi gerekecektir.

Bu Reklamı Kapat

Hatta bu yüzden bazı türler ototominin ardından olay mahalline dönerek kopmuş kuyruğu yiyebilirler! Böylece en azından kaybedilen enerjinin bir kısmını geri kazanmış olacaklardır. Öyle ki tür için rekabet nedeniyle rakiplerine saldırarak, kaudal ototomi yapmalarını sağlayan uyanık bireyler de vardır. Bu sayede kuyruğunu bırakmış rakibin kuyruğunu yiyerek ekstra enerji kazanmış olacaktır.

Başka bir Acomys türü olan Acomys dimidiatus türü.
Başka bir Acomys türü olan Acomys dimidiatus türü.
Wikipedia

Memelilerde Ototomi

Memeliler arasında en azından Afrika'ya özgü iki tane Acomys cinsi dikenli farede gözlenmiştir. Bunlar Acomys kempi ve Acomys percivali türleridir. Fakat ototomi kuyruklarında değil derilerinde gözlenir! Buna dermal ototomi adını verebiliriz muhtemelen.

Avcılardan kurtulmak adına tutulunan derinin bir kısmı bırakılabilir. Ardından kıl folikülleri, deri, ter bezleri, kıl ve kıkırdak dahil deri bölgesini hiçbir iz kalmadan tamamen rejenere edebilirler! Bu genlerin insanlarda da kullanılabileceği yönünde çalışmalar yapılıyor.

Omurgasızlarda Ototomi

Bilindiği kadarıyla 200'den fazla omurgasız türünde ototomi görülür. Termal, kimyasal (zehir), elektriksel veya mekanik uyaran ile ototomi tetiklenebilir. Genellikle mekanik uyaranlar sonucunda görülür.

Bu Reklamı Kapat

Örümceklerde Ototomi

Doğal koşullar altında ağ ören örümceklerden Argiope türleri, bir arı veya yaban arısı türü tarafından sokulduğu takdirde söz konusu bacağı ototomize edebilir. Deney şartları altında ise arı zehri enjekte edilen bireylerin bacağını ototomize ettiği gözlenmiştir. Fakat zehir dışında bir salgı enjekte edilen örümcekler bacaklarını bırakmamıştır. Bu da ototominin aslında fiziksel etki ile uyarılmadığı yönünde kanıt sunar. İlginçtir serotonin, histamin, fosfolipaz A2 ve melitin gibi ağrı ile ilişkili kompanentler barındıran zehirler enjekte edildiğinde ototomi gözlenirken; ağrısız zehir enjekte edildiğinde dahi ototomi gözlenmemiştir.

Ufak balıkları avlayan bir Dolomedes cinsinin sol tarafında iki bacağı eksik.
Ufak balıkları avlayan bir Dolomedes cinsinin sol tarafında iki bacağı eksik.
Britannica

Böceklerde Ototomi

Bilinen en güzel örnekleri arılar (Apis spp.) ve İngilizce "wasp" diye bilinen yaban arılarıdır. Arılar soktukları zaman bazen tırtıklı iğneleri deri içerisinde kalabilir ve arı kaçmaya çalışırken bütün distal karın bölgesini sökerek arının ölmesine neden olabilir! Bu yüzdendir hatalı olarak halk arasında "arılar soktuktan sonra ölür" kanısı varılmıştır. Ancak gerçek bunun tam tersidir. Arıların tırtıklı iğneleri, memeli gibi sert derili hayvanları soktuktan sonra deride takılarak gözlenebilen istenmeyen bir durumdur. Diğer yandan kraliçe arının iğnesi tırtıklı değildir ve bu yüzden ototomi de görülmez. Yaban arılarının iğneleri tırtıksız olduğu için herhangi bir kopma durumu yaşanmaz. Sadece Polybia rejecta ve Synoeca surinama türlerinde görülebilir.

Kabuklularda ve Yumuşakçalarda Ototomi

Çeşitli yengeç türlerinin uzuvlarında ototomi görülebilir. Örneğin Florida kaya yengeçleri (Menippe mercenaria) kıskaçlarını bırakarak rejenere edebilir. Hatta bu yüzden balıkçılar tarafından yakalanan yengeçlerin iki kolu koparılarak, rejenere olması için tekrar denize atılır. Fakat görüldüğü üzere birçok bireyin hayatta kalma başarısı fazlasıyla etkilendiği için yaşamını devam ettirememiştir. Ayrıca bazı ahtapot türlerinde, deniz ve kara sümüklü böceği türlerinde de gözlemlenir.

