Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Önümüzdeki 1.5 Yıl İçinde Muhtemelen Koronavirüse Yakalanacaksınız! Bu Ne Anlama Geliyor?

Yeni Koronavirüsün Sebep Olduğu COVID-19, Grip Gibi Hayatımızın Bir Gerçeği Haline Gelebilir!

Önümüzdeki 1.5 Yıl İçinde Muhtemelen Koronavirüse Yakalanacaksınız! Bu Ne Anlama Geliyor? CNet
17 dakika
208,973
  • Epidemiyoloji
  • Koruyucu Tıp
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al

Harvard Üniversitesi epidemiyoloji profesörü Dr. Marc Lipsitch, The Atlantic ile yaptığı röportajında, eğer etkili bir şekilde önlem alınamazsa, 2021 yılının sonuna kadar yetişkinlerin %40-70 civarının SARS-CoV-2 tarafından enfekte edileceğini öngörüyor.

Hatta aşağıda detaylıca işleyeceğimiz sezonluk tepki gibi bazı "hafifletici" unsurları göz ardı edersek, bu ihtimal %80-90 civarında! Bu, Dünya'da yaklaşık 5.5 milyar yetişkin olduğunu göz önüne alırsak, en iyi ihtimalle 2 milyar, en kötü ihtimalle 5 milyar insanın COVID-19 hastalığına yakalanması anlamına geliyor. Kıyas olması bakımından, her yıl sezonluk gribe 1 milyar civarında insanın yakalandığı tahmin ediliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak şunun altını önemle çizmekte fayda var: Bu sayılar, bu kadar insanın öleceği ve hatta ağır bir hastalık geçireceği anlamına gelmiyor:

Muhtemelen birçoğu hafif veya orta şiddette atlatacaktır; hatta hiçbir semptom görülmeyen birçok vaka da olacaktır. Tıpkı gripte olduğu gibi, COVID-19'da da sadece kronik sağlık sorunları olan veya yaşlı insanlarda hayatı tehdit edici düzeyde sorunlar görülecektir. Birçok insan, tedaviye bile gerek duymadan hastalığı atlatacaktır.

SARS, COVID-19 ve MERS gibi hastalıklara sebep olan koronavirüs ile gribe neden olan influenza ayrı virüs ailelerinin üyeleri; dolayısıyla hastalıklar da farklı hastalıklar. Öldürücülük oranları arasında da şu anda dikkate değer bir fark var. Ancak genel semptomların çok benzer olmasından ve yayılma miktarının grip ile benzeşmesinden ötürü bu iki hastalığın sıklıkla benzeştirildiğini görebilirsiniz. İki virüs arasındaki benzerlikleri incelerken, aradaki farkları unutmamanızda fayda var.

Tüm Reklamları Kapat

USA Today

COVID-19: Sinsi ve Tehlikeli Bir Hastalık!

SARS-CoV-2'nin (ve sebep olduğu COVID-19'un) gribe göre daha yüksek bir öldürücülüğü olması bir yana, hayatımıza yeni girmiş bir virüs olması da dikkatleri özellikle üzerine çekmesine neden oluyor. Grip gibi hastalıklara çoktan alıştık ve her yıl aldığı canları "normal" olarak görüyoruz.

Örneğin modern grip hastalığının ilk olarak 1580 yılında Asya'da başladığı ve sonrasında zamanla küresel bir salgına dönüştüğü tahmin edilmektedir. Bu ilk grip pandemiğinin kaç can aldığı tam olarak bilinmemektedir; ancak sadece Roma'da 8000 insanın öldüğüne dair kayıtlara ulaşmak mümkündür. Sonrasında, 1729 yılında ikinci grip salgını Rusya'da başlamıştır ve 6 ayda tüm Avrupa'ya yayılmıştır. Üçüncü pandemik 1781'de Çin'de başlayıp Rusya'ya yayılmış, sonraki 1830-1833 yılları arasında yaşanmış, sonrasındaysa hemen her yıl çeşitli büyüklüklerde salgınlar Dünya'da görülmüştür. Günümüzde ise grip, sezonluk bir salgın olarak gelip gitmekte ve her yıl yüz binlerce cana kıymaktadır.

İşte COVID-19 ile ilgili "sorun" ve bu yazının başlığında, muhtemelen sizin de bu hastalığa yakalanacağınızı iddia etme nedenimiz de bu: SARS-CoV-2 (ve sebep olduğu COVID-19 hastalığı), yeterince ölümcül ve yeterince tehlikeli bir hastalık değil! Tıpkı sezonluk grip gibi...

