Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Mendel Yasaları ve Genetik: Mendel'in Kalıtım Kanunları (Mendel İlkeleri) Nelerdir?

Mendel Yasaları ve Genetik: Mendel'in Kalıtım Kanunları (Mendel İlkeleri) Nelerdir? Pixabay
14 dakika
54,635
Evrim Ağacı Akademi: Mendel Genetiği ve Kalıtım Örüntüleri Yazı Dizisi

Bu yazı, Mendel Genetiği ve Kalıtım Örüntüleri yazı dizisinin 4. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Gregor Mendel Kimdir? Bir Rahip, Nasıl "Genetiğin Babası" Unvanına Erişti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Mendel Yasaları; "Baskınlık ve Düzenlilik (Egemenlik) Yasası", "Genlerin Ayrılması Yasası" ve "Bağımsız Çeşitlilik Yasası" şeklinde 3 ayrı yasadan oluşur. Kimi zaman "Mendel kanunları", "Mendel kalıtımı" veya "Mendelizm" olarak da bilinen Mendel Yasaları, aslen 1865 ve 1866 yıllarında Gregor Mendel tarafından ileri sürülen, 1900 yılındaysa Hugo de Vries ve Carl Correns tarafından yeniden keşfedilen, uluslararası şöhreteyse William Bateson sayesinde kavuşan biyolojik kalıtım yasalarının genel adıdır.[1]

Mendel kanunları ilk kez ileri sürüldüğünde oldukça tartışmalıydı ve kolay kolay kabul görmedi.[3] Ancak sonradan, 1915 yılında "genetik" ve "alel" gibi temel genetik kavramları icat eden Thomas Hunt Morgan, Mendel yasalarını Boveri-Sutton Kromozom Teorisi ile birleştirmeyi başardı ve böylece bu ikili, klasik genetiğin temeli haline gelmiş oldu. Daha sonradan, 1930 yılında Ronald Fisher, bu fikirleri evrim yasasıyla birleştirerek matematiksel evrim sahasını başlattı ve popülasyon genetiğinin temellerini atmış oldu. Evrim Teorisi'nde yaşanan bu devrimsel paradigma değişimi, günümüzde Modern Sentez olarak bilinmektedir.[2]

Her ne kadar bunlara "Mendel Yasaları" deniyor olsa da, tıpkı "Newton Yasaları" gibi bunlar da doğa yasası değil, daha ziyade Mendelci Genetik Teorisi'nin doğrulanmış hipotezleridir. Halbuki günümüzde "Mendelci-Olmayan Genetik" sahasında yapılan araştırmalar, bunların önemli bir bölümünün doğru olmadığını (veya en azından evrensel olarak geçerli olmadığını) göstermektedir. Bu nedenle günümüzde daha sıklıkla "Mendel İlkeleri" veya "Mendelci Prensipler" gibi isimlerle anılmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Mendel Yasalarının Temelleri

Mendel, daha önceden detaylarını anlattığımız gibi, bezelye bitkilerinde incelediği yedi özelliğin her birini iki versiyondan veya özellikten biri olarak ele almış; elde ettiği sonuçlardan her bireyin, yavrulara ayrı ayrı aktarılan özelliğin iki ayrı kopyasına sahip olduğu sonucunu çıkarmıştır.

Kromozomlar üzerinde taşınan bu iki kopyaya da "gen" adı verilmiştir. Her bir genin iki kopyasına sahip olmamızın nedeni ise her bir ebeveynimizden birer kopya almamızdır. Bu genler de aslında kromozomlardır; aldığımız her genin iki kopyası da eşleştirilmiş kromozomlar üzerinde bulunur. Mayoz bölünmede bu kromozomlar haploid gametlere ayrılır. Homolog kromozomların da bu şekilde ayrılması (segregasyonu), genin kopyalarından yalnızca birinin gamete taşınması anlamına gelir. Bu gamet de diğer ebeveynden gelen gametle birleştiğinde, yani her bir genin (ve kromozomun) iki kopyası bir araya geldiğinde yavrular oluşur.

