Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

SARS-Cov-2 Koronavirüs Aşısı Ne Zaman Hazır Olacak ve Nasıl Çalışacak?

Klinik Aşı Deneyi Yapıyor Olmak, Aşı Bulmuş Olmak Anlamına Gelmez!

SARS-Cov-2 Koronavirüs Aşısı Ne Zaman Hazır Olacak ve Nasıl Çalışacak?
7 dakika
19,484
  • Viroloji
  • İmmünoloji
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al

SARS-CoV-2 için bir aşı var mı? İnternette bu soruya cevap arayan çok sayıda makale ve paylaşım var. ABD'nin en üst düzey enfeksiyon uzmanı olan Dr. Anthony Fauci, aşının gelmesine en az 12-18 ay olduğunu söylüyor.

Sorun şu ki, klinik araştırma evresine giren aşıların büyük bir kısmı başarıya ulaşamıyor. Sayı vermek gerekirse, klinik deneme evresine ulaşan aşıların sadece %10 civarı ABD Gıda ve İlaç Başkanlığı'ndan onay alabiliyor. Geri kalanının ya etkili olmadığı anlaşılıyor, ya daha iyi alternatifleri olduğu ortaya çıkıyor, ya da yan etkileri kabul edilebilir olan düzeyin ötesinde oluyor.

Tüm Reklamları Kapat

Klinik Deney Evresine Gelen Aşıların Çoğu Başarısız Oluyor!
Klinik Deney Evresine Gelen Aşıların Çoğu Başarısız Oluyor!
The New York Times

Daha da fenası, bugüne kadar koronavirüslere karşı üretilmiş hiçbir aşımız yok ve bugüne kadar üretilen en hızlı aşı bile 4 senede üretilebildi. Bugüne kadar ürettiğimiz bazı aşıların üretim süreleri şu şekilde:

  • Suçiçeği Hastalığı: 28 yıl
  • FluMist Sprey Grip Aşısı: 28 yıl
  • İnsan Papillomavirüsü (HPV): 15 yıl
  • Rotavirüs: 15 yıl
  • Çocuk Kombinasyon Aşısı: 11 yıl
  • COVID-19 Hedefi: 18 ay

Bu süre, ekonomi veya halkın sosyal mesafelendirme uygulamalarına dayanabileceği bir süre değil. Ancak bilim insanları da, ürettikleri ilk aşıları rastgele bir şekilde insanlara saplayıp sonuçları görmüyorlar. Aşı üretimi zorlu, bilimsel, aşırı sıkı denetlenen ve çok güvenli bir süreç. Aşılar önce hayvan dokularında ("hayvan deneyleri"), sonra çok küçük bir grup insanda (Faz 1 Klinik Deneyler), sonrasında giderek artan sayıda insan denekte (Faz 2, Faz 3 ve bazen Faz 4 Deneyler) deneniyor. Her bir basamakta sonuçlar ilan edilip, ek izinler alınıyor. Eğer yeterince başarılı sonuçlar üretilemezse, izinler iptal edilebiliyor.

Tüm Reklamları Kapat

İşte bu nedenle, şu anda SARS-CoV-2 için onaylanmış bir aşı bulunmuyor. Her ne kadar çok sayıda firma, geliştirmekte oldukları aşı adaylarını ilan etmiş olsalar da şu anda süregelen salgında aşıların önemli bir rol oynama ihtimali oldukça düşük. Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde immünobiyoloji profesörü ve Howard Hughes Tıp Enstitüsü'nde araştırmacı olarak çalışan Akiko Iwasaki şöyle diyor:

Eğer bu aşıyı sıradan yolları takip ederek üretecek olursak, 18 ay hedefini tutturmamız imkansız. Ama sonuçta aşı deneyi yaptığımız kişilere öylece koronavirüs de bulaştırıp deney yapamayız. Bu nedenle, New York gibi salgından ağır etkilenen yerlerde aşıları deneyip, deneklerin doğal seyrinde hastalığı kapmalarını beklemek zorundayız. Bu da, aşı üretim sürecini aşırı yavaşlatıyor. COVID-19 aşısını hızlandırma yolu, bu süreçleri hızlandırmaktan geçiyor. Ancak attığımız her adımda riskleri de doğru bir şekilde hesaplamak ve ölçmek zorundayız.

Amerika Birleşik Devletleri'nde aşı adaylarının birkaç hafta içinde uygun klinik-öncesi, klinik, denetim ve üretim süreçlerinden geçmesi mümkün değil. Tipik olarak, salgın olmayan durumlarda bir aşının üretimi 1 milyar dolar civarında bir masrafa sahip ve çoğu zaman onaylanması için birçok yıl geçmesi gerekiyor (Dunn, 2020). Bunu demişken, bir salgın sırasında bu süreçte bazı gevşemeler yaşanabiliyor ve daha uygun aşı adaylarının giderek artan hızlarda üretimini sağlayan platform teknolojilerini geliştirme konusunda da giderek iyileşiyoruz.

