Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

COVID-19 pandemisi insanlarda bedensel sorunlar kadar, korku, endişe ya da kaygı gibi ruhsal sorunlara da neden olmaktadır. COVID-19 endişesine koronafobi adı verilmiştir.[1]

Türk Psikiyatri Derneği’ne göre özgül fobiler -ki eskiden basit fobi olarak adlandırılırlardı- bazı durumlara, objelere, kişilere ya da hayvanlara karşı mantık dışı, aşırı, süreğen ve nedensiz korkulardır. Bu fobi türünün en yaygın görülen tür olduğu bildirilmektedir. Kadınlarda, eşini kaybetmiş veya boşanmış bireylerde daha sık görülmektedir. Hastalık erken başlangıçlıdır ve kronik seyirlidir. Genelde huy ve kişilik özelliği olarak kabul edilmeleri nedeniyle tedavi edilmezler. Sıklıkla kaçınma davranışlarıyla özgül fobiye neden olan nesne ya da durum ile karşı karşıya gelmekten sakınırlar. Kaçınılan durum/nesne sağlık ortamı ile ilgili bir şeyse, bu nedenle hekime de başvurmayabilirler. Özgül fobiler masum ve zararsız gibi görünseler de hastaların bir kısmının hayatı önemli ölçüde kısıtlanabilmektedir (örn. işe, okula, alışverişe ve doktora gitmeme gibi). Özgül fobisi olan hastaların üçte birine yakınında depresyon gibi ek ruhsal sorunlar görülmektedir.[2], [3]

Koronafobi durumunda ise aşırı düzeyde COVID-19 hastalığının bulaşması endişesi görülmektedir. Buna ek olarak bedensel belirtiler, iş kaybetme, ekonomik olarak zarar görme, aile bireylerine zarar gelmesi vb. konularda belirgin stres ve kaygı yaşanır. Buna bağlı olarak da artmış bir kendini rahatlatma ve güven verme ihtiyacı, güvenlik arama davranışı, halka açık alanlardan ve kişilerle görüşmekten kaçınma hareketleri gibi belirtilerle yaşamsal işlevsellikleri belirgin ölçüde kısıtlanmaktadır.[1]

Koronafobiyi özgül olarak en iyi tespit eden beş yakınma olarak baş dönmesi, uyku bozuklukları, tonik immobilite (hareketsiz kalma), iştah kaybı ve bulantı/karında rahatsızlık belirlenmiştir. Bu yakınmaların koronavirüs kaygısına yönelik fizyolojik yansımalar oldukları ileri sürülmektedir. Buna ilaveten koronafobisi olan bireylerin çaresizlik hissi, spiritüel kriz ya da intihar düşüncelerini de deneyimledikleri bildirilmiştir. Alkol ve ilaç kullanımı ile kaygılarından kurtulma eğilimi de tespit edilmiştir.[4]

Koronafobiye ilişkin ruhsal modelde korkuyu besleyen üç öğe önerilmiştir: fizyolojik, bilişsel ve davranışsal öğeler:

  • Fizyolojik öğe korku, savaşma ya da kaçma yanıtı ile oluşur. Kişide çarpıntı, titreme, nefes darlığı, baş dönmesi, iştahta değişiklik, uyku sorunları, terleme, ağızda kuruma, öksürük, boğaz ve kas ağrısı gibi yakınmalar oluşur.
  • Bilişsel öğede ise tehdide dair bilişsel belirtiler ortaya çıkar. Bunlar; üzüntü, suçluluk, öfke, kızgınlık gibi duygular olabilir.
  • Davranışsal öğeler ise kaçınma davranışlarını kapsar. Toplu taşıma araçlarından kaçınma, yüzeylere dokunmama, kalabalık mekanlarda bulunmama, toplantılara katılamama, kuyruklarda beklememe, sinemaya gitmeme, evcil hayvanlardan kaçınma vb. gibi davranışlar görülür.

