Bu Reklamı Kapat

Odds vs. Risk: İstatistiki Analizde Sık Karşılaşılan Tuzaklardan Biri!

Odds vs. Risk: İstatistiki Analizde Sık Karşılaşılan Tuzaklardan Biri! Inc. Magazine
Bu Reklamı Kapat
Yazar Priya Ranganathan Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
435 Okunma Sayısı
Notlarım
Bu Reklamı Kapat

Çoğu durumda bilim insanları, ortaya çıkacak netice ve risklerin toplamı arasındaki ilişkiyi incelemeye merak duyarlar. Diğer bir deyişle, bir risk faktörünün veya ona karşı bir müdahalenin varlığının, yokluğuna ("kontrol" durumuna) kıyasla, gelişen bir neticedeki riski değiştirip değiştirmediğini öğrenmekle ilgilenirler. Ancak bu sırada dikkatli olunmazsa kolayca düşülecek bir hata vardır.

"Risk" ve "Odds" Tanımları

"Risk", bir olayın veya neticenin meydana gelme olasılığını ifade eder. Bu risk, genellikle olumsuz veya istenmeyen bir olay veya neticeyle ilgilidir. Bu nedenle çoğu zaman negatif bir anlamı vardır; ancak Türkçede kullandığımızın aksine pozitif olayların meydana gelme ihtimali için de "risk" sözcüğü kullanılabilir. Biz, Türkçede, pozitif olayların yaşanma ihtimaline "risk" yerine "şans" deriz; ancak en nihayetinde hepsi birer olasılıktır. Buna göre istatistiksel olarak:

risk=ilgilenilen neticenin gerçekleşme şansıtu¨m mu¨mku¨n neticeler\LARGE{\text{risk}=\frac{\text{ilgilenilen neticenin gerçekleşme şansı}}{\text{tüm mümkün neticeler}}}

Bu Reklamı Kapat

olarak ifade edilir.

Risk yerine, sıklıkla "odds" kavramı da kullanılır. Bunu Türkçeye "ihtimal" olarak çevirmek istemiyoruz; çünkü bu, teknik bir tabirdir ve Türkçe risk analizinde de "odds" olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle orijinal terimden haberdar olmakta fayda görüyoruz. İstatistiki anlamda "odds", bir olayın gerçekleşme veya gerçekleşmeme ihtimali anlamına gelmektedir.

İlk bakışta bu iki kavram birbirine çok benzermiş, yahut birbirinin yerine kullanılabilirmiş gibi görünse de, aslında her birinin nerede kullanılmasının daha uygun olduğunu belirleyen önemli farklılıklar vardır.

Bu Reklamı Kapat

Örneğin, özofagus varisleri kanamasının tedavisi için endoskopik skleroterapi (n=65n = 65) ile bant ligasyonunu (n=64n = 64) karşılaştıran, hipotetik ve randomize edilmiş bir çalışmaya bakalım:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tablo 1
Tablo 1

Burada genel ölüm riski, şöyle hesaplanır:

o¨lu¨m riski=o¨lu¨m sayısıtu¨m neticeler, yani o¨lu¨mler + hayatta kalanlar\LARGE{\text{ölüm riski}=\frac{\text{ölüm sayısı}}{\text{tüm neticeler, yani ölümler + hayatta kalanlar}}}

Bu durumda, o¨lu¨m riski=47129=0.36\text{ölüm riski} = \frac{47}{129}=0.36 şeklinde hesaplanır.

Öte yandan genel ölüm oddsu, şöyle hesaplanır:

o¨lu¨m oddsu=o¨lu¨m sayısıo¨lu¨ olmayanların sayısı (yani hayatta kalanlar)\LARGE{\text{ölüm oddsu}=\frac{\text{ölüm sayısı}}{\text{ölü olmayanların sayısı (yani hayatta kalanlar)}}}

Bu Reklamı Kapat

Bu durumda o¨lu¨m oddsu=4782=0.57\text{ölüm oddsu}=\frac{47}{82}=0.57 olarak değerlendirilir. Benzer şekilde:

  • Ligasyon grubunda:
  • Ölüm riski: 18/6418/64 (%28 veya 0.28)
  • Ölüm oddsu: 18/4618/46 (%39 veya 0.39)
  • Skleroterapi grubunda ise:
  • Ölüm riski: 29/6529/65 (%44 veya 0.44),
  • Ölüm oddsu: 29/3629/36 (%81 veya 0,81)

olur.

Risk ve Odds Arasındaki İlişki

Yukarıdaki örnekte, aynı veri seti risk ve oddslar olarak ifade edildiğinde, ölüm ihtimalinin önemli derecede farklı olduğu görünmektedir.