Tek bir genin tek bir özelliği kontrol ettiği durumlarda, diploid bir organizma bu özelliğin aynı versiyonunu kodlayabilen veya kodlamayan iki genetik kopyaya sahip olur. Yani organizma, çiçek rengini beyaz olarak belirleyen bir gen, mor olarak belirleyen bir gen taşıyabilir. Mutasyon yoluyla ortaya çıkan ve homolog kromozomlar üzerinde görece aynı konumlarda bulunan gen varyantlarına ise "alel" adı verilmiştir. Mendel, yalnızca iki alel formuna sahip genlerin kalıtımını incelemiştir, ancak doğal bir popülasyonda herhangi bir gende ikiden fazla alel ile sıkça karşılaşılmaktadır.

Fenotipler ve Genotipler

Diploid bir organizmada belirli bir gen için iki alel ifade edilir. İfade edilen bu aleller, fiziksel özellikleri oluşturur.

Tüm Reklamları Kapat

  • Organizmanın bu yolla ifade ettiği gözlemlenebilir özellikler, genetik biliminde fenotip olarak adlandırılmaktadır.
  • Bir organizmanın hem fiziksel olarak görülebilen hem de ifade edilmemiş alellerinden oluşan temel genetik yapısı ise genotip olarak bilinmektedir.

Mendel'in hibridizasyon deneyleri, fenotip ve genotip arasındaki farkı göstermektedir; zira Mendel'in farklı özelliklere sahip bezelye bitkileri arasında yaptığı çaprazlama çalışmaları, P, F1 ve F2 nesillerindeki bitkilerin diploid genotiplerini temel almaktadır.

Bu bağlamda Mendel'in araştırdığı özelliklerden biri olan tohum rengi, iki alelli tek bir gen tarafından belirlenmektedir. Sarı renk aleli baskın, yeşil renk aleli ise çekiniktir. Bir ebeveynin sarı, diğerinin yeşil tohum rengine sahip olduğu safkan bireylerin çaprazlanması ile üretilen melez F1 neslinin tamamının tohumları sarı olmaktadır; yani melez nesil, ebeveyn nesilleriyle fenotipik açıdan aynıdır.

Bununla beraber melez F1 nesli, yeşil tohumlu ebeveynlerinden hiçbir şey almamış değildir; F1 nesli bir nesil daha ürediğinde, yani F2 neslinde tohumların bir kısmı yeşil olmaktadır. Bir başka deyişle melez F1 nesli, ebeveyn nesliyle fenotipik açıdan aynı olmasına karşın genotipik açıdan farklıdır.

Mendel'in deneylerinde kullandığı P (ebeveyn) bitkilerin her biri, üzerinde çalıştığı özellik bağlamında homozigottu. Bir geni homozigot olan diploid organizmalar, homolog kromozomlarının her birinde bir tane olmak üzere iki özdeş alele sahiptir ve bu aleller YY veya yy şeklinde gösterilir. Bu gösterimdeki her harf, genotipteki iki alelden birini temsil etmekte olup baskın aleller büyük, çekinik aleller ise küçük harfle yazılır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Örneğimiz bağlaamında gen için kullanılan harf, sarı tohum renginin baskın olması sebebiyle Y şeklinde yazılmaktadır. Mendel'in ebeveyn bezelyelerinin ürettiği gametler, aynı aleli taşımaktadır ve bu sebeple safkan olarak kabul edilmektedir. Buna karşın zıt özelliklere sahip (yeşil ve sarı tohumlu) ebeveyn bitkiler çapraz döllendiğinde ise üretilen yavrular hetorozigot olmaktadır; yani sarı tohumlu ebeveyninden bir Y aleli, yeşil ebeveynlerinden de y aleli almış bir F1 bitkinin genotipi Yy olur.