COVID-19'a neden olan SARS-CoV-2 virüsüne karşı aşı üretme konusunda da biraz avantajlıyız; çünkü bu virüs, SARS hastalığına neden olan SARS-CoV-1 virüsüne %80 civarında benzer bir yapıya sahip. Zaten COVID-19 testlerini bu kadar hızlı geliştirebilmemizin sebeplerinden birisi de bu. Düşman, çok yabancı değil!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Potansiyel Aşı Adayları

Normalde aşıların geliştirilebilmesi için öncelikle maddi kaynak bulunması ve ilgili kurumlardan izinler alınması gerekiyor. Sonrasında, yapılan çalışmaların sonuçları, bir yapbozun parçaları gibi, tek tek birleştiriliyor ve aşı, bu zorlu çabanın bir ürünü olarak çıkıyor. Ancak şu anda normal zamanlardan geçmiyoruz; dolayısıyla işler de normalde olduğu gibi yürümüyor.

Küresel olarak SARS-CoV-2 teröpatik süreci içinde 15 potansiyel aşı adayı var (Pang, vd. 2020). 5 Mayıs 2020 itibariyle Bioworld, toplamda 254 ilaç ve 95 ayrı aşı çalışması olduğunu raporluyor. Baylor Tıp Fakültesi Ulusal Tropikal Tıp Okulu'ndan Dr. Peter Hotez şöyle diyor:

Eğer aşı üretimini 18 aya indirmek istiyorsanız, yarışa olabildiğince fazla sayıda at sokmanız gerekiyor.

Bu adaylar çok sayıda değişik teknoloji kullanıyor ve bunlar arasında mesajcı RNA (mRNA), DNA-temelli, nanoparçacık, sentetik ve modifiye edilmiş virüs-benzeri parçacıklar bulunuyor.

Bunlar arasından en olası 2 adaydan biri Inovio Pharmaceuticals, diğeri ise Moderna Therapeutics (NIAID işbirliği ile) üretilmekte. Bunların her ikisi de "platform teknolojileri" adı verilen şemsiye bir terim altında kalan spesifik mekanizmalara dayanıyor. Bir diğer deyişle her iki aşı içinde de bir çeşit birincil nükleik yapı (bu durumda RNA veya DNA) bulunuyor ve bu nükleik yapı, ilgi duyulan virüse ait özel gen dizilerini içerebilecek düzeyde esnek yapıda. Bu sayede söz konusu yapı, birçok farklı virüse uygun olacak biçimde adapte edilebiliyor. Bunlara "platformlar" deniyor, çünkü SARS-CoV-2 gibi yükselen virüslere karşı aşı adayı üretme sürecini daha verimli hale getiriyorlar.

Her iki aday da kısmen de olsa Epidemik Hazırlık İnovasyonları Koalisyonu (CEPI) tarafından maddi olarak destekleniyor. CEPI, devlet, özel, filantropik ve sivil tolum örgütlerinin işbirliğiyle kurulmuş küresel bir ortaklık. Bunların hepsi, yükselen bulaşıcı hastalıklara karşı üretilen aşıların geliştirilme sürecini hızlandıracak ve salgınlar sırasında bu aşıları erişilebilir kılacak kaynaklara sahipler. Aşı adaylarının birçoğunun Faz-1 Klinik Deneylere başlaması en azından 1 yıl alacak olsa da, CEPI tarafından desteklenenler bu süreci daha hızlı bir şekilde atlatabilirler (Pang, vd. 2020).

Tüm Reklamları Kapat

Inovio aşısı DNA-temelli bir aşı (Pang, vd. 2020). Şu anda klinik-öncesi geliştirme aşamasında bulunuyor ve Faz-1 testlerinin başlaması için daha birkaç ay gerekiyor. Faz-1 Klinik Deneyleri sırasında genellikle 20-100 adet sağlıklı insan denek üzerinde aşı test ediliyor ve bu sayede aşının güvenliği ve ideal dozu tespit edilebiliyor.

Madison

Moderna-NIAID aşısı ise bir mRNA aşısı. Tipik olarak mRNA aşıları içinde hedef antijen için bir açık okuma çerçevesi (İng: "open reading frame" veya kısaca ORF) ve terminal çoklu-(Adenin) kuyruğa sahip bir okunmamış bölge (UTR) bulunuyor. Teorik olarak, aşının verilmesinden sonra mRNA aşıları okunarak bir antijenin üretilmesini sağlıyor ve bu antijen bir savunma tepkisini tetikliyor (Zhang, vd. 2019).

Yakın geçmişte Moderna aşı üretimini hızlandırdı ve aşısını NIAID'e göndererek Faz-1 deneyler için işlemleri başlattı. Hedef, aşıların güvenliğini ve immünojenesitesini (savunma tepkisi üretebilirliğini) test edebilmek. Bu deneyin Nisan 2020'nin sonunda başlaması ve ön sonuçların Temmuz veya Ağustos 2020 gibi alınması bekleniyor (Loftus, 2020). Ocak 2020'de Çinli bilim insanları tarafından virüsün genetik dizisinin tamamlandığını öğrendikten sonra Moderna'nın aşıyı bu kadar kısa sürede geliştirip üretime hazırlaması olağanüstü bir başarı. NIAID Başkanı Dr. Anthony Fauci'nin söylediğine göre, 2002 yılında Çin'de görülen SARS-CoV salgını sırasında NIAID'in işlevsel bir aşıyı insan deneylerinin ilk fazına uygun hale gelecek biçimde üretmesi 20 ay almıştı (Loftus, 2020).