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

"Bunun neresi sorun?" diye sorabilirsiniz. Sorun şu: İlk evrimleştiğinden sonraki aylarda "yeni yükselen bir hastalık" olarak tanımlanan ama çok daha ölümcül olan bir diğer hastalığı ele alalım. Mesela kuş gribi (H5N1)... H5N1'in belirtileri öylesine şiddetliydi ki, hastaları gözden kaçırmak imkansızdı. Bu nedenle hastalar çok hızlı bir şekilde tespit edilip, yalıtım altında tutulabildi ve hastalık kısa sayılabilecek bir sürede durdurulabildi. Tabii hastalık öylesine şiddetliydi ki, hastalığa yakalananlar pek bir insana bulaştıracak kadar dinç kalamadan ölüyorlardı. Öte yandan sezonluk grip çok daha az ölümcül ve çok daha hafif atlatılıyor; öyle ki şu anda var olan grip vakalarının %14'ünde hiçbir semptom görmemekteyiz.

İşte COVID-19 için sorunun özü de burada başlıyor. COVID-19'a sebep olan SARS-CoV-2'nin öldürücülük oranı sadece %2 civarında; ancak bu bile muhtemelen abartılı bir sayı, çünkü "hafif vakaların" veya "semptomsuz (asemptomatik) hastaların" büyük bir kısmı bu hesaba dahil edilemiyor. Eğer onlar da öldürücülük oranına dahil edilecek olursa, SARS-CoV-2'nin öldürücülük oranı %1'in bile altına düşebilir.

Bunu, SARS-CoV-2'nin yakın kuzenleriyle kıyaslayın: SARS'a neden olan SARS-CoV'un öldürücülük oranı %10, MERS'e neden olan MERS-CoV'un öldürücülük oranı %37 idi. Yani COVID-19, yakın kuzenlerine göre çok daha az ölümcül, çok daha sinsi olan bir hastalık. Bu nedenle SARS ve MERS'in aksine, halen COVID-19 salgınının önüne geçemedik.

FDA

Şöyle düşünün: Kuş gribinin (H5N1'in) öldürücülük oranı %60 idi! Ancak bu hastalıktan 2003 yılından beri sadece 455 kişi öldü. Öte yandan, çok daha zayıf semptomlarla geçirilen sezonluk gribin öldürücülük oranı %0.1 olmasına rağmen, her yıl yüz binlerce insanı öldürmektedir. Eğer COVID-19 da "sezonluk grip-benzeri" bir hastalık olarak yayılırsa, kısa sürede hayatımızın "sıradan" bir parçası haline gelebilir ve tıpkı grip gibi her yıl yüz binlerce insanı (özellikle de yaşlı insanları ve bağışıklık sistemi zayıf olanları) öldürebilir.

Grip ile Koronavirüs Karıştırılmamalı!

Buradaki anlatımımızın yanlış anlaşılmasını istemiyoruz: İnfluenza ile koronavirüs apayrı virüsler; dolayısıyla grip ile COVID-19 da tamamen ayrı hastalıklar. Bu yazıyı okuduktan sonra, "Koronavirüs grip gibidir." gibi bir çıkarım yapmanızı istemeyiz.

Tüm Reklamları Kapat

Elbette arada benzerlikler var: Her iki virüs de solunum yolu hastalıklarına neden oluyor, her ikisinin semptomları da çok benzer (ateş, öksürük, vücut ağrısı, bitkinlik, bazen kusma ve ishal), her ikisi de benzer şekilde geçiriliyor (bazen orta şiddette, bazen şiddetli, kimi zaman ölümcül), her ikisi de zatürreyle sonuçlanabiliyor; her ikisi de havadaki damlacıklarla (özellikle de öksürük ve hapşırıkla) insandan insana bulaşıyor; her ikisi de antibiyotikle tedavi edilemez (çünkü her ikisi de bakteriyel değil, viral hastalıklar), her ikisinde de hastalığın kendisini tedavi etmekten ziyade semptomlarını tedavi ederek bağışıklık sistemine yardımcı olmak ana hedeftir.