Fenotipler, alellerin fiziksel ifadeleridir. Büyük harfler baskın alelleri, küçük harfler ise çekinik alelleri göstermektedir. Fenotipik oranlar gözlemlenebilir özelliklerin oranları; genotipik oranlar ise yavrularda gen kombinasyonlarının oranlarını içermektedir. Genotipik içerik, fenotipe yansımayabilir.
Fenotipler, alellerin fiziksel ifadeleridir. Büyük harfler baskın alelleri, küçük harfler ise çekinik alelleri göstermektedir. Fenotipik oranlar gözlemlenebilir özelliklerin oranları; genotipik oranlar ise yavrularda gen kombinasyonlarının oranlarını içermektedir. Genotipik içerik, fenotipe yansımayabilir.
Libre Texts

Mendel'in Birinci İlkesi: Baskınlık ve Düzenlilik Yasası

Homozigot ve hetorozigot organizmalar hakkındaki tartışmanın bir ayağı da heterozigot F1 yavruların neden her iki aleli de ifade etmek yerine tek bir aleli ifade ettiği sorusudur.

Mendel'in bezelyelerinde incelediği yedi özelliğin her birinde iki zıt alelden biri baskın, diğeri ise çekiniktir. Mendel de bu gözlemde bulunarak baskın alele ifade edilen birim faktör; çekinik alele ise gizli birim faktör ismini vermiştir. Mendel'in tabiriyle bu birim faktörlerin artık homolog kromozomlar üzerinde bulunan genler olduğunu biliyoruz.

Baskın ve çekinik (Yy) şeklinde ifade edilen genler, homozigot baskın ve hetorozigot organizmalarda genotip bağlamında farklara sahip olmalarına karşın fenotipik açıdan aynı özelliği sergilerler. Çekinik aleller ise yalnızca homozigot çekinik bireylerde gözlemlenir.

Libre Texts

Mendel'in baskınlık yasası, bir hetorozigotta bir özelliğin aynı özellik için başkaca bir ifadeyi gizleyeceğini belirtir. Örneğin safkan mor çiçekli bezelyeler ile safkan beyaz çiçekli bezelyeler çaprazlandığında iki ebeveyn de yavrularına hem mor (Y), hem beyaz çiçek alelini (y) aktarır; ancak yavruların tümünün çiçekleri mor renkte olur. Yani her iki alel de fenotipik bağlamda ifade edilmemiş; yalnızca baskın alel ifade edilmiştir. Çekinik özellik olan beyaz çiçek aleli yalnızca bu alelin iki kopyasına sahip olan (yy) yavrular tarafından ifade edilir. Bu yavruların çaprazlanması takdirinde elde edilecek yavruların çiçekleri beyaz olur.

Albinizm aleli, çekiniktir. Bu çocuğun iki ebeveyni de çekinik aleli çocuğuna aktarmıştır.
Albinizm aleli, çekiniktir. Bu çocuğun iki ebeveyni de çekinik aleli çocuğuna aktarmıştır.
Pixabay

Monohibrit Çaprazlama ve Punnett Karesi

Yalnızca üzerinde çalışılan özellik bakımından farklılık gösteren iki safkan ebeveyn arasında monohibrit çaprazlama ile gerçekleşen döllenmeye monohibrit çaprazlama; bu çaprazlama sonucu ortaya çıkan yavrulara da monohibrit adı verilmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Mendel de araştırması kapsamında özellikleri bakımından zıt yedi soyu çaprazlamıştır. Bu çaprazlamanın sonucu olarak filizlenen F1 yavrularının tümü bir ebeveynin fenotipinde; F2 yavruları ise 3:1 oranla çekinik alelin fenotipindedir. Mendel de bu sonuçlara dayanarak monohibrit çaprazlamaya giren her ebeveynin her yavruya iki eşleştirilmiş birim faktörden yalnızca birini aktardığı sonucuna ulaşmış ve tüm birim faktörlerin eşit olasılığa sahip olduğunu düşünmüştür.

Mendel'in ulaştığı bu sonuçlar, matematiksel olarak temellendirilebilmektedir. Bir olayın olasılığı, olayın gerçekleşme sayısının, olayın gerçekleşmesi için toplam fırsat sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Bir olay için olasılığın 11 (%100) olması, ilgili olayın kesinlikle gerçekleşeceği anlamına gelir; olasılığın 00 (%0) olması ise olayın kesinlikle gerçekleşmeyeceğini, 0.50.5 (% 50) olması ise gerçekleşme veya gerçekleşmeme şansının eşit olduğunu gösterir.

Monohibrit çaprazlama bağlamında ise bu olasılık hesabı, İngiliz genetikçi Reginald Punnett tarafından tasarlanan Punnet karesi üzerinde yapılabilir. Punnet karesi ile rastgele döllenme vakalarının her biri ve bir özelliğin görülme frekansları hesaplanabilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu Punnett karesi, sarı ve yeşil tohumlu bitkilerin çaprazlanmasını göstermektedir. Safkan P bitkilerinin çaprazlanması, kendi kendini dölleyebilen F1 heterozigotlarını meydana getirmektedir. F1 nesli için yapılan bir Punnett karesiyle F2 neslinin genotipleri tahmin edilebilmekte; baskın-çekinik aleller bağlamında mevcut kalıtım bilgileri ile genotipik ve fenotipik oranlar belirlenebilmektedir.
Bu Punnett karesi, sarı ve yeşil tohumlu bitkilerin çaprazlanmasını göstermektedir. Safkan P bitkilerinin çaprazlanması, kendi kendini dölleyebilen F1 heterozigotlarını meydana getirmektedir. F1 nesli için yapılan bir Punnett karesiyle F2 neslinin genotipleri tahmin edilebilmekte; baskın-çekinik aleller bağlamında mevcut kalıtım bilgileri ile genotipik ve fenotipik oranlar belirlenebilmektedir.
Libretexts

Punnett karesinde ebeveyn alellerinin (gametlerin genotipleri) tüm olası kombinasyonları, tablonun üst ve sol kısımlarında listelenir. Yumurta ve sperm gametlerinin kombinasyonları birleşen alellere göre yapılır. Bu şekilde doldurulan bir Punnett karesinde her kutu, bir zigotun veya döllenmiş yumurtanın diploid genotipini temsil eder. Kalıtım modeli (baskın ve çekinik) biliniyorsa, kare ile fenotipik oranlar da belirlenebilir. İki safkan ebeveyn monohibrit çaprazlandığında her bir ebeveyn bir alel kalıtır. Bu da F1 yavrularında yalnızca Yy fenotipinin mümkün olacağı; ilk nesilde ise yalnızca sarı tohum oluşacağı anlamına gelir.

F1 yavruları birbirleriyle çaprazlandığında ise her bir F1 ebeveyn, F2 yavrularına ya bir baskın (Y), ya da bir çekinik (y) alel bırakacaktır. Bu çerçevede iki ebeveynin baskın alel (Y) bırakma olasılığı %25 olacak, yavru sarı fenotipte olacaktır. A ebeveyninin baskın alel (Y) veya çekinik alel (y); B ebeveyninin çekinik alel (y) veya baskın alel (Y) bırakması olasılıkları iki kombinasyon için de yine %25'tir. Yani Yy veya yY alel kombinasyonlarının her ikisi de %25 olasılıkla gerçekleşebilir ve her iki ifadede de yavru fenotipi sarı olur. Bunlarla beraber iki ebeveynin de çekinik alel (yy) bırakma olasılığı %25'tir; bu durumda ise fenotip yeşil olmaktadır.

Bu olasılıklar bir arada değerlendirildiğinde yavruların sarı fenotipe sahip olma olasılığı %75, yeşil fenotipe sahip olma olasılığı %25 olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu da Mendel'in F2 neslinde gözlemlenen 3:1 fenotipik oranı oluşturmaktadır. Yüksek sayıda çaprazlama kullanarak Mendel, olasılıkları yukarıda anlatıldığı şekliyle hesaplayabilmiş; hesaplamalarının kalıtım modeline uyduğunu görmüş ve diğer çaprazlamaların sonuçlarını öngörmek amacıyla kullanmıştır.

Mendel'in İkinci İlkesi: Genlerin Ayrılması Yasası

Mendel, zıt özelliklere sahip safkan bezelye bitkilerinin çaprazlanmasının baskın özelliği ifade eden F1 nesillerine ve baskın ve çekinik özellikleri 3:1 oranında ifade eden F2 nesillerine yol açtığını gözlemleyerek genlerin ayrılması yasasını öne sürmüştür. Bu yasa, eşleştirilmiş birim faktörlerin (genlerin), yavruların her iki faktörü de miras alma olasılığı eşit olacak şekilde gametlerde eşit olarak ayrışması gerektiğini ifade eder.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Darwin’in Kayıp Dünyası: Hayvan Yaşamının Gizli Tarihi (Martin Brasier)

Türlerin Kökeni’ni kaleme alırken Charles Darwin’in kafasını tek bir soru karıştırıyor ve evrim teorisini çıkmaza sokuyordu: “Neden Kambriyen dönemden önce yaşamış canlılara ait kalıntılar bulunamıyordu?” Literatürde “Darwin’in İkilemi” olarak bilinen bu problem yıllarca çözülemeyecekti, ta ki paleontoloji profesörü Martin Braiser evrimin “kutsal kâse”sinin peşine düşene kadar.

Darwin’in Kayıp Dünyası Braiser’ın Kambriyen patlaması öncesinde yaşamış canlı türlerine ait fosilleri arayışının öyküsünü anlatıyor. Karayip sahillerinden Sibirya steplerine uzanan bu zorlu bilimsel çaba, hayvan yaşamının evrimindeki kayıp halkaların izini sürüyor. Bilimin en büyük gizemlerinden birinin kapısını aralarken bizi günümüzün canlı çeşitliliğinden karmaşık hücrelerin ortak yaşama dayalı kökenine uzanan bir yolculuğa çıkarıyor.

‘Kambriyen patlaması’ evrimsel bulmacaların en büyüğüdür ve son yıllarda büyük araştırmalara konu olmuştur. Braiser’ın merak uyandırıcı kitabı bize bu konuda tatminkâr bir yanıt veriyor. Konusunu geniş kitlelere bu kadar canlı ve kapsamlı bir şekilde sunma beceri ve iradesine sahip çok az yazar vardır. – Anthony Hallam

 

Organizmaların ve çevrenin birlikte yarattığı bu evrimsel hikâyede Darwin’in İkilemi’ne Braiser’ın bulduğu çözümü okumak büyük keyif. – Lynn Margulis

Bu kampanya, Kolektif Kitap tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.

Devamını Göster
₺180.00
Darwin’in Kayıp Dünyası: Hayvan Yaşamının Gizli Tarihi (Martin Brasier)
  • Dış Sitelerde Paylaş

Bu bağlamda, bir monohibrit çaprazlamanın F2 neslinde homozigot baskın, hetorozigot veya homozigot çekinik olmak üzere üç olası genotip kombinasyonu olabilir. Heterozigotlar iki farklı yoldan (ebeveynlerden bir baskın ve bir çekinik alel alarak - Yy/yY) ortaya çıkmaktadır; heterozigotlar (Yy) ve homozigot baskın bireyler (YY) fenotipik olarak özdeştir. Bu şekilde yasa, Mendel'in gözlemlediği 3:1 fenotipik oranı desteklemektedir.

Genotipleri bilinen ebeveynlerin yavrularının genotip ve fenotiplerini Punnett karesi ile doğru bir şekilde tahmin edebilmemizin nedeni, çaprazlama sırasında alellerin eşit şekilde ayrılmasıdır. Her bir genin farklı versiyonlarına sahip homolog kromozomların yavru çekirdeklere ayrıldığı mayoz bölünmenin ilk bölümü, Mendel'in bu yasasının fiziksel temelini oluşturmaktadır. Bu süreç, Mendel'in yaşadığı dönemde bilim camiası tarafından anlaşılamamıştır.

İlk mayoz bölünme
İlk mayoz bölünme
Libre Texts

Test Çaprazı

Mendel, alel yapısı bilinen homozigot veya heterozigot ebeveynler arasındaki bir çaprazlamanın yavrularını öngörebilmenin ötesine geçerek baskın bir özelliği ifade eden bir organizmanın heterozigot mu yoksa homozigot mu olduğunu belirlemek için de bir teknik geliştirmiştir. "Test çaprazlaması" olarak adlandırılan bu teknik, bitki ve hayvan yetiştiricileri tarafından halen kullanılmaktadır.

Bir test çaprazında baskın özellik gösteren organizma, aynı özellik bağlamında homozigot çekinik bir organizma ile çaprazlanır. Eğer baskın özelliği ifade eden organizma homozigot ise, tüm F1 yavruları baskın özelliği ifade eden heterozigotlar olacaktır. Baskın özelliği ifade eden organizma heterozigot ise, F1 yavruları 1:1 oranında heterozigot ve çekinik homozigot olacaktır. Test çaprazlaması, Mendel'in birim faktör çiftlerinin eşit olarak ayrıştığı varsayımını da desteklemektedir.

Baskın bir özellik sergileyen bir organizmanın homozigot mu, heterozigot mu olduğu bir test çaprazı ile belirlenebilir.
Baskın bir özellik sergileyen bir organizmanın homozigot mu, heterozigot mu olduğu bir test çaprazı ile belirlenebilir.
Libre Texts

Mendel'in Üçüncü İlkesi: Bağımsız Çeşitlilik Yasası

Mendel'in bağımsız çeşitlilik yasası, genlerin alellerin gametlerde sıralanması bağlamında birbirini etkilemediği ve her gen için olası her alel kombinasyonunun eşit olasılıkta meydana geldiğini ifade eder.

Genlerin bağımsız çeşitliliği, iki özellik açısından farklı iki safkan ebeveynin çaprazlandığı dihibrit çabrazlamada görülebilir. Aşağıdaki şekilde ifade edilen dihibrit çaprazlamada biri buruşuk, yeşil tohumlara (rryy); diğeri yuvarlak, sarı tohumlara (RRYY) sahip iki bezelye bitkisi çaprazlanmıştır. İki ebeveyn de homozigottur; bu bağlamda bağımsız çeşitlilik yasası, buruşuk yeşil bitkinin gametlerinin ry, yuvarlak sarı bitkinin gametlerinin ise RY olduğunu gösterir. Çaprazlama sonucu elde edilecek F1 neslinde yavruların tümü RrYy yapıya sahip olacaktır.

Tohum rengi ve doku bağlamında düzenlenmiş bir dihibrit çaprazlama. P neslinin çaprazlanması, iki özellik için de heterozigot olan bir F1 neslini meydana getirir. F2 neslinde görülen 9:3:3:1 fenotipik oran ise Punnett Karesi ile bulunur.
Tohum rengi ve doku bağlamında düzenlenmiş bir dihibrit çaprazlama. P neslinin çaprazlanması, iki özellik için de heterozigot olan bir F1 neslini meydana getirir. F2 neslinde görülen 9:3:3:1 fenotipik oran ise Punnett Karesi ile bulunur.
Libre Texts

F1 bireylerinin ürettiği gametler, iki genin her birinden bir alel alacaktır. Örneğin bir F1 gameti, tohum şekli için bir R aleli ve tohum rengi geni için bir Y veya y aleli alır; aynı anda hem R ve r alellerini alamaz; zira her bir gamet gen başına bir alele sahip olabilir. Bu bağlamda bağımsız çeşitlilik yasası, bir r aleli alan bir gametin Y veya y aleli alma ihtimalinin eşit olduğunu belirtir. Dolayısıyla RrYy heterozigotu, kendi kendine çaprazlandığında eşit olasılıkla RY, rY, Ry ve ry olmak üzere dört gamet oluşturabilir. Bu gametleri 4 x 4'lük bir Punnett karesinin sol ve üst kısımlarına yerleştirdiğimizde 16 eşit olasılıklı genotipik kombinasyona erişiriz. Bu kombinasyonlar da bize 9 yuvarlak - sarı; 3 yuvarlak - yeşil; 3 buruşuk - sarı; 1 buruşuk - yeşil şeklinde 9:3:3:1 oranını verir. Bu oran, yeterince büyük bir örneklem ile çalışılırsa rahatlıkla gözlemlenebilir.

Bağımsız çeşitlilik yasasının fiziksel temeli, farklı homolog çiftlerin rastgele şekillerde sıralandığı mayoz I'de de görülebilmektedir. Her gamet, paternal ve maternal kromozomların (ve dolayısıyla üzerlerindeki genlerin) herhangi bir kombinasyonunu alabilir; zira metafaz düzlemindeki tetratların yönelimi rastgeledir.

Mayozun ilk aşamasında yavru çekirdeklerde gerçekleşen rastgele ayrılma çeşitli genetik ayrımları mümkün kılar.
Mayozun ilk aşamasında yavru çekirdeklerde gerçekleşen rastgele ayrılma çeşitli genetik ayrımları mümkün kılar.
Libre Texts

Mendel Yasaları Neden Popüler Değildi?

Mendel bu bulgularını ve çok daha fazlasını Bitki Hibritlenmesi Üzerine Deneyler başlıklı makalesinde toplamış ve 1865'te Moravia'da düzenlenen Doğal Tarih Birliği toplantısında sunmuştur. Bulguları önceleri kalıtım alanında önemli görülmüş ve incelenmiştir. Sonradan karışım hipotezine aykırı olduğu için pek çok kişi tarafından reddedilmiştir. Bir süre sonra da iyice önemi göz ardı edilerek, unutulmuştur. Mendel de bu bulgularının arkasında pek fazla durmadığı ve savunmadığı için bu süreç daha da hızlanmıştır.

Pek çok sebepten ötürü (yazılarının Almanca olması, kısıtlı bir alanda duyulması, kısa sürede unutulması, vb.) Darwin'in bu yasalardan hiç haberi olmamıştır. Darwin'in belki de en kritik hatalarından biri budur ve kalıtımı pangenesis isimli kendi teorisi ile açıklamaya çalışmış ve %100 başarısız olmuştur. Darwin gibi bir dehadan bu kadar isabetsiz bir açıklama beklenmese de, dönem koşulları dahilinde iddiasının pek de akıl dışı olmadığı görülmektedir (zira çok büyük bir kitle, ispatlanamamış olsa bile karışım hipotezini desteklemekteydi).

Tüm Reklamları Kapat

Yukarıda da anlattığımız gibi, sonradan, 1915 yılında "genetik" ve "alel" gibi temel genetik kavramları icat eden Thomas Hunt Morgan, Mendel yasalarını Boveri-Sutton Kromozom Teorisi ile birleştirmeyi başarmıştır ve böylece bu ikili, klasik genetiğin temeli haline gelmiştir. Daha sonradan, 1930 yılında Ronald Fisher, bu fikirleri evrim yasasıyla birleştirerek matematiksel evrim sahasını başlatmıştır ve popülasyon genetiğinin temellerini atmıştır. Evrim Teorisi'nde yaşanan bu devrimsel paradigma değişimi, günümüzde Modern Sentez olarak bilinmektedir.[2]

Her ne kadar bunlara "Mendel Yasaları" deniyor olsa da, tıpkı "Newton Yasaları" gibi bunlar da doğa yasası değil, daha ziyade Mendelci Genetik Teorisi'nin doğrulanmış hipotezleridir. Halbuki günümüzde "Mendelci-Olmayan Genetik" sahasında yapılan araştırmalar, bunların önemli bir bölümünün doğru olmadığını (veya en azından evrensel olarak geçerli olmadığını) göstermektedir. Bu nedenle günümüzde daha sıklıkla "Mendel İlkeleri" veya "Mendelci Prensipler" gibi isimlerle anılmaktadır.

