Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Koronavirüs Ölümlerini Diğer Hastalıklardan Kaynaklı Ölümlere Kıyaslamak Neden Sorunlu Bir Yaklaşımdır?

Koronavirüs Salgınını Daha Genel Bir Bağlamda Görmekte Sorun Yok; Ancak Bu Nedenle Harekete Geçmemek Büyük Hata Olur!

Koronavirüs Ölümlerini Diğer Hastalıklardan Kaynaklı Ölümlere Kıyaslamak Neden Sorunlu Bir Yaklaşımdır?
4 dakika
4,359
Tüm Reklamları Kapat

4 Şubat 2020'de gönderdiğimiz bir tweette, o zamana kadar olan koronavirüs ölümlerinin sayısını, 2017 Our World In Data verilerinden hesapladığımız aylık ölüm nedenlerine kıyaslamıştık:

Bu, burada da izah ettiğimiz gibi, gidişatı kontrollü olarak takip etme ve felaket tellallığı ile dürüst raporlama arasındaki dengeyi tutturabilmek adına yaptığımız bir kıyastı. Hastalığı raporlamaya Ocak 2020'de başlamış olsak da, Çin-haricine yayılabilecek bir salgın olduğundan emin olmaksızın yanlış bir adım atmak istemedik. İhtiyatlı ve doğru olan, o zaman, buydu.

Koronavirüsten ölüm sayısı an itibariyle son 30 günlük periyotta 12.590 olması haricinde veriler halen geçerli olsa bile, bu tarz kıyasların, bugün geldiğimiz noktada artık doğru olmadığı kanaatindeyim. Çünkü durum, Çin'deki herhangi bir diğer yerel salgından çıkarak küresel bir boyuta taşındı ve her gün binlerce insan hayatını kaybediyor.

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı COVID-19 Raporu

Evet, belirli bir zaman aralığında diğer hastalıklar ve sorunlar koronavirüsten daha fazla can alıyor olabilir. Koronavirüs bundan çok daha kötü bir hâl alarak birçok hastalığı geride bırakabilir veya bilim insanları ile halkın/hükümetlerin önlemleri sayesinde dizginlenerek çok daha düşük bir sıraya gerileyebilir.

Fark etmez.

Çünkü koronavirüs, diğer ölüm sebeplerinin ezici bir çoğunluğunun aksine, hem önleyebileceğimiz, hem tedavi edebileceğimiz, hem de tamamen yok edebileceğimiz bir düşman.

Şöyle düşünün: Eğer diyabeti veya kanseri ortadan kaldırabilecek olsaydık, bugün ortadan kaldırırdık, yarın değil. Koronavirüsü de eğer bugün ortadan kaldırabilecek güce sahipsek, bugün ortadan kaldırmalıyız, yarın değil.

Tüm Reklamları Kapat

İlki (diyabet ve kanser) üzerinde on yıllardır çalışıyoruz, inanılmaz büyük yollar kat ettik ama bir o kadar daha gidecek yolumuz var. İkincisi (koronavirüs) üzerinde ise "dürüstçe" çalışmaya sadece 1-2 ay önce başladık; çünkü koronavirüsleri 1960'lardan beri tanıyor olsak da, aşıların ve ilaçların üretimi toplum sağlığını öne çıkarmaktan ziyade kâr maksimizasyonuna dayanıyor olmasından ötürü bunlara yönelik yeterli araştırmamız yoktu.

Yani konu sadece bu salgın değil, genel olarak salgın konusu ve biz insanların bu gerçeğe bakış açısı. Sık sık bir yerlerde küçük çaplı salgınlar yaşanıyor ama bunlar büyüyemeden duruyor. Hiçbirimizin haberi olmuyor, üzerinde durmuyoruz ve pek dikkatimizi çekmiyor. Ancak bu vakalar, ileride gelebilecek salgınların habercisi konumunda. Bu nedenle insan-hayvan-virüs etkileşimlerine çok daha sıkı kulak vermemiz gerekiyor.

Örneğin 4 ayrı koronavirüs türü bizi sürekli hasta ediyor olsa da, vaka sayıları birkaç yüz veya bini, ölüm sayıları ise bir elin parmaklarını geçmediği için kimse oralı olmamıştı.