COVID-19 hastalığına sebep olan SARS-CoV-2 virüsünün diğer solunum yolu enfeksiyonlarına sebep olan virüslerle kıyaslaması
COVID-19 hastalığına sebep olan SARS-CoV-2 virüsünün diğer solunum yolu enfeksiyonlarına sebep olan virüslerle kıyaslaması
Prof. Dr. Akiko Iwasaki

Ama arada bariz farklar da var: İki hastalık ayrı viral ailelerden geliyorlar, koronavirüslerin influenzadan daha uzun süre havadaki parçacıklarda varlığını koruması olası gözüküyor; gribe karşı kullanabileceğimiz bariz ilaçlar ve güçlü aşılar mevcutken, koronavirüslere karşı ne ilacımız var ne aşımız; koronavirüsler on binlerle ifade edilen sayıda vakaya sahip, grip ise her yıl 1 milyarın üzerinde kişiye bulaşıyor; koronavirüsten ölenlerin sayısı an itibariyle binlerle ifade edilirken, grip nedeniyle her yıl 291.000-646.000 insan ölüyor; influenza çok hızlı bir şekilde evrimleşebilirken, koronavirüsler pek hızlı evrimleşebilen virüsler değiller. Ayrıca sezonluk gribin öldürücülük oranı %0.1 dolaylarında seyrederken, koronavirüs için %2 civarında bir öldürücülük oranından söz ediyoruz. Bazı hesaplara göre COVID-19, gribe göre 50 kata kadar daha öldürücü!

Dolayısıyla iki hastalığı kafa kafaya karşılaştırmak doğru olmaz; ancak bu yazıda yapmaya çalıştığımız zaten bu değil. Bu yazıdaki ana nokta, yeni koronavirüs küresel bir salgına dönüşecek olursa, aşı ve ilaçları üretene kadar bu salgının neye benzeyebileceği ile, aşı ve ilaçlar üretildikten sonra salgının neye benzeyeceğine dair genel bir çerçeve sunabilmek ve eldeki olasılıkları değerlendirmek.

Salgın Nereye Gidiyor?

Öncelikle başlamadan önce şunu kabullenmemiz gerekiyor: 27 Şubat 2020 itibariyle gidişata bakılacak olursa, SARS-CoV-2 salgını artık önlenebilecek gibi gözükmüyor.

Tüm Reklamları Kapat

Normalde bir salgını dizginlemenin en önemli basamağı, onu kaynağında hapsetmektir. Aralık 2019-Ocak 2020'de Çin'de başlayan salgın, Çin'in bazılarınca "insan üstü" olarak tanımlanan çabalarına rağmen ne yazık ki ülkede hapsedilemedi. Çin, on milyonlarca insanı etkileyen ve ekonomisini alt üst eden uygulamalarda bulunmak pahasına salgını Wuhan, Hubei veya en kötü ihtimalle Çin ulusal sınırlarında tutmaya çalıştı. Dünya Sağlık Örgütü Genel Müdürü Dr. Tedros Adhanom, 30 Ocak 2020 tarihli basın toplantısında şöyle demişti:

Salgının başından beri söylediğim gibi, Çin halkı üzerindeki ağır sosyal ve ekonomik hasarlarına rağmen Çin hükümetinin salgını durdurmak yönünde aldığı olağan üstü önlemler tebrik edilmelidir. Eğer bu önlemler alınmasaydı, Çin dışında çok daha fazla vaka ve ölüm görürdük. (...) Çin'in salgını tespit edip, virüsü izole edip, genomunu dizileyip, Dünya Sağlık Örgütü ile paylaşma hızı fazlasıyla etkileyicidir; kelimelerin ifade edebileceğinin de ötesinde etkileyici...
The Motley Fool

Bu süreçte binin üzerinde sağlık görevlisi hastalığa yakalandı ve insan haklarını sorgulatacak düzeyde karantinalar uygulandı. Tüm bunlar, Dünya'nın geri kalanına bir nebze olsun vakit kazandırmak ve hastalığı kontrol altında tutmak için Çin'in emeklerinin bir uzantısıydı. Ama nihayetinde bu çabalar yetersiz kaldı ve 2-14 günlük kuluçka süresine sahip olan SARS-CoV-2, Çin'in sınırları dışına çıkarak, özellikle de Güney Kore, İtalya ve İran üzerinden tüm Dünya'ya yayıldı. Lipsitch, bu konuda şöyle diyor:

Bu virüsün nihayetinde kontrol altında tutulabileceğini düşünmüyorum.