Tablo 2, farklı olay oranları için risk ve oddsları gösterir. "a", "b"ye göre azaldıkça (burada ortaya çıkacak neticenin olasılığı azalır), odds ve riskler benzerdir. Nadiren bir olayda (yani, "a" küçükse ve "a + b", "b"ye yaklaşırsa), a/(a + b) ≈ a/b ve risk, yaklaşık oddslara tekabül eder. Bu nedenle, "odds" gerçek riski temsil etmese de, değeri, olay oranları düşük olduğunda (tipik olarak <%10), riske yakındır.[1]

Bu Reklamı Kapat

Tablo 2
Tablo 2

Göreli Risk ve Odds Oranı

Göreli risk (risk oranı veya kısaca "RO" olarak da bilinir), bir gruptaki (örneğin tedavi grubundaki) bir olayın riskinin, diğer gruptaki (örneğin tedavi görmeyen grup) olayın riskine olan oranıdır. Odd oranı (OR), bir grupta görülen bir olay oddsunun, diğer grupta görülen aynı olayın oddsuyla karşılaştırılmasıdır.

1.0'lık bir RO (veya OR), karşılaştırılan gruplar arasında risk (veya odds) açısından bir fark olmadığını gösterir. 1.0'dan büyük bir RO (veya OR), tedavi olanlar arasında, tedavi olmayanlara kıyasla bir risk (veya odds) artışına işaret ederken, RO (veya OR) 1.0'dan küçükse, tedavi gören grubun riskinde (veya oddsunda) bir düşüş olduğunu gösterir. Diğer özet istatistiklerde olduğu gibi, RO veya OR için güven aralıkları hesaplanabilir.

Aynı örnekten gidersek, skleroterapi grubu ligasyon grubuyla karşılaştırıldığında ölüm RO'su 0.28/0.44 = 0.63 olur. Bu, ligasyon sonrası ölüm riskinin, skleroterapi sonrası ölüm riskine oranlamasının %63 olduğu anlamına gelir. Yani skleroterapi ile karşılaştırıldığında, ligasyonun ölüm riskini %37 (100 - 63 olarak hesaplanmıştır) azalttığını gösterir.

Skleroterapi grubuyla karşılaştırıldığında, ligasyon grubundaki ölüm OR'si = 39/81 = 0.48 olur. Bu, ligasyondan sonraki ölüm oddsunun skleroterapiden sonraki ölüm oddsuna olan oranının %48'i olduğu, yani ligasyonun, skleroterapiye kıyasla ölüm oddsunu %52 oranında azalttığı anlamına gelir.

Risk Oranı ile Odds Oranı Arasındaki İlişki

OR, tedavi görme ve netice arasındaki ilişkinin doğasını da gösterse de, RO ile aynı değildir. Gerçekten de OR ve RO arasındaki ilişki biraz karmaşıktır.

Tablo 3, farklı olay oranları için RO ve OR'yi gösterir. Tedavi ve netice arasında bir ilişki olmadığında, hem OR hem de RO, 1.0 olur, yani eşitlenirler (Tablo 3a'da görülmektedir). Bir tedavi ile bir netice arasında bir ilişki kurulduğunda, OR'deki ilişki tahmini biraz abartılıdır (RO, 1.0'dan daha uzaktır). Böylece, RO<1 ise, OR, RO'dan küçük olur (Tablo 3b'de bu durum görülmektedir); veya tam tersine, RO 1.0'dan büyük olduğunda, OR, RO'dan daha büyük olur (Tablo 3c–3e arasında bunlar görülüyor). Netice nadiren görüldüğünde (tipik olarak <%10), OR değeri RO değerinden çok farklı olmaz ve ikisi de, tedavi grubundaki riskin tedavi olmayanlara kıyasla daha az veya daha fazla olmasına bakılmaksızın birbirinin yerlerine kullanılabilirler.[1]

Tablo 3
Tablo 3

Risk Oranı ve Odds Oranı Nerelerde Kullanılmalıdır?

Riskin hesaplanmasında payda olarak "risk altındaki kişilerin" kullanılması gerekir. Toplam tedavi gören insan sayısının bilinmediği geriye dönük (vaka kontrol) çalışmalarında, RO hesaplanamaz ve OR, tedavi ile netice arasındaki ilişkinin bir ölçümü olur. Buna karşılık, risk altındaki insan sayısının (tedavi görenlerin sayısı) bilindiği ileriye dönük çalışmalarda (kohort çalışmaları) RO veya OR hesaplanabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Perspectives in Clinical Research | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/01/2022 02:37:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11182

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Savunma
Kelebek
Cinsiyet Araştırmaları
Beyaz
Cinsel Seçilim
İnsanlar
Sinirbilim
İnsanlık
Diyet
Gen
Zihin
Kuş
Anatomi
Tümör
Köpekler
Mars
Bilimkurgu
Gerçek
Işık Hızı
Dil
Bilim Felsefesi
Kontrol
Dna
Evrim Kuramı
Kök Hücre
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et