SARS ve MERS bizi şöyle bir yokladı; ancak öldürücülük oranları aşırı yüksek olduğu için pek uzağa yayılamadan her ikisini de durdurduk. Biraz endişe edildi, geç de olsa aşılar üretildi ama ilaçlar ve "daha kötü bir salgın ihtimali" üzerine pek de düşülmeden yola devam edildi. Ne de olsa atlatmıştık.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

COVID-19 hastalığına sebep olan SARS-CoV-2 virüsünün diğer solunum yolu enfeksiyonlarına sebep olan virüslerle kıyaslaması
COVID-19 hastalığına sebep olan SARS-CoV-2 virüsünün diğer solunum yolu enfeksiyonlarına sebep olan virüslerle kıyaslaması
Prof. Dr. Akiko Iwasaki

COVID-19 ise bu yoklamalar sonrasında, bilim insanları bizi böylesi bir salgına karşı tekrar tekrar uyarmış olmasına rağmen, nihayet oturaklı bir yumruk atmayı başardı. Şimdi "deliler gibi" aşı ve ilaç arıyoruz.

Neden? Çünkü bunları üretebiliriz!

Kanser veya diyabet gibi aşırı karmaşık ve çok faktörlü hastalıklar bir yana, koronavirüse karşı sonuç verme potansiyeli aşırı yüksek olan çok sayıda potansiyel ilaç ve aşı var. Eğer bunları -örneğin- 12 ay sonra üretebileceksek, vakaları 12 ay ötelemek mantıklı bir karar. Eğer aşı ve ilaç üretimini -örneğin- 12 ay yerine 10 aya çekebiliyorsak, bunu çekmek için elimizden geleni ardımıza koymamak mantıklı bir karar.

Ütiliteryen (faydacı) bir bakış açısından değerlendirecek olursak, en çok kaynağı, bizi en çok öldüren hastalıklara ayırmamız gerekiyor. Bunun tartışması ayrıca yapılabilir; ancak diğer ölüm nedenlerine yıllardır çok miktarda kaynağı ayırmamıza rağmen henüz çözümlerini bulamamışken, makul düzeyde kaynak ile kısa sürede bu hastalığı yok edebileceksek, neden yapmayalım?

Şöyle düşünün: Yine ütiliteryen bir bakış açısından değerlendirecek olursak, -örneğin- 17 milyon yerine 1.7 milyon veya 1.7 milyon yerine 500.000 kişinin ölmesini mümkün kılacak bir yöntem makul ve mantıklı değil midir?

Dolayısıyla koronavirüs hakkında "koparılan" telaş son derece mantıklıdır demek mümkün. Elbette koronavirüsü çözmek her şeyi çözmeyecek. Ancak bir çözüm yolu her sorunumuzu çözmüyor diye, bazı sorunlarımızı çözmesine rağmen o yoldan uzaklaşmak bilimsel açıdan mantıklı ve makul değildir.

Tüm Reklamları Kapat

Hastane ve sağlık personeli kapasitesi sınırlıdır ve dolayısıyla bunlara binecek olan yükü en aza indirecek yöntemler ivedilikle uygulanmalıdır. Bunu yaparken, sağlık personelinin sağlığı gözetilmeli, imkanları ve kaynakları arttırılmalıdır. Bu sırada halk, sosyal mesafelendirme kurallarına harfiyen uymalı ve kişi, grup veya toplum olarak değil, bütün bir tür olarak verdiğimiz bu mücadelede üzerine düşeni yapmalıdır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
19
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 15
  • Bilim Budur! 6
  • Umut Verici! 6
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/06/2024 15:46:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8383

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Çevre
Evrim Tarihi
Diş Hekimi
2019-Ncov
İklim
Karar
Modern
Diş Hekimliği
Nükleer
Cinsel Seçilim
Tohum
Kök Hücre
Damar
Sinirbilim
Hava
Kuantum
Gıda
Roma
Radyoaktif
Tutarlılık
Kadın Doğum
Koaservat
Antropoloji
Safsata
Mars
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Koronavirüs Ölümlerini Diğer Hastalıklardan Kaynaklı Ölümlere Kıyaslamak Neden Sorunlu Bir Yaklaşımdır?. (23 Mart 2020). Alındığı Tarih: 22 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8383
Bakırcı, Ç. M. (2020, March 23). Koronavirüs Ölümlerini Diğer Hastalıklardan Kaynaklı Ölümlere Kıyaslamak Neden Sorunlu Bir Yaklaşımdır?. Evrim Ağacı. Retrieved June 22, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8383
Ç. M. Bakırcı. “Koronavirüs Ölümlerini Diğer Hastalıklardan Kaynaklı Ölümlere Kıyaslamak Neden Sorunlu Bir Yaklaşımdır?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 23 Mar. 2020, https://evrimagaci.org/s/8383.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Koronavirüs Ölümlerini Diğer Hastalıklardan Kaynaklı Ölümlere Kıyaslamak Neden Sorunlu Bir Yaklaşımdır?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, March 23, 2020. https://evrimagaci.org/s/8383.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close