Öte yandan bazılarına göre bu salgında Çin bir kahraman değil; tam tersine, bu konudaki "beceriksizliği" nedeniyle bu salgının suçlusu konumunda. Örneğin Li Wenliang isimli hekim koronavirüs hakkında hükümeti uyarmaya çalıştığında "yalan haber ve söylenti yayması" nedeniyle uyarılmış ve susturulmuştu. Wenliang, salgınla tek başına verdiği mücadele sırasında, hastalığa yenik düşerek öldü. Belki daha erken önlem alınsa, salgının gidişatı çok daha farklı olabilirdi. Benzer şekilde, hükümetin salgın boyunca şeffaflığı da sorgulanıyor; çünkü salgının ilk 2 haftasında sürecin gizli bir şekilde yürütüldü ve üzerinin örtülmeye çalıştığı ileri sürülüyor.

Ama her ne sebeple olursa olsun, salgın kontrol altına alınamayacak gibi gözüküyor. Şimdi ne olacak?

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Ruhkoparan – Morrigan Crow'un Peşinde

38 DİLE ÇEVRİLEN NEVERMOOR SERİSİ DEVAM EDİYOR.

“2020’NİN EN İYİ KİTABI” SEÇKİLERİNDE

Waterstones • Apple Book • Booktopia • Bookriot

Nevermoor’da tuhaf şeyler oluyor…

Morrigan Crow ve arkadaşları Wunderous Cemiyeti’nde ilk senelerini atlattılar, Gudubet Pazarı’nın alaşağı edilmesine yardım ettiler ve 919.Ekip’in sadık üyeleri olduklarını kanıtladılar. Şimdiyse Morrigan yeni, heyecan verici bir zorlukla karşı karşıya: usta bir Wundersmith’in vazgeçilmezi olan “Aşağılık Yöntemler”i öğrenmek ve kendisini tüketmekle tehdit eden gücü kontrol etmek.

Keşke hepsi bu kadar olsa! Nevermoor’a garip, ürkütücü bir hastalık musallat oldu ve bulaştığı Wunder hayvanları av peşinde koşan akılsız, yırtıcı hayvansılara dönüştürüyor. Bu illetin kurbanları çoğaldıkça panik yayılıyor ve sevdiği şehir korku içinde boğulurken Morrigan, Ruhkoparan’a deva bulmanın kendisine düştüğünü anlıyor… Bu arayışı onu –ve Nevermoor’daki herkesi– akıl edebileceğinden çok daha fazla tehlikeye sokacak olsa bile.

NEVERMOOR hakkında:

Yılın En İyi Kitabı – AMAZON

2018 Waterstones Çocuk ve Gençlik Kitabı Ödülü dahil yirmiden fazla ödül

“Tadına doyulmaz.” GUARDIAN

“Bu sihirli kitaba akılalmaz bir ilgi var: Film anlaşması yapıldı, hakları birçok yabancı ülkeye satıldı, Harry Potter benzetmesi de cabası. Neyse ki bu inanılmaz eğlenceli macera bütün bu ilgiyi hak ediyor. Potter tutkunları, bu kitapta sevecek bir sürü şey bulacak, ama Nevermoor kendine has bir albeniye sahip.” OBSERVER

“Tam gaz keyif; eğlenceli, sürükleyici ve çılgınca yaratıcı.” Katherine Rundell, FEO VE KURT ve KAŞİF’nın yazarı

Devamını Göster
₺75.00
Ruhkoparan – Morrigan Crow'un Peşinde

Olası İki Senaryo

Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi'nden enfeksiyonel hastalıklar uzmanı Dr. Amesh Adalja'ya göre, elimizdeki veriler iki olasılık üzerinde durmak için fazlasıyla yeterli. Şöyle diyor:

Salgının gidişatı hakkında konuşmak için hiç de erken değil. Solunum virüslerinin kontrol edilmesinin çok zor olduğunu biliyoruz ve bu virüsün de bir salgına dönüşmesi çok olası.
Slash Gear

Sıradan ama Daha Ölümcül Bir Koronavirüs?