Özet

Belirli bir özellik bağlamında farklılık gösteren safkan (homozigot) bireylerin çaprazlanmasıyla meydana gelen F1 neslinin tamamı, ilgili özellik için heterozigot yapıda olacaktır. Eğer özellikler baskın ve çekinik olarak kalıtılmışsa F1 yavruların tümü baskın özellik açısından homozigot olan ebeveynle aynı fenotipi sergileyecektir. Bu heterozigot yavruların da kendi aralarında çaprazlanması sonucu doğan F2 yavrular, baskın veya çekinik gametleri eşit olasılıkla miras alacak; dörtte biri homozigot baskın, yarısı heterozigot baskın; dörtte biri homozigot çekinik olacaktır. Homozigot baskın ve hetorozigot bireyler fenotipik olarak aynı olacak; F2 yavrularında 3:1 baskın/çekinik oranı gözlemlenecektir.

Mendel, genlerin (özelliklerin) baskın ve çekinik bir şekilde ifade edilen alel çiftleri (özellikler) olarak kalıtıldığını varsaymıştır. Aleller, her bir gametin diploid bir bireyde bulunan iki alelden birini alma olasılığı eşit olacak şekilde gametlere ayrılır. Buna ek olarak, genler de birbirlerinden bağımsız olarak gametlere ayrılmaktadır. Yani, ana hatlarıyla, bir alelin, bir başka genin belirli bir alelini içeren bir gamette bulunma ihtimali daha fazla veya daha az değildir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mendel Genetiği ve Kalıtım Örüntüleri Yazı Dizisi

Bu yazı, Mendel Genetiği ve Kalıtım Örüntüleri yazı dizisinin 4. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Gregor Mendel Kimdir? Bir Rahip, Nasıl "Genetiğin Babası" Unvanına Erişti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
52
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 10
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ W. Bateson. (2009). Mendel's Principles Of Heredity: A Defence, With A Translation Of Mendel's Original Papers On Hybridisation. ISBN: 9781108006132. Yayınevi: Cambridge University Press.
  • ^ a b M. Ridley. (2006). Richard Dawkins: How A Scientist Changed The Way We Think: Reflections By Scientists, Writers, And Philosophers. ISBN: 9780199291168. Yayınevi: Oxford University Press, USA.
  • ^ E. W. Mayr. (1985). The Growth Of Biological Thought: Diversity, Evolution, And Inheritance. ISBN: 9780674364462. Yayınevi: Belknap Press.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/05/2024 03:40:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13627

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Teyit
Yüz
Dinozor
Hukuk
Etik
Mikroevrim
Samanyolu Galaksisi
Canlı
Deniz
İntihar
Algoritma
Uydu
Yangın
Hominidae
Saldırı
Çocuk
Malzeme
Sinirbilim
Homeostasis
Sosyal
Hominid
Makina Mühendisliği
Astrofotoğrafçılık
Mühendislik
Anatomi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
L. Texts, et al. Mendel Yasaları ve Genetik: Mendel'in Kalıtım Kanunları (Mendel İlkeleri) Nelerdir?. (19 Aralık 2022). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13627
Texts, L., Karagözoğlu, M. (2022, December 19). Mendel Yasaları ve Genetik: Mendel'in Kalıtım Kanunları (Mendel İlkeleri) Nelerdir?. Evrim Ağacı. Retrieved May 28, 2024. from https://evrimagaci.org/s/13627
L. Texts, et al. “Mendel Yasaları ve Genetik: Mendel'in Kalıtım Kanunları (Mendel İlkeleri) Nelerdir?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, 19 Dec. 2022, https://evrimagaci.org/s/13627.
Texts, Libre. Karagözoğlu, Mert. “Mendel Yasaları ve Genetik: Mendel'in Kalıtım Kanunları (Mendel İlkeleri) Nelerdir?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, December 19, 2022. https://evrimagaci.org/s/13627.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close