Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kromozom Nedir?

Kromozom Nedir? Flickr Public Domain
7 dakika
33,348
Tüm Reklamları Kapat

Kromozom, hayvan ve bitki hücrelerinde çekirdek içinde konumlanmış, ipliksi bir yapıdır. Her kromozom proteinden ve tekil Deoksiribonükleik Asit yani DNA'dan oluşur. DNA, atadan gelen ve kişiyi eşsiz kılan belirli bilgileri içerir.

"Kromozom" terimi, Yunancadan köken almaktadır. "Renk" anlamına gelen "chroma" ve "vücut" anlamına gelen "soma" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşturulmuştur. Bilim insanlarının bu ismi koymalarının sebebi ise, araştırmalar esnasında bu hücre yapılarını görebilmek için çeşitli boya maddeleri kullanılarak kromozomların renklendirilmesidir. Gelin sizinle 8 soruda kromozomların ne olduğunu biraz daha yakından öğrenelim.

Tüm Reklamları Kapat

Kromozomlar Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kromozomların İşlevi Nedir?

Kromozomların benzersiz yapısı, DNA'nın "histon" adı verilen proteinlere sıkı sıkıya bağlanmasını sağlamaktadır. Kabaca "paketleme" olarak da tasvir edilebilecek bu yapısallık sayesinde, dümdüz bir iplik olsa hücreye sığamayacak kadar uzun olan DNA molekülünü hücreye sığdırmak mümkün olmaktadır. Hatta böyle bir "paketleme" olmasa ve hücredeki bütün çözülmüş DNA molekülleri uç uca eklenirse, bu yapı yaklaşık 1.83 metre uzunluğa denk gelirdi!

Bir organizmanın uygun bir şekilde gelişip işlev göstermesi için, hücrelerin sık sık bölünmesi, yaşlanan hücrelerin yerini bölünmelerle yenilerinin alması gerekir. Hücre bölünmesi esnasında DNA, materyali açısından zarar görmez; ama yeni oluşan hücreler arasında eşit olarak paylaştırılır. Kromozomlar bu süreçte DNA'nın tam olarak kopyalanmasında ve yeni oluşan hücrelere dağıtılmasında kilit rol oynar. Fakat bu süreçte tabii ki kimi zaman çeşitli hatalar da oluşabilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Kromozomların sayılarının veya yapılarının değişmesi çok ciddi problemlere sebep olabilmektedir. Örneğin insanlarda lösemi tiplerinden biri ve bazı kanser türleri, parçalanmış kromozomlardan oluşan kötü huylu kromozomlar sebebiyle olmaktadır. Bu hastalıkların çözümünü bulabilmek için, kromozomların bu istenmeyen davranışlarını anlamamız büyük önem taşımaktadır.

Ayrıca yüksek düzeyde önem teşkil eden bir konu da üreme hücreleriyle alakalıdır: Yumurta ve sperm olarak adlandırdığımız bu hücrelerin doğru sayıda kromozoma ve doğru kromozom yapısına sahip olması çok önemlidir. Aksi takdirde yavrular uygun şekilde gelişemeyebilir. Örneğin Down Sendromlu bireylerde her insanda aslında sadece iki kopyası olması gereken 21. kromozomun, üç kopyası olduğunu görüyoruz. Bu basit sayı farkı, oldukça farklı görünümlü ve zihinsel becerileri oldukça farklı bireyleri oluşturabilmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

DNA'nın proteinlerce sıkıştırılarak kromozom formatında saklanması
DNA'nın proteinlerce sıkıştırılarak kromozom formatında saklanması
Pixabay

Bütün Canlılar Aynı Tipte Kromozoma mı Sahiptir?

Kromozomlar sayıca ve şekilce canlıdan canlıya çeşitlilik gösterir. Örneğin çoğu bakteride, bir ya da iki tane, halkasal yapıda kromozom bulunur. İnsanların yanı sıra diğer hayvanlar ve bitkilerde kromozomlar, çekirdek içerisinde çiftler halinde bulunur ve lineer (doğrusal) yapıdadır.

Çiftler halinde kromozom bulundurmayan tek insan hücresi, aynı zamanda gametler olarak da bilinen ve her kromozomun tek kopyasını taşıyan üreme (eşey) hücreleridir. Bu tek kopyalı üreme hücreleri birleşerek yeni bir hücre meydana geldiğinde (ki buna "zigot" denir), oluşan yeni hücre her kromozomun iki kopyasını taşıyacak hale gelir. Devamında bu hücre, bölünmelere uğrar ve bu hücrenin bölünmesiyle oluşan hücreler de bölünmeye devam eder. Bu sürecin devamında neredeyse bütün hücreler, tam takım eşli kromozomlar oluşturur; böylelikle de olgun bireyler meydana gelir.

Fakat eklenmeden geçilemeyecek mühim bir nokta var. İnsanlar ve diğer kompleks organizmaların çekirdekleri içerisinde konumlanmış doğrusal yapıdaki kromozomların haricinde, diğerlerine kıyasla çok daha küçük yapıda, bakterilerde görülen kromozom yapısındaki gibi halkasal yapıda kromozomlar da bulunur! Bu halkasal yapılar mitokondri adını verdiğimiz, çekirdek dışında konumlanmış ve hücrenin enerji gereksinimini karşılayan organelde bulunmaktadır.

Bilim insanlarının düşüncesine göre mitokondri adlı organel, geçmişte serbest yaşayan ve oksijeni enerjiye çevirme yeteneği olan bir bakteriydi. Bu bakteri hücreye girdiğinde oksijenden enerji elde etmek suretiyle enerji açığını karşıladığından ötürü bir nevi hücre onu içerisinde tuttu. Zamanla da o bakteri günümüzün mitokondri organeline evrimleşti. Endosimbiyotik Teori adı verilen bu teori hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Sentromer Nedir?

Doğrusal kromozomların, boğumlandığı bölüme sentromer adı verilmektedir. Aslında kelimenin kökeninin, özellikle de yabancı dilde uyandırdığı intibanın aksine ("center" veya "merkez"), sentromerler kromozomun tam olarak ortasında konumlanmamaktadır. Hatta kimi durumlarda kromozomun sonunda bile bulunabilir! Sentromerin iki tarafına ise, kromozomun kolları denmektedir.

Sentromerler, hücre bölünmesi esnasında kromozomların uygun şekilde dizilmesine yardımcı olmaktadır. Kromozomlar hücre bölünmesi için kopyalandığında sentromerler, kromozomun kardeş kromatitler olarak bilinen iki yarısı için bir bağlanma noktası oluşturuyor.

Kromozom Modellemesi
Kromozom Modellemesi
Jstor Daily

Telomer Nedir?

Telomer, doğrusal kromozomların uçlarında bulunan DNA'nın tekrarlı parçalarına verilen addır. Telomerler, kromozomların uçlarını, bir nevi ayakkabılardaki bağcıklar misali çözülmekten alıkoyar.

Her hücre bölünmesinde telomerler, içerdikleri DNA'nın bir kısmını kaybederler. En son aşamada, telomer bütün DNA'sını kaybettiği vakit, hücre artık kendini daha fazla yenileyemez ve ölür.

Tüm Reklamları Kapat

Akyuvar hücreleri ve bazı sık bölünme kapasitesine sahip olan hücrelerde telomeraz isimli özel bir enzim mevcuttur. Bu enzim, kromozomlarda görülen telomer kaybını önleyerek diğer hücrelerden daha uzun yaşamasını sağlamaktadır. Telomerazları daha yakından tanımak, ömrümüzü uzatma yolunda önemli bir basamak olacaktır.

Sadece ömür beklentisini arttırmak için de değil! Bu durum, kanserde de aynen bu şekilde görülüyor: Kötü huylu hücrelerin kromozomları, telomerlerini kaybetmezler. Bu sayede bu kötü huylu hücreler büyüyüp yayılmaya devam eder ve kanseri yıkıcı etkisini göstermesini sağlar.

İnsanlarda Kaç Kromozom Var?

İnsanlar, 23 çiftten oluşmak suretiyle toplam 46 kromozoma sahiptirler. Yalnız insanlar değil, her bitki ve hayvan türü de belirli bir kromozom sayısına sahiptir. Örneğin sirke sineği 4 çiftten oluşmak suretiyle 8, pirincin 12 ve köpeğin de 39 kromozomu mevcuttur.

Burada şunu söylemekte fayda var: Kromozom sayısı, bir canlının gelişmişliği ile ilgili değildir! Yani daha fazla sayıda kromozoma sahip olan canlılar, daha karmaşık veya gelişmiş değildir. Benzer şekilde, daha az sayıda kromozoma sahip olan canlılar da daha az gelişmiş değildir. Aslına bakarsanız, insandan çok ama çok daha fazla sayıda kromozomu bulunan birçok canlı bulunmaktadır. Bu konu hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Anlam: Anlambilime Giriş

Gün içinde kullandığımız kelimelerin anlamını bildiğimizi düşünürüz. Bilmediğimiz bir kelimeyle karşılaştığımızdaysa elimize geçen ilk sözlükten konuyla ilgili maddeye bakarız ve verilen karşılıkları okuyarak o kelimenin anlamını öğrendiğimizi düşünürüz. Peki gerçekte “anlam” dediğimiz şey nedir? Zihnimizdeki kelime açıklamaları ne kadar doğrudur? Basit bir kelimenin anlamını sorduğunuz iki kişinin vereceği cevap aynı mı olacaktır? Sözlüklerin bize verdiği tanımlar kesinlikle doğru mudur? Bir kelimenin anlamı her zaman, her yerde ve herkes için aynı mıdır?

Oxford Üniversitesinden Profesör Paul Elbourne, bu kitapta bunlara benzer pek çok soru üzerine düşünüyor, kabul gören düşünceleri tartışmaya açıyor. Gerçek dünyadan seçilmiş ve ilgi çekici örneklerle konuyu herkesin kolayca anlayabileceği ve keyifle okuyabileceği bir hale getiriyor.

Devamını Göster
₺60.00
Anlam: Anlambilime Giriş
  • Dış Sitelerde Paylaş

Kromozomlar Nesilden Nesle Nasıl Aktarılır?

İnsanlarda ve diğer kompleks organizmalarda her kromozomun bir kopyası anneden, diğer kopyası babadan gelmektedir. Bu durum, çocukların neden hem anneden hem babadan özellikler aldığını açıklar.

Fakat yukarıda bahsettiğimiz kalıtım modeli, daha önce de farklılığına atıf yapmış olduğumuz, mitokondride konumlanan küçük halkasal kromozom için biraz daha farklıdır. Döllenme sürecinde babadan gelen sperm ve anneden gelen yumurta hücrelerinden, sadece yumurta hücresi mitokondrisini koruyabilmektedir. Bundan ötürü mitokondriyal DNA'mız, yalnızca annemizden gelmektedir (gerçi bu bilgiye, son dönemde yapılan yeni araştırmaların bulgularıyla meydan okunmuştur). İnsanlarda, kimi durumda bu mitokondriyal DNA'ya bağlı olarak işitme problemleri veya diyabet gibi rahatsızlıklar görülebilmektedir; dolayısıyla bu ufak kromozom da, hücre çekirdeği içerisindeki kromozomlar kadar önemlidir.

Pixabay

Farklı Cinsiyetlerde Farklı Kromozomlar mı Var?

Evet. Çiftler halinde bulunan eşey kromozomları farklılık göstermektedir. Dişilerde iki adet X kromozomu bulunmaktayken, erkeklerde ise bir adet X ve bir adet Y kromozomu mevcuttur.

Alt nesle aktarılması gerekenden daha fazla veya az eşey kromozomunun aktarılması, çok ciddi problemlere sebep olabilmektedir. Örneğin X kromozomu olması gerekenden fazla olan dişilerde, ortalamadan daha uzun bir boy ve zekâ geriliği (ya da mental retardasyon) görülmektedir. Erkeklerde ise olması gerekenden bir fazla X kromozomu bulunduranlarda Klinifelter Sendromu olarak adlandırdığımız, uzun boya ve genelde üreme yoksunluğuna sebep olan sendrom görülmektedir. Eşey kromozomlarının neden olduğu bir diğer bozukluk da Turner Sendromu'dur. Turner Sendromlu bir dişi, yalnızca bir tane X kromozomuna sahiptir. Bu dişiler, genellikle çok kısa boylu olurlar ve genelde ergenlik geçirmezler. Kimilerinde böbrek ya da kalp rahatsızlıkları da görülebilir.

Kromozomlar Nasıl Keşfedildi?

Bilim insanları kromozomları ilk defa 1800'lü yılların sonlarında gözlemlediler. Fakat o zamanlarda bu hücre yapılarının karakteri ve işlevi açıklanamamıştı.

Araştırmacılar 1900'lü yılların başında, Thomas Hunt Morgan'ın öncü çalışmalarıyla, kromozomlar hakkında daha çok bilgi edindi. Morgan, sirke sineklerinde X kromozomunun göz rengi ve cinsiyeti etkilediğini göstererek kromozomlar ve atadan kalıtılan özellikler arasında bağlantı kurmuş oldu.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
36
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 17
  • Bilim Budur! 11
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Kromozom, hücre çekirdeğinde bulunan, DNA ve protein içeren ipliksi yapıdır. Genetik bilgi taşıyarak, canlıların özelliklerini belirler.

Her kromozom, DNA molekülünün histon proteinlere sarılarak yoğunlaştığı bir yapıdır. Bu yapının katlanmasıyla kromozomlar oluşur.

Kromozom sayısındaki değişiklikler, genetik hastalıklara ve gelişim bozukluklarına neden olabilir, örneğin Down Sendromu, fazladan bir 21. kromozomun sonucudur.

İnsanlar, her biri bir çift olmak üzere toplam 46 kromozoma sahiptir. Bu sayı, insanın genetik yapısını oluşturur.

Kromozomlar ilk olarak 1800'lerin sonlarında gözlemlendi. 1900'lerin başında Thomas Hunt Morgan'ın çalışmalarıyla işlevleri ve önemi anlaşıldı.

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/04/2024 09:23:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9933

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Özellikler
Primatlar
Alzheimer
Yapay Seçilim
Epidemik
Canlı
Fotoğraf
Komplo
Kanser
Evrimsel Antropoloji
Bağışıklık
Karar
Karbon
Doğa Yasası
Madde
Covıd-19
Normal Doğum
Hastalık
Sosyal Medya
İklim
Yeni Koronavirüs
Yıldızlar
Karanlık Madde
Regülasyon
Zaman
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
N. H. G. R. Institute, et al. Kromozom Nedir?. (23 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 17 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9933
Institute, N. H. G. R., Tekgül, A., Bakırcı, Ç. M. (2021, January 23). Kromozom Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved April 17, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9933
N. H. G. R. Institute, et al. “Kromozom Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Altan Tekgül, Evrim Ağacı, 23 Jan. 2021, https://evrimagaci.org/s/9933.
Institute, National Human Genome Research. Tekgül, Altan. Bakırcı, Çağrı Mert. “Kromozom Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Altan Tekgül. Evrim Ağacı, January 23, 2021. https://evrimagaci.org/s/9933.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close