Bu konudaki olasılıklardan birisi, SARS-CoV-2'nin "sıradan bir diğer koronavirüs" olması. Çünkü unutmayın: Bu, karşılaştığımız veya varlığından haberdar olduğumuz ilk koronavirüs değil; tam tersine, sırf insana bulaştığı bilinen yedinci koronavirüs. Dahası, insana (henüz) bulaşmayan onlarca kuzenini tanıyoruz. Columbia Üniversitesi Mailman Toplum Sağlığı Fakültesi'nden epidemiyolog ve yeni salgınlar uzmanı Stephen Morse şöyle diyor:

Eğer bu yeni koronavirüs salgına dönüşecek olursa bu, beşinci koronavirüs salgını olacak. Diğer dört koronavirüs salgının pek dikkat çekilmiyor; çünkü oldukça sıradan salgınlar.

İnsana bulaşan 7 koronavirüsten düzenli olarak salgınlara neden olan dördü OC43, 229E, HKU1 ve NL63 isimleriyle bilinen koronavirüslerdir. Bunlardan ilk ikisi 1960'larda keşfedildi; son ikisi ise 2003 yılındaki SARS salgınından sonra keşfedildi.

Her ne kadar halk arasında pek bilinmeseler de, bu 4 virüs sezonluk olarak oluşan solunum hastalıkları salgınlarının %25 civarından sorumludur (OC43 ve 229E daha sık görülen virüslerdir). Ayrıca virüslerin dördü de (ama özellikle de HKU1), zatürreye neden oluyor. Bu koronavirüslerin sebep oldukları hastalıklar, kimi zaman ölümle de sonuçlanabiliyor. Ancak o kadar nadir bulunan hastalıklar ki, öldürücülük oranları hakkında iyi bir tahminde bulunmak çok zor.

Örneğin 398 vaka üzerinde yapılan bir çalışmada, OC43 ve 229E koronavirüslerinin sağlıklı yetişkinlerde enfeksiyon oranının %0.5 civarında olduğu, sağlıklı gençlerde ise %15 civarında olduğu gösterildi. Bunların birçoğu hastalığı hafif bir şekilde atlatıyor; bazılarında ise daha ciddi semptomlar görülebiliyor. Semptomların birçoğu nezle ile çok benzer: 10 gün civarında süren bir burun akıntısı, öksürük, tıkanıklık... Fakat bazı hastalarda (96 vakada) daha ciddi belirtiler görüldü, hastaların 3'te 1'inde zatürre oluştu, 3 hasta ise hayatını kaybetti.

Geriye kalan üç virüs ise SARS-CoV, MERS-CoV ve yeni SARS-CoV-2 koronavirüsleri. Eğer SARS-CoV-2 de, yakın kuzenlerinden ziyade diğer dördü gibi yayılan bir koronavirüs ise (ki uzmanlar bunun "orta olasılıklı bir ihtimal olduğunu" düşünüyor), endemik solunum enfeksiyonlarına bir virüs daha eklenmiş olacak demektir. Bu tabii ki endişe verici, çünkü nihayetinde daha çok çeşit virüs, daha çok hastalık demek; ancak kontrol altında tutulabilirse çok da büyük bir tehdit unsuru olmayacaktır.

ABC News

Grip-Benzeri, Sezonluk Bir Hastalık?

Diğer olasılık ise belirli mevsimlerde nükseden, aralıklarla ölümlere neden olan, grip-benzeri bir hastalık olacağı yönünde. Bu tür hastalıklarda "sezonluk"tan kasıt, hastalığa sebep olan mikrobun yüksek sıcaklıklarda ve yüksek nem koşullarında varlığını sürdüremiyor olmasıdır. Morse, şöyle diyor:

Eğer küresel bir salgın oluşacak olursa, virüsün davranışlarına bağlı olarak bu salgın belirli mevsimlerde tekrar tekrar görülen sezonluk bir hastalığa evrimleşebilir.

Henüz yükselen sıcaklıkların hastalığı yavaşlatıp yavaşlatmayacağını bilemiyoruz. Maryland Tıp Fakültesi'nden doktora sonrası araştırmacı olan Stuart Wilson şöyle diyor:

Umuyorum hastalık sezonluk bir davranış sergileyecektir; ancak şu anda bunu bilmek çok zor.

Öte yandan sezonluk bir hastalığa dönüşmesi de çok olumlu bir sonuç olmayabilir; çünkü bu, onu "kötü bir grip" yapardı. Neden mi? Çünkü dediğimiz gibi sezonluk gribin öldürücülük oranı sadece %0.1 olmasına rağmen yüz binlerce insanın ölümünden sorumlu. SARS-CoV-2'nin "gerçek" öldürücülük oranı %0.1 ile aynı olsa bile (ki bundan daha büyük olma ihtimali çok yüksek), halihazırda ölenlere ek olarak yüz binlerce insanın daha her yıl ölecek olması anlamına gelebilir.

Bu noktada önemli olan, virüsün sezonluk olması halinde grip gibi hızlı bir şekilde evrimleşip evrimleşmeyeceği. Ancak burada koronavirüslerin influenzadan bariz bir farkını görüyoruz: Tıpkı SARS virüsünde olduğu gibi, SARS-CoV-2'nin de moleküler bir gen düzenleme mekanizması bulunuyor ve bu nedenle mutasyon oranları gribe veya HIV'e göre çok ama çok daha düşük. Bu da, virüsün zaman içinde daha ölümcül hale gelme ihtimalini oldukça azaltıyor. Hatta uzmanlar, tıpkı kızamık virüsü gibi bu virüsün de pek fazla evrimleşmeyebileceğini düşünüyorlar.

Tüm Reklamları Kapat

VCU

Bu, çok güzel bir haber! Çünkü eğer doğruysa ve nihayetinde beklediğimiz gibi aşısını keşfedebilirsek ve yeterince insan aşılayabilirsek, tıpkı tarihte tekrar tekrar başardığımız gibi, bu virüsü de yeryüzünden tamamen silebiliriz.

Kötü haber ise şu: Hastalığın henüz ne aşısı bulunuyor ne de ilacı... Ancak her ikisine yönelik çalışmalar da müthiş bir hızla devam ediyor. Hastalığa yönelik en etkili ilacın remdesivir isimli bir ilaç olması bekleniyor. Aşı yönünde de hızla adımlar atılıyor; ancak halen aşıya erişmemiz birkaç ay sürebilir. İşte bu nedenle aşı ve ilaç tamamen hazır olana kadar bu hastalıkla mücadelemiz, ölü sayısını ve hastalığın ne kadar yıkıma neden olacağını belirleyen ana faktörler olacak.

Şu andaki gidişata göre, sezonluk bir davranış sergilesin veya sergilemesin, SARS-CoV-2 küresel olarak yayılacak gibi gözüküyor. Dolayısıyla bu ikinci senaryo daha olası gibi... Eğer bu doğruysa, şu anda yaşanmakta olan salgın, yeni bir koronavirüsün küresel bir hastalık haline gelme sürecinden ibarettir; tıpkı asırlar önce tekrar tekrar salgına neden olan influenzanın bugün hayatlarımızın sıradan bir parçası haline gelmesi gibi... Bu durumda, herhangi bir insanın bu koronavirüse er ya da geç yakalanma ihtimali de her geçen yıl giderek artacaktır. Tıpkı gribe yakalanma ihtimalinizin her geçen yıl artması gibi...

Koronavirüs Nasıl Evrimleşecek?

Sözünü ettiğimiz gibi yeni koronavirüsün evrimleşme hızı oldukça düşük gözüküyor. Dolayısıyla ciddi bir genetik değişim yaşanmama ihtimali de oldukça yüksek. Edinburgh Üniversitesi'nden biyolog Andrew Rambaut şöyle diyor:

Tüm Reklamları Kapat

Koronavirüs, genetik olarak hiç değişmeyebilir. Şu anda oldukça iyi bir şekilde yayılıyor, dolayısıyla büyük bir salgına dönüşmek için evrimleşmesine gerek kalmayabilir.

Scripps Araştırma Merkezi'nden biyolog Michael Farzan ise şöyle diyor:

Salgına dönüşen bir koronavirüsün evrimi (sezonluk bir davranış sergileyecek olsa bile), daha az virülans yönünde bile olabilir! Dolayısıyla virüsün zamanla yavaşladığını görebiliriz. Çünkü ölü insanlar virüs bulaştıramazlar. Hatta yatağa düşmüş insanlar da virüsü bulaştıramazlar. Dolayısıyla bir virüsün evrimsel anlamda başarılı olabilmesi için, insanları çok fazla yatağa düşürüp, çok hızlı öldürmemesi gerekir. Başarılı virüslerin evrimi de bu yönde olacaktır.

Ne Yapacağız?

Eğer yukarıdaki ikinci senaryo gerçek olursa, grip-korona sezonu diyebileceğimiz mevsimsel hastalık salgınlarıyla mücadele etmemiz gerekebilir. Aslına bakarsanız diğer 4 koronavirüs nedeniyle bunu şu anda da yaşıyoruz; ancak o koronavirüslerin sebep olduğu birkaç ölüm yerine, tıpkı grip gibi her yıl yüz binlerce insanı öldürecek yeni bir koronavirüsle yüz yüze olma ihtimalimiz var.

Eğer yaşınız ileri değilse veya halihazırda devam eden bir hastalığınız yoksa, endişelenmenize gerek yok gibi gözüküyor. Çünkü hastalığın öldürücülük oranı çok düşük ve bu oran, genç yaşlara doğru inildikçe hızla azalıyor:

Bu demek değil ki hiçbir önlem almanıza gerek yok. Elbette var; tıpkı gribe karşı bilinçli veya bilinçsiz olarak önlemler alıyor olmanız gibi. Sağlıklı beslenip, egzersiz yaparak savunma sisteminizi güçlü tutabilirsiniz. Sigara ve alkol gibi kötü alışkınlardan uzak durabilirsiniz. Tabii ki buradaki yazımızda anlattığımız hijyen kurallarına uyabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Tabii ki bir salgının ne kadar zarara neden olacağını etkileyen önemli bir diğer faktör bağışıklıktır. Ne yazık ki koronavirüs direnci pek iyi çalışılan bir konu değildir. St. Jude Çocuk Araştırma Hastanesi'nden Dr. Richard Webby şöyle diyor:

Dört endemik koronavirüse maruz kalanlar, grip geçirenlerin influenzaya karşı kazandığı bağışıklıktan daha uzun süreli bir bağışıklık kazanıyorlar. Ancak bu, kalıcı bir bağışıklık değil. Tıpkı respiratuar sinsityal virüste olduğu gibi, koronavirüsü de çocukken geçiren kişilerin ileri yaşlarda tekrar koronavirüs kapabildiğini biliyoruz.

North Carolina Gillings Küresel Toplum Sağlığı Fakültesi'nden koronavirüs araştırmacısı Tim Sheahan ise şöyle diyor:

Yetişkinliğe erişene kadar her insan, koronavirüslere karşı belli bir miktar bağışıklık kazanmaktadır. Ancak bu bağışıklık uzun süreli olmadığı için, yaşlı insanlar bu hastalığa yakalanabilmektedir.

Minnesota Üniversitesi'nde enfeksiyon hastalıkları uzmanı olan Dr. Susan Kline şöyle diyor:

Dört koronavirüsten herhangi birine maruz kalanların bunlar tarafından tekrar enfekte edilebildiklerini biliyoruz; çünkü uzun süreli bir bağışıklık kazanılamıyor. Tıpkı nezleye neden olan rhinovirüslerde olduğu gibi, ömrünüz boyunca koronavirüslere de birden fazla defa yakalanabiliyorsunuz. Belki bir antijen tepkisi kazanabilirsiniz; ancak bu tepki geçtikçe, sonraki maruziyetlerde direnciniz de kalmıyor.

Bir diğer kritik nokta ise şu: Bu virüs hakkında bildiklerimiz halen oldukça kısıtlı; dolayısıyla yeni veriler ışığında bu öngörüler değişebilir. Bu nedenle güvenilir bilimsel kaynakları takip edip, en güncel gelişmelerden haberdar olmak önem arz ediyor. Örneğin Lipsitch'in insanların %40-70'inin hastalığa yakalanacağına yönelik tahmini, hastalığın bulaşıcılık oranı, insanların birbiriyle temas etme durumları, hastalığın mevsimlere ne tür tepkiler vereceği gibi detaylara göre değişebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu süreçte ülkelere düşen, vatandaşlarını korumak adına gerekli tüm önlemleri almak, süreçler hakkında şeffaf ve açık olmak, iletişim kanallarını sürekli açık tutmak ve korkusuzca sağlık önlemlerini almak olacaktır. Her bir ülke, salgınla yüzleşmeden önce ne kadar zaman kazanabilirse, Dünya Sağlık Örgütü gibi kurumların sağladığı malzemelere, testlere, vb. cihaz ve aletlere erişim ihtimali o kadar yüksek olacaktır. Dahası, her geçen gün aşı ve ilaçlara bir gün daha yakınız demektir; bu da hastalığın bir ülkede ne kadar etkili olacağını derinden etkileyebilir.

Vox

Eğer tüm bunlar başarısız olacak olursa ve salgın bir ülkede başlayacak olursa, seyahat kısıtlandırmaları ve karantinalar gibi önlemler düşünülmelidir. Fakat bu önlemler alınırken, bunların gerçekten işlevsel olduğundan emin olunmalı, insan hakları ihlal edilmemeli, vatandaşların mağduriyetini giderebilecek tüm önlemler önceden alınmalıdır.

Eğer bir coğrafyada görülen vakaların ezici çoğunluğu hafif veya orta şiddette (veya asemptomatik) vakalarsa, karantinalar gibi abartılı önlemlerden ziyade, sosyal iletişimin kısıtlanması gibi daha insancıl ve tercihi yöntemler tercih edilmelidir.

Ne Zamana Kadar?

Şu anda hastalığın başlarında olduğumuz, çok az şey bildiğimiz ve hastalık hızla Dünya'ya yayıldığı için ortalıkta bir panik ve heyecan havası var. Ancak bu, zamanla dinecektir. Burada kritik nokta, aşı ve ilaçlara ne kadar sürede kavuşabileceğimiz ile ilgili...

Tüm Reklamları Kapat

İlaç üretimi biraz daha kolay bir süreç; ancak aşı üretimi çok daha zorlu ve "bilim olduğu kadar bir sanat da..." olarak tanımlanıyor. Virüse dair güvenli bir genetik dizinin tespit edilmesi ve bu dizinin hem insanlar için güvenli olması hem de virüse karşı direnç kazandırması gerekiyor. Bu dengenin tutturulması oldukça zor bir iş ve bu nedenle çok vakit alıyor.

Şu anda Invio, Moderna, CureVac ve Novavax gibi birçok firma aşı üzerinde çalışıyor. Eğer her şey yolunda giderse, bir aşıya kavuşmamız (ve bu aşının güvenli bir şekilde üretilip dağıtılabilmesi) 12-18 ay sürebilir.

Aşı üretimi çok masraflı, çok zor ve kâr marjları çok düşük olan bir iş; bu nedenle yeterince yatırım yapılmıyor. Bu konuda detaylı bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Özellikle de aşı ve ilaçları icat edilene, testleri tamamlanana ve kitlesel olarak dağıtılana kadar hazırlıklıklı olmakta, semptomlardan haberdar olmakta ve hijyen kurallarını yakından takip etmekte fayda var. Bunlarla ilgili çok daha fazla bilgiyi buradaki SARS-CoV-2 analiz dosyamızdan alabilirsiniz.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
126
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 90
  • Bilim Budur! 43
  • Muhteşem! 39
  • Umut Verici! 21
  • Merak Uyandırıcı! 19
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 9
  • Korkutucu! 6
  • İnanılmaz 5
  • Üzücü! 5
  • Grrr... *@$# 4
  • Güldürdü 1
  • İğrenç! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/11/2022 10:25:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8307

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Ses
Zeka
Psikoloji
Sahtebilim
Güneş
Galaksi
Üreme
Kalp
Popülasyon
Beslenme
Endokrin Sistemi
Hekim
Farmakoloji
Toplumsal Cinsiyet
Hastalık Kontrolü
Genel Halk
Test
Su Ayısı
Genetik Müdahale
Samanyolu Galaksisi
Adaptasyon
Primatlar
Entropi
Kitap
Şempanzeler
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Önümüzdeki 1.5 Yıl İçinde Muhtemelen Koronavirüse Yakalanacaksınız! Bu Ne Anlama Geliyor?. (26 Şubat 2020). Alındığı Tarih: 29 Kasım 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8307
Bakırcı, Ç. M. (2020, February 26). Önümüzdeki 1.5 Yıl İçinde Muhtemelen Koronavirüse Yakalanacaksınız! Bu Ne Anlama Geliyor?. Evrim Ağacı. Retrieved November 29, 2022. from https://evrimagaci.org/s/8307
Ç. M. Bakırcı. “Önümüzdeki 1.5 Yıl İçinde Muhtemelen Koronavirüse Yakalanacaksınız! Bu Ne Anlama Geliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 26 Feb. 2020, https://evrimagaci.org/s/8307.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Önümüzdeki 1.5 Yıl İçinde Muhtemelen Koronavirüse Yakalanacaksınız! Bu Ne Anlama Geliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, February 26, 2020. https://evrimagaci.org/s/8307.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.