Standart Aşı Üretim Prosedürü Takip Edilirse...
Standart Aşı Üretim Prosedürü Takip Edilirse...
The New York Times

Buna rağmen Moderna'nın aşı adaynının SARS-CoV-2'ye karşı etkili olacak düzeyde bir savunma tepkisi yaratıp yaratmayacağı belli değil. Gen-bazlı platform teknolojilerinin başarısı, viral genomun belirli segmentlerini hedef alma becerisine bağlıdır. Bu sayede konakta savunma tepkisi tetiklenebilir. Her ne kadar savunma tepkisini tetikleyen gen dizileriyle ilgili eğitimli tercihlerde bulunabiliyor olsak da, yaptığımız tercihin gerçekten de optimal dizi olup olmadığı insan deneyleri tamamlanana kadar belirlenemiyor (Loftus, 2020). Ayrıca bu gen-bazlı teknolojiyi kullanan, onaylanmış bir insan aşısı bulunmadığı için, bu tarz bir aşının da herhangi bir öncülü bulunmuyor. Virolog Dr. Jose Esparza, Moderna'nın aşı adayıyla ilgili olarak şunları söylüyor:

Tüm Reklamları Kapat

RNA aşısının bu kadar hızlı üretilebilmesi harika! Ancak klinik-öncesi deneyler, insanları içeren ve ufak çaplı Faz-1 deneylere geçmeden önce aşının güvenliğini tespit edebilmek açısından büyük öneme sahip. Bağlanmanın yaşanıp da antikorların nötralize edilmediği durumlarda potansiyel olarak tetiklenebilen "Antikora Bağlı Bulaşıcılık Artışı" olgusuna ek olarak dikkat edilmeli.
Arzulanan Aşı Üretim Hızı...
Arzulanan Aşı Üretim Hızı...
The New York Times

Gerçekten de, bir aşının hızlı bir şekilde üretilip, hızla Faz-1 Klinik Deneylerin yapılabiliyor olması, aşının işlevsel olacağını garanti etmiyor. İnsan deneyleri tamamlanana kadar Moderna ve NIAID tarafından seçilen gen dizilerinin yeterli savunma sistemi tepkisini tetikleyerek savunma sağlayıp sağlayamadığını bilemeyeceğiz. Ve hatta ilk deneyler umut verici sonuçlar verse bile, aşının halk arasında genel geçer olarak kullanılabilirliği, ileri faz deneylerin ve yasal düzenlemelerin gerekmesinden ötürü 2021'den erken olmayabilir.

Şu ana kadar SARS-CoV-2'ye karşı en iyi koruma, CDC gibi güvenilir kaynaklardan gelen bilgilerdir: hastalarla yakın temastan kaçının; gözünüze, burnunuza, ağzınıza dokunmayın; hastaysanız evden çıkmayın; öksürürken ve hapşırırken bir mendil kullanın ve sonrasında mendili çöpe atın; sık sık dokunduğunuz yüzeyleri dezenfekte edin ve temizleyin; maske takın.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
35
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 23
  • Muhteşem! 10
  • Bilim Budur! 9
  • Umut Verici! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Korkutucu! 5
  • İnanılmaz 3
  • Grrr... *@$# 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Virology Blog | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2023 04:10:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8333

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Nörobilim
Enzim
Algoritma
Sinirbilim
Sars Virüsü
Uluslararası Uzay İstasyonu
Carl Sagan
Malzeme
Bilgi Felsefesi
Karadelik
Yüzey
Tarım
Klinik Mikrobiyoloji
Farmakoloji
Yapay
Balık Çeşitliliği
Yüz
Galaksi
Zooloji
Ölçüm
Sinir
Alkol
Algı
Köpekbalığı
Viroloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
H. Stillwell, et al. SARS-Cov-2 Koronavirüs Aşısı Ne Zaman Hazır Olacak ve Nasıl Çalışacak?. (13 Mart 2020). Alındığı Tarih: 7 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8333
Stillwell, H., Bakırcı, Ç. M. (2020, March 13). SARS-Cov-2 Koronavirüs Aşısı Ne Zaman Hazır Olacak ve Nasıl Çalışacak?. Evrim Ağacı. Retrieved February 07, 2023. from https://evrimagaci.org/s/8333
H. Stillwell, et al. “SARS-Cov-2 Koronavirüs Aşısı Ne Zaman Hazır Olacak ve Nasıl Çalışacak?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 13 Mar. 2020, https://evrimagaci.org/s/8333.
Stillwell, Helen. Bakırcı, Çağrı Mert. “SARS-Cov-2 Koronavirüs Aşısı Ne Zaman Hazır Olacak ve Nasıl Çalışacak?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, March 13, 2020. https://evrimagaci.org/s/8333.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.