Bununla da kalmayıp, sürekli el temizleme, yaşamsal bulguları (ateş, nabız, tansiyon gibi) kontrol etme, ilaç kullanma, temizlik kontrolleri bu davranışlara eşlik eder.[1], [5]

Koronafobinin ortaya çıkmasına neden olabilecek riskler arasında ise belirsizlikler, öngörülemeyen gelecek, yeni uygulamalar ve önlemler, uluslararası ajansların yaydığı ümitsizlikler, sağlık sistemine güvenin azalması, ünlülerin COVID-19’a yakalanmaları ya da yaratılan bilgi kirliliği (infodemi) sayılabilir.[1], [6], [7]

Koronafobinin ortaya çıkmasına neden olabilecek riskler arasında yaratılan bilgi kirliliği de (infodemi) bulunmaktadır.
Koronafobinin ortaya çıkmasına neden olabilecek riskler arasında yaratılan bilgi kirliliği de (infodemi) bulunmaktadır.
Pixabay

İnsanların tehlikeye işaret eden belirsizlik durumlarından kaçınması davranışının koronafobinin nedeni olabileceği düşünülmektedir. Yaşamda stabilite (kararlılık, denge, değişmezlik) ve öngörülebilirlik vazgeçilmez koşullardır. Bireylerin gündelik yaşamlarında kişisel bilinçlerinin bir parçası olan ve sorunlara yönelik olası çözümlerin hazırda olduğu bir programı bulunmaktadır. Her gün planlama yapmadan sayısız işi ve görevi otomatik olarak yerine getiririz ve yaptıklarımız üzerinde çok düşünmeyiz, hatta sıklıkla hatırlamayız. Ancak pandemi gibi bir kriz durumunda bu programımız alt üst olur ve sıfırlanması gerekebilir.

COVID-19’un yarattığı belirsizlik ve bilinmezlikler yepyeni korkuların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Bu da akılcı olmayan ve olumsuz duygulara neden olmaktadır. Panik ve fobiler bu şekilde beslenmektedir. Bilişsel davranışçı modele göre, sağlığa dair uyaranların yanlış algılanması, bilişsel sapmalar, akılcı olmayan inançlar, uyum ve dikkat sorunları koronafobiyi beslemektedir. Bu bağlamda bilişsel davranışçı yaklaşımların koronafobinin yönetiminde yararlı olması olasıdır.[1], [5], [8], [9], [10]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir terapistten alacağınız profesyonel destek dışında kaygınızı azaltmak için aşağıdaki önerileri dikkate alabilir ve uygulayabilirsiniz:[11]

  1. Her şeyin daha güzel olacağı konusunda kendinize telkinde bulununuz.
  2. COVID-19 ile ilgili gereksiz ve aşırı bilgi ve haberlere erişiminizi kısıtlayınız.
  3. Olası riskler hakkında akılcı olunuz. Kovid-19 olan hastaların tamama yakını iyileşmektedir. Azınlığı vefat etmektedir (tabii. bu durum tedbir almaya engel olmamalıdır).
  4. Bedeninize odaklanmaktan vazgeçiniz.
  5. Eski düzeninize dönmede aceleci olmayınız. Karantinadan çıktıktan sonra eski faaliyetlerinize adım adım dönünüz.
  6. Kaygınızı azaltmak için eyleme geçiniz. Kontrol edebileceğiniz eylemlerinize odaklanınız. İyi uyumaya, sağlıklı ve dengeli beslenmeye çalışınız, sosyal ilişkilerinizi sürdürünüz vb.
  7. Dr Google’u terk ediniz; Google, tıbbi tavsiye almakta kullanılmamalıdır. Kendinize yeni bir hekim ya da terapist bulunuz.
  8. Çocuklarınız uzun bir karantinadan sonra okula başlamak durumunda iseler, ayrılma kaygılarının olabileceğini aklınızda bulundurunuz.
  9. Çocuklarınızın kaygılarını sorgulayınız. Kendileriyle yüz yüze tartışarak akılcı, bilimsel, gerçeğe dayalı bilgiler vererek kaygılarını azaltmaya çalışınız.
  10. Çocuklarınıza iyi rol modeli olunuz. Onlar da sizin kaygılarınızdan etkileneceklerdir.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/10/2020 11:16:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9392

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Psikiyatri
Bilgi
Köpekbalığı
Cinsiyet Araştırmaları
Evrim
Zihin
Tür
Böcek Bilimi
Uterus
Akciğer
Genetik Müdahale
Böcekler
Acı
Lgbt
Psikoloji
Canlı
Öğrenme Alanı
Hamile
Köpekgil
Duygu
Maskeler
Yapay Seçilim
Nobel Ödülü
Evrim Teorisi
Bilim İnsanları
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Sorgulanamayan cevaplardansa, cevaplanamayan soruları tercih ederim.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder