Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Maskeli Yüz Safsatası: Hatalı İkameler, Argümanları Nasıl Çarpıtıyor?

Maskeli Yüz Safsatası: Hatalı İkameler, Argümanları Nasıl Çarpıtıyor? Unsplash
Terazinin birbirine eşit iki kısmı
12 dakika
1,155
  • Mantık Felsefesi
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 25. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Dünyadaki belli bir şey, aynı anda birkaç farklı özel isimle anılıyor veya aynı anda birkaç farklı şekilde betimleniyor olabilir. Ancak bazı durumlar vardır ki o şeye belli bir şekilde hitap etmek, kullandığımız isim doğru olsa bile, yanlış sayılır. Bu durumlar bizi maskeli yüz safsata olarak bilinen mantık hatasına götürür.

"Peter Parker" ifadesi ile "Örümcek Adam" ifadesinin dünyada gönderme yaptığı kişi, aynı kişidir. Ama bu kişiye aynı anda hem "Peter Parker" hem "Örümcek Adam" diye hitap etmenin uygun olmadığı, bu isimlerden sadece birini kullanmanın mantıksal olarak daha uygun olduğu durumlar vardır.

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin, çoğu insan Örümcek Adam maskesinin ardında kimin olduğunu bilmez ve onu sadece "Örümcek Adam" diye tanır. Bu insanlara New York’u kimin kurtardığı sorulacak olsa, "Örümcek Adam" diye yanıt verirler. Ancak bu yanıta bakarak ve Örümcek Adam ile Peter Parker’ın aynı kişi olduğunu da öne sürerek, "İnsanlar New York’u kurtaran kişinin Örümcek Adam olduğunu biliyor, dolayısıyla New York’u kurtaran kişinin Peter Parker olduğunu da biliyorlar." sonucuna varamayız.

Maskeli yüz hatası, bir tartışma sırasında kullanıldığında zaman zaman gözden kaçabilir ama aslında oldukça önemlidir. Haliyle, onun hakkında bilgi sahibi olmak da önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Maskeli Yüz Hatası Nedir, Nasıl İşler?

Maskeli yüz hatasının ne olduğuna bakmadan önce, "yönelim" ve "kaplam" kavramları arasındaki farkı incelemek yararlı olacaktır:

  • Yönelim, bir ifadenin tek bir şeye veya belli bir grup şeye gönderimde bulunmasına denir. Örneğin, "Kızıl Gezegen" teriminin ifade etmek üzere yöneldiği varlık, Mars'tır.
  • Bir ifadenin göndermede bulunduğu tek bir şey veya belli bir grup şey, o ifadenin kaplamını oluşturur. Örneğin, "Kızıl Gezegen" ifadesinin işaret ettiği terimin kaplamı Mars’tır.

Aynı anda tek bir varlığa yöneltilen birden fazla ifade olabilir ve bu gibi durumlarda o varlık, aynı anda birkaç farklı ifadenin kaplamını oluşturmuş olur. Örneğin, Venüs olarak bildiğimiz gezegene gönderimde bulunurken "Venüs", "Sabah Yıldızı" veya "Akşam Yıldızı" ifadelerini kullanmak mümkündür.

Venüs ve Dünya
Venüs ve Dünya
Wikimedia Commons

Eğer bir isim ile o ismin gönderimde bulunduğu şey arasındaki ilişki incelenirken olaya sadece kaplam boyutunda bakılıyorsa, o şeyin isimleri arasında geçiş yapılabilir, bir isim bir diğer ismin yerine rahatça geçirilebilir. Örneğin, aşağıdaki örnek, kaplam boyutunda incelendiğinde herhangi bir sorun doğurmaz:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Birinci öncül: Bruce Wayne, Batman'dir.
  • İkinci öncül: Batman, Gotham'ı kurtardı.
  • Sonuç: Bruce Wayne, Gotham'ı kurtardı.

Bu örnekte herhangi bir sorun çıkmamasının sebebi, ortada belli bir eylemin olması ve bizim, bu eylemi gerçekleştiren varlığın kendisi ile ilgileniyor olmamızdır.

Ancak olay yönelim boyutuna taşındığında, sadece eylemi gerçekleştiren varlığın kendisi değil, bizim bu varlığı nasıl ifade ettiğimiz, başka bir deyişle, ona ne şekilde yöneldiğimiz de önem taşımaya başlar.