Kaudal Ototominin Evrimsel Süreci

Evrimsel geçmişi araştırmak amacıyla fosil izlerine baktığımızda, kertenkele olmayan sürüngenler arasında, yaklaşık 300 milyon yıl önceye ulaşan Karbonifer ve Erken Permiyen Devri'ne ait fosil kayıtlarında ototomiye rastlandığı fark ediliyor. Örneğin Jura Devri'ne ait iki Squamata türünde omurlararası ototomi yüzeyleri olduğu doğrudan gözlenmiştir. Squamata'nın üst takımı olan Lepidosauria seviyesinde evrimleşmiş bir özellik olmalı; zira günümüz sürüngenler olan kaplumbağa ve timsah türlerinde görülen bir özellik değil.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Katherine Rundell Seti (3 Kitap)

Setin içindeki kitaplar:

  1. Kâşif
  2. Feo ve Kurt
  3. Gökyüzü Çocukları

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺122.00
Katherine Rundell Seti (3 Kitap)

Squamata diye bilinen sürüngen takımı içerisinde yılanlar, kertenkeleler ve solucan kertenkeleleri (Amphisbaenia) bulunuyor. Omurlararası ototomi izlerine rastlanan sürüngen türleri Eichstaettisaurus schroederi ve Ardeosaurus digitatellus'dir. Fosil kalıntılarına bakıldığında tuatara gibi omurlarda zayıf bölgeler göze çarpmaktadır. Söz konusu türler günümüz gekoların atasal taksonları olarak biliniyor. İzlerin, fosilleşme sürecinde oluşan tafonomik kalıntılar olabileceği tartışılmıştır; ancak farklı omurların aynı bölgesindeki kaudal omurda görülmesi tafonomik sürece bağlı olmadığını göstermektedir.

Yaklaşık 280-270 milyon yıl önce yaşamış Captorhinus cinsindeki ototomi yüzeyleri.
Yaklaşık 280-270 milyon yıl önce yaşamış Captorhinus cinsindeki ototomi yüzeyleri.
Nature

Bilinen en eski kaudal ototomi izleri, Erken Permiyen'e ait Captorhinidae üyelerinde gözlendi. Bu canlılar 300-255 milyon yıl önce yaşamış, Permiyen Yok Oluşu'na kadar çeşitlilik göstermiş bazal sürüngenlerdir. Histolojik ve TEM (Taramalı Elektron Mikroskobu) incelemelerinin gösterdiğine göre bu sürüngenler kaudal ototomi ile seçilim gösteren ilk omurgalılardandır. Günümüz iguanid kertenkelelerinde olduğu gibi captorhinidler de yavruyken kuyruklarını bırakabiliyorlardı. Fakat büyük bireylerde bu davranışın yitirildiği anlaşılıyor. Ufak popülasyonların sinapsit avcılara karşı seçilim gösterdiği bir davranış olmalı.

Anlaşıldığı üzere çeşitli mutasyonların veya varyasyonların birikmesine bağlı olarak omurlarda zayıf bölgeler evrimleşiyor. Bu bölgeler de dönemin olası avcıları olan sinapsitlere karşı avantaj kazanacak bir davranış açısından nesiller içerisinde seçilim göstererek çeşitleniyor. Popülasyon içerisinde varyasyonlar veya mutasyonların birikmesine bağlı olarak omurların embriyonik gelişimi sırasında zayıf bölgeler ile seçilim gösteren sürüngenlerin popülasyonda avantaj kazandığı anlaşılıyor. Çünkü embriyonik gelişim sırasında oluşan bu zayıf bölgeler, sklerotomların kısmi kaynaşmasına bağlı gerçekleşiyor. Tamamen kemikleşen omurdaki bu transvers zayıflıkların kemik içeriği oldukça az oluyor. Fosil kayıtlarından izlenmesi zor bir kalıntı olduğu için net bilgiler elde edilemiyor; ancak sucul mesosaur (mosasaur değil) türlerinde de buna benzer zayıf noktalar gözlenmiştir. Fakat eldeki fosillere bakıldığında kaudal ototominin en net bulgularından biri nesli tükenmiş Captorhinidae ailesi olabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 18
  • Muhteşem! 12
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • İnanılmaz 3
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/08/2022 01:55:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8671

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Anne
Asit
Atmosfer
Virüsler
Deri
Albert Einstein
Beslenme Bilimi
Kontrol
Biyoloji
Hastalık Kontrolü
Ses Kaydı
Robot
Kanat
Organ
Sağlık Örgütü
Tahmin
Diyet
Epidemik
Şiddet
Doğal Seçilim
Tıp
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Su
Avrupa
Fosil
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.