Bu gibi durumlarda, ortada bir eylem varsa sadece bu eylemi gerçekleştiren varlığın kendisi değil, insanların bu varlık hakkında ne bildiği de göz önünde tutulmalıdır. Aksi takdirde, kendimizi mantıksal açıdan doğru olmayan şu gibi durumların içinde bulabiliriz:

  • Birinci öncül: Gotham halkı, şehri kurtaran kişinin Batman olduğunu biliyor.
  • İkinci öncül: Bruce Wayne, Batman'dir.
  • Sonuç: Gotham halkı, şehri kurtaran kişinin Bruce Wayne olduğunu biliyor.

Burada olaya yönelim boyutunda yaklaşıldığı için, Bruce Wayne ismi ile Batman isminin aynı kişiye gönderimde bulunuyor olmasının herhangi bir önemi kalmaz. Çünkü Bruce Wayne'i tanıyan birinin Batman'i; Batman'i tanıyan birinin de Bruce Wayne'i tanıyacağı varsayımında bulunamayız.

Dolayısıyla, aynı kaplama gönderimde bulunan farklı isimler arasında geçiş yapmanın mantıksal olarak hatalı olduğu durumlar vardır ve bu durumlar maskeli yüz hatası olarak bilinir. Bu gibi durumların temelinde yatan mantıksal zemin hatalı olduğu için, maskeli yüz hatası formel mantık hataları çatısı altında incelenir.

Tüm Reklamları Kapat

Zeka küpü
Zeka küpü
Unsplash

Maskeli yüz hatası ile yakından alakalı olan bir kavram, Leibniz İlkesi olarak da bilinen, ayırt edilemeyenlerin özdeşliği ilkesidir. Bu ilke uyarınca, birbiriyle aynı özelliklere sahip iki şeyin, birbirine özdeş olduğu kabul edilir. Ancak insanların belli bir şey hakkında sahip oldukları bilgiler, düşünceler veya o şey hakkında söyledikleri şeyler, o şeyin içsel bir özelliği olmayabilir. Dolayısıyla, birbirleriyle özdeş olsalar dahi bu iki şeyi birbirinin yerine koymanın mümkün olmadığı durumlar olabilir.

Örneğin, Batman isminin gönderimde bulunduğu varlık ile Bruce Wayne isminin gönderimde bulunduğu varlık, aynı özellikleri paylaşır ve bundan ötürü birbiriyle özdeştir. Ama bu, insanların Batman isminden anladıkları şeyler ile Bruce Wayne isminden anladıkları şeylerin de birbiriyle özdeş olacağı anlamına gelmez.

Bu yüzden, birine "İnsanlar, Batman'in Batman olduğunu biliyor." dendiğinde, o kişiye aslında gözardı edilebilir bir bilgi verilmiş olur. "İnsanlar, Bruce Wayne'in Batman olduğunu biliyor." ifadesi içinse aynı şey söylenemez.

Maskeli Yüz Hatası İçin Kullanılan Bazı Alternatif İsimler

Maskeli yüz hatası ile kastedilen şey için literatürde daha farklı terimlerin de kullanıldığı görülebilir. Bunlardan öne çıkan bazıları şu şekildedir:

Tüm Reklamları Kapat

  • Özdeşlerin, kurallara aykırı şekilde birbiri yerine konması: Maskeli yüz hatası, birbiriyle özdeş olan iki veya daha fazla şeyin uygunsuz bir şekilde birbiri yerine konması sonucunda ortaya çıktığı için, bu durum bu terimle de bilinir.
  • Epistemik hata: Maskeli yüz hatasında, insanların belli bir varlık hakkında ne bildiği gözetildiği ve böylece epistemoloji alanına girildiği için, bu terim de kullanılmaktadır.
  • Yönelim hatası: Maskeli yüz hatası, kullanılan ifadelerin yönelim boyutu yok sayılıp, sadece kaplam boyutu esas alındığında ve aynı kaplama gönderimde bulunan iki isim arasında uygunsuz bir şekilde geçiş yapıldığında ortaya çıkar. Dolayısıyla bu durum yönelim hatası olarak da bilinir.

Maskeli Yüz Hatası Örnekleri

Maskeli yüz hatası için verilen en klasik örneklerden biri aşağıdaki gibidir:

  • Birinci öncül: Babamın kim olduğunu biliyorum.
  • İkinci öncül: Yüzü maskeli adamın kim olduğunu bilmiyorum.
  • Sonuç: Dolayısıyla, maskeli adam, babam değildir.

Bu argüman, şöyle bir varsayıma dayanıyor: Eğer maskesi yüzünden yüzünü göremediğim adam, babam olsaydı, bu ikisi birbirine özdeş olur ve aynı özellikleri paylaşırlardı. Dolayısıyla, babamı tanıdığım için, yüzü maskeli olan adamı da tanıyor olurdum.

Ancak bu, hatalı bir argümandır çünkü sadece bu iki öncüle dayanıp, o maskenin arkasındaki kişinin babam olmadığı sonucuna varamam. Ayrıca, yüzü maskeli adamla babamın aynı kişiler olduğu ortaya çıksa bile, biri hakkında bildiğim bir şeyi öbürü hakkında bilmiyor olabilirim.

Maskeli yüz hatasına, birinin herhangi bir varlık hakkında sahip olduğu bilgileri, başka bir deyişle, o kişinin söz konusu varlığa dair takındığı önermesel tutumu değerlendirmeye başladığımızda rastlarız. Önermesel tutum, o kişinin o varlığa karşı duyduğu inançları, umutları, arzuları, korkuları ve daha farklı halleri kapsayabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Modern Dünya Küresi: Antik, 30 cm, Işıksız

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

ESTETİK: Modern seri ürünlerimiz grafik, eksen ve ayak tasarımlarıyla bütüncül ve yeni bir estetik yaklaşıma sahiptir. Geliştirmiş olduğumuz yeni üretim teknolojimiz sayesinde demonte yapıya sahip olan yeni serimizde ekvator çizgisinin ışıklandırılması tasarımın güzelliğini ön plana çıkarmaktadır.

ÇEVRE DOSTU: Gürbüz Yayınları olarak tüm ürünlerimizde orijinal ham madde kullanarak sebep olunabilecek çevresel sorunları kendi bünyemizde minimize ettiğini taahhüt ediyoruz. Aynı zamanda modern seri ürünlerimizin demonte yapısı sayesinde, paketleme ve stoklama organizasyonlarında daha az karton ambalaj kullanarak yeşili koruyan çevre dostu bir tutumu destekliyoruz.

  • Harita Türü: Antik
  • Çap: 30 santimetre
  • Işık Durumu: Işıksız
Devamını Göster
₺235.00
Modern Dünya Küresi: Antik, 30 cm, Işıksız

Maskeli yüz hatasına daha farklı durumlarda, örneğin birinden alıntı yapmaya çalıştığımızda da rastlamak mümkündür:

  • Birinci öncül: Alex, Örümcek Adam'ın bir süper kahraman olduğunu söylüyor.
  • İkinci öncül: Peter Parker, Örümcek Adam’dır.
  • Sonuç: Alex, Peter Parker’ın bir süper kahraman olduğunu söylüyor.

Bu akıl yürütme örneğinde, bir önceki örnekte yapılan hatanın aynısı yapılmıştır. Ama ilk örnekte söz konusu olan şey birinin hangi bilgilere sahip olduğuyken, ikinci örnekte söz konusu olan şey birinin kullandığı ifadelerdir.

Açmak gerekirse, ikinci örnekteki argümanın dayandığı varsayım şudur: Örümcek Adam isminin gönderimde bulunduğu varlık ile Peter Parker isminin gönderimde bulunduğu varlık, birbirine özdeştir, dolayısıyla bu ifadelerden birini kullanan biri, aslında öbür ifadeyi de kullanmış olur.

Bu örnekler üstünden gidildiğinde maskeli yüz hatasının neden bir hata olduğu açık bir şekilde fark edilebiliyor. Ama bu hatayı tartışma anında tanımak, çok daha zor olabilir.

Ayrıca, bu hata karşımıza yalnız değil, akranlarıyla birlikte çıkıyor olabilir. Tartışma sırasında maskeli yüz hatasına düşen insanlar, bunu yaparken pozisyonlarını daha da güçlendirmek için daha farklı mantık hatalarına da başvuruyor olabilirler. Mesela, bir yandan maskeli yüz hatasını işlerken, bir yandan da korkuluk safsatasına başvurup karşısındakinin argümanını çarpıtabilirler.

Korkuluk
Korkuluk
Pixabay

Örneğin, biri belli bir olayı sadece tek bir açıdan destekleyip, olayın diğer açılarından tamamen bihaber olabilir. Ama bu iki mantık hatasını işleyen birisi, karşısındaki kişi sanki o bihaber olduğu şeyleri de destekliyormuş gibi bir algı oluşturabilir. Bir örnek üstünden anlatmak gerekirse:

  • Ayşe: Devletin, eğitim bütçesinde kesintiye gitme planını destekliyorum.
  • Ali: Yani diyorsun ki sen, binlerce öğretmeni işinden edecek planı destekliyorsun.

Ali, burada kaplam boyutunda gerçekten haklı olabilir. Başka bir deyişle, devletin eğitim bütçesinde kesintiye gitmekle sonuçlanacak planı, binlerce öğretmeni işinden edecek plan ile birebir aynı plan olabilir. Ama Ayşe'nin desteklediği şey, binlerce öğretmenin işinden olması değil, eğitim bütçesinde kesintiye gidilmesidir. Ali ise uygunsuz olmasına rağmen sanki bu ifadeler birbiriyle özdeşmiş gibi davranmaktadır.

Belli bir varlığın sahip olduğu özellikler ile insanların o şeye dair sahip oldukları bilgiler arasında farklılıklar olabilir. Bu iki şeyin ayrımına varmak önemlidir çünkü aksi takdirde, Ayşe'nin aslında desteklemediği, hatta belki de haberinin dahi olmadığı bir şeyi desteklediği izlenimine kapılabiliriz.

Ali, Ayşe’ye aşağıdaki gibi bir yanıt verseydi hem maskeli yüz hem de korkuluk hatalarından kaçınmış olur, Ayşe’nin argümanına daha uygun bir karşılık vermiş olurdu:

  • Ayşe: Devletin, eğitim bütçesinde kesintiye gitme planını destekliyorum.
  • Ali: Ama bu plan, binlerce öğretmenin işsiz kalmasıyla sonuçlanacağı için sorun teşkil ediyor.

Maskeli Yüz Hatasına Nasıl Karşılık Verilir?

Eğer bir tartışma sırasında karşınızdaki kişi maskeli yüz hatasını işliyorsa, yapılabilecek en iyi şeylerden biri o kişiye bunun mantıksal açıdan neden hatalı olduğunu anlatmaya çalışmaktır. Bu kişi, iki farklı ifade arasında ayrım yapılması gerekiyor ama bu ifadeler arasında sanki böyle bir ayrım yokmuş gibi geçiş yapıyorsa, ona bunun hangi açıdan bir mantık hatası olarak sayıldığını gösterebilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Bu, maskeli yüz hatasına başvuran insanlara karşı verilebilecek en azından kağıt üstündeki en iyi karşılıklardan biridir. Ama iş, pratiğe geldiğinde, bazı zorluklarla karşılaşabilirsiniz.

Birbirine bir şey açıklamaya çalışan insanlar
Birbirine bir şey açıklamaya çalışan insanlar
Unsplash

Öncelikle, insanlar bu durumun farkına varmakta zorlanabilir, dolayısıyla onlara bir açıklama yaptığınızda size itiraz edebilirler. Bunun yanı sıra, karşınızdaki kişi size tartışma sırasında bir şey söylediğinde, o şeyin mantıksal açıdan hatalı olup olmadığına çok fazla odaklanmak, o kişinin size aslında anlatmaya çalıştığı şeyi gözden kaçırmanıza yol açabilir ki bu da bazı zorluklar doğurabilir. İşin mantıksal kısmına çok fazla odaklanmak, sizin açınızdan da risklidir çünkü bu gibi durumlarda karşınızdakine onların söylediği şeylere genel olarak üstü kapalı da olsa katıldığınız izlenimini verebilirsiniz.

Bu yüzden, karşınızdaki kişi maskeli yüz hatasına düşmüşse ve ona bu durumu anlatmaya çalışıyorsanız, bunu olabildiğince basit ve karşıdaki kişinin anlayabileceği bir şekilde yapmaya çalışmak veya varsayımlarını nelere dayandırdığını sorgulamak faydalı olabilir. Bunun ardından, karşınızdaki kişinin ana argümanına karşılık vermeye başlayabilirsiniz. Aşağıdaki örnek diyalogda da görülebileceği üzere, bu sayede karşınızdaki kişinin, size verdiği yanıtı yeniden gözden geçirmesini sağlayabilir ve tartışmayı ilerletebilirsiniz:

  • Ayşe: Devletin, eğitim bütçesinde kesintiye gitme planını destekliyorum.
  • Ali: Yani diyorsun ki sen, binlerce öğretmeni işinden edecek planı destekliyorsun.
  • Ayşe: Benim söylediğim şey kesinlikle bu değil. Böyle bir şey dediğimi nerede duydun?
  • Ali: E, belki sen öyle düşünmüyorsundur ama devletin eğitim bütçesinde kesintiye gitme planının sonu bu olacak.
  • Ayşe: Bu söylediğine katılmıyorum. Bu planda asıl öngörülen şey…

Maskeli Yüz Hatasına Düşmekten Nasıl Kaçarız?

Unutmamak gerekir ki bazen kendimiz de maskeli yüz hatasına düşebiliriz. Bu hataya düşmüşsek, birbiriyle aynı varlığa gönderimde bulunan ama aslında herhangi bir sebepten ötürü birbiri yerine konmaması gereken iki farklı ifadeyi birbiri yerine koymuşuz demektir.

Tüm Reklamları Kapat

Böyle bir hataya düşmemek için akıl yürütürken izlediğimiz adımları gözden geçirmeyi deneyebiliriz. Maskeli yüz hatasına genelde insanların bir konu hakkında ne bildikleri, ne hissettikleri, ne söyledikleri tartışılırken düşülür. Biz de özellikle bu gibi durumlarda dikkatli hareket etmeliyiz.

Özellikle ve özellikle, karşımızdaki kişi bize herhangi bir konuyla ilgili bir görüşünü aktarmış ve biz bu konu hakkında tartışıyorsak, o kişinin bize bu görüşü aktarırken kullandığı ifadelere sadık kalmalı, bu görüşü kendi yorumlarımız doğrultusunda daha farklı şeylerle aynı kefeye koymamalıyız.

Bunu örneklendirmek gerekirse, birbiriyle birebir aynı şeye karşılık gelen A ve B şeklinde iki farklı ifade olduğunu varsayalım. Karşımızdaki kişi bize A’yı desteklediğini söylemişse, ona B’yi desteklediğini söylemiş gibi karşılık vermemeliyiz. Bunun yerine o kişinin A’yı desteklediğini kabul edip, A’yı desteklemenin sonunun B’yi desteklemeye çıktığını göstermeye çalışmalıyız.

Bu şekilde hareket ederek hem karşımızdaki kişinin bizden soğumasını engelleyebilir hem de bir mantık hatası yapmamış oluruz.

Özet ve Sonuç

  • Görünüşte birbirinden farklı olan ama birbiriyle birebir aynı varlığa karşılık gelen bazı isimler, betimlemeler vardır. Bu isimlerin birbiri yerine geçmesinin mantıksal açıdan uygun olmadığı bazı durumlar vardır. Bu durumların yok sayılması, maskeli yüz hatası olarak bilinen mantık hatasına yol açar.
  • Örneğin, Örümcek Adam'ın Peter Parker olduğu ve insanların, New York'u kurtaran kişinin Örümcek Adam olduğunu bildiği bilgilerine dayanarak, insanların New York’u kurtaran kişinin Peter Parker olduğunu da bildiği varsayımında bulunan biri, maskeli yüz hatasına düşmüş olur.
  • Bu hatayı günlük hayatımızdaki tartışmalarda da görürüz. Bu hataya düşen biri, karşısındaki kişi bir şeye sıcak baktığını söylediği zaman, o kişinin belki de haberinin dahi olmadığı bir şeye de sıcak baktığı varsayımında bulunuyor olabilir.
  • Bu gibi durumlarda karşımızdaki kişiye ortada bir mantık hatası olduğunu açıklamayı deneyebilir, bu kişilerden bu varsayımı neye dayanarak desteklediklerini açıklamalarını isteyebiliriz.
  • Bu hataya kendimiz düşmemek için, tartışma sırasında akıl yürütürken hangi adımları izlediğimizi gözden geçirebilir, özellikle bir bilgi dağarcığının, kişisel duyguların ve ifadelerin konu olduğu tartışmalarda daha dikkatli hareket edebilir, bunlara ek olarak karşımızdaki kişinin argümanlarını kendimizce yeniden yorumlamaktansa, onların bu argümanları sunarken kullandığı ifadelere sadık kalabiliriz.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
20
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 25. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2022 08:37:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11627

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Maskeli Yüz Safsatası: Hatalı İkameler, Argümanları Nasıl Çarpıtıyor?. (10 Nisan 2022). Alındığı Tarih: 8 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11627
Shatz, I., Bakırcı, Ç. M., Sakmar, . (2022, April 10). Maskeli Yüz Safsatası: Hatalı İkameler, Argümanları Nasıl Çarpıtıyor?. Evrim Ağacı. Retrieved December 08, 2022. from https://evrimagaci.org/s/11627
I. Shatz, et al. “Maskeli Yüz Safsatası: Hatalı İkameler, Argümanları Nasıl Çarpıtıyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 10 Apr. 2022, https://evrimagaci.org/s/11627.
Shatz, Itamar. Bakırcı, Çağrı Mert. Sakmar, . “Maskeli Yüz Safsatası: Hatalı İkameler, Argümanları Nasıl Çarpıtıyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 10, 2022. https://evrimagaci.org/s/11627.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.