Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Fobi Nedir? Ne Zaman Ortaya Çıkar ve Nasıl Tedavi Edilir?

Fobi Nedir? Ne Zaman Ortaya Çıkar ve Nasıl Tedavi Edilir?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Fobi, bir çeşit anksiyete (kaygı) bozukluğudur. Hayvanlarda da gözlenmiş olan fobiler bir durum ya da objeye karşı duyulan anormal düzeydeki korkunun, gündelik hayatı etkileyecek düzeylere ulaştığı bir olumsuzluk haldir.

Normalde herkesin belli korkuları vardır ve bu, tüm canlılar için olduğu gibi, insanlar için de oldukça doğaldır; fakat fobi durumu, sıradan bir korkudan çok daha fazlasıdır. Fobi sahibi kişi hiçbir sorun olmadığında ve güvende olduklarını bilse bile irrasyonel olan korkusu devam eder. Ayrıca, korkularının yersiz ve gerçekliğe dayalı olmadığını bilseler bile aşırı korku ve endişeli hissederler. Çok sayıda fobiden birine veya birkaçına sahip olan bireylerin yaşamı, bu korkularından ileri düzeyde, aşırı veya anormal bir şekilde etkilenir ve kısıtlanır. Korku ile fobiyi birbirinden ayıran önemli farklardan birisi budur.

Fobi Ne Zaman Ortaya Çıkar?

Fobiler genellikle erken çocukluk döneminde gelişir. Çocukluğun başladığı ve ilkokula kadar olan süreye erken çocukluk dönemi denir ve bu süre yaklaşık olarak 3 ile 6 yaş arasını kapsar. Tabii ki fobiler sadece erken çocukluk döneminde oluşmaz, herhangi bir yaşta da ortaya çıkabilir.

Ayrıca fobi sahibi kişi, korkusunu tetiklediği durum ya da doğrudan korkusu ile henüz yüz yüze gelmemişse, buna yönelik bir fobisi olduğuna yönelik herhangi bir belirti yaşamayıp, yıllarca bunun farkına varmayabilir.

Fobiler
Fobiler
Türkiye Zeka Vakfı

Fobinin Türleri

Fobileri genel olarak iki gruba ayırmak mümkündür: spesifik fobiler ve karmaşık fobiler.

  • Spesifik/Özel/Basit Fobiler: Genellikle erken çocukluk ve ergenlik döneminde oluşur ve yaşlandıkça seviyesi azalır. Belirli nesne ya da durumla ilişkilidir ve bunların etrafında merkezlenir. Yaygın olarak örnekleri ise; doğal çevre fobileri, hayvan fobileri, durumsal fobiler, cinsel fobiler ve vücut fobileridir.
  • Karmaşık Fobiler: Genellikle yetişkinlik döneminde oluşur. Spesifik fobilere göre daha rahatsız edici ve zorlayıcı etkilere sahiptir. Karmaşık fobiler de ikiye ayrılabilir:
  • Sosyal Fobi (Sosyal Anksiyete Bozukluğu): Özellikle de topluma açık durumlarla veya toplumdan gelebilecek tepkilerle ilgili fobilerdir. Kişi, toplumun tepkisine bağlı olarak utanç veya aşağılanma hissetmekten korkabilir.
  • Agorafobi: Ev veya benzeri bir "güvenli" alanı terk etmekten korkmaya yönelik gelişen fobidir. Bu kişilerde, söz konusu alanların terk edilmesi halinde panik ataklar görülebilir.

Fobi Belirtileri

Fobinin belirtileri, anksiyete bozukluğunda görülen belirtilere çok benzerdir. Hem fiziksel hem de duygusal/psikolojik belirtileri bulunmaktadır. Bunlar; çarpıntı, yüzde ve vücutta kızarma, titreme, soğuk soğuk terleme, mide bulantısı, mide rahatsızlıkları, vücutta kaşınma, bunalım, bayılma ve nefes darlığı gibi bazı temel fiziksel belirtilerdir. Ayrıca; bayılma korkusu, ölme korkusu, kontrolü kaybetme korkusu, gerçeklik ile gerçeksizlik arasında ayrım yapamama durumu ve sürekli olarak karmaşık bir ruh hali içerisinde olmak psikolojik ve duygusal belirtileri arasındadır. Kişisel olarak belirtiler farklılık gösterebilir.

Fobiler
Fobiler

Fobiye Etki Eden Faktörler

Fobinin oluşmasına etki eden birçok neden bulunmaktadır ve bu nedenler kişiden kişiye değişim gösterebilir. Temel olarak bunlardan bazıları; genetik faktörler, uzun süreli strese maruz kalmak, travmalar ya da panik veya korku durumuna karşı oluşturulmuş yanıtlardır.

Anormal Korkular
Anormal Korkular
Center for Healthy Aging

Fobinin Tedavi Yöntemleri

Aşırı olan hiçbir durum sağlıklı değildir ve hayat kalitesini olumsuz yönde etkileyen fobi sahibi hastalar, korkularından kurtulmak için çözüm yolları aramalıdır. Bazı durumlarda, hastalar kendi başlarına fobilerinden kurtulabilirler fakat başaramadıkları durumlarda profesyonel yardım sayesinde büyük bir ölçüde korkuları azaltılabilir hatta kısa bir sürede kalıcı olarak tedavi edilebilir.

Fobi için çeşitli tedavi yöntemleri bulunmaktadır ve temel olarak popüler tedavi metotları iki kategori altında toplanabilir: ilaç tedavisi ve psikoterapi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • İlaç Tedavisi: Tıbbi olarak psikiyatri tarafından tanı konulduktan sonra ilaç ile tedavi edilmesi.
  • Psikoterapi ve Rahatlama Teknikleri: Psikoterapi sayesinde çevresel ve biyolojik etmenler göz önünde bulundurularak tedavi etmektir. Rahatlama teknikleri vücutta oluşan zararlı etmenleri hem zihin hem de bedensel olarak uzaklaştırmayı amaçlayarak tedavi etmektedir.

Fobinin türüne ve seviyesine göre tedavi yöntemi uygulanır ve her tedavi yöntemi hasta için aynı etkiyi yaratmayacağı için, yöntem değiştirilebilir. Ayrıca, birden fazla yöntem tedavi için aynı anda kullanılabilir.

Psikoterapi
Psikoterapi
Flickr Public Domain

Ayrıca, maruz bırakma, duyarsızlaştırma ve bilişsel davranışçı tedaviler de popüler olarak kullanılmaktadır.

  • Maruz Bırakma Tedavisi: Hastanın nesneye veya duruma bağlı olarak geliştirdiği korkuya ya da korkuyu tetikleyen durumlara maruz bırakılmasıdır. Bu sayede korkusu ile yüzleştirilip çözümleme yapılması sağlanır. Çözümleme yapıldıktan sonra sorun ortadan kaldırılmaya çalışılır.
  • Duyarsızlaştırma Tedavisi: Göz Hareketleri ile Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR) Derneği’ne göre bir psikoterapi yaklaşımı olan duyarsızlaştırma terapisi; fizyolojik temelli olup izole anıların işlenmesini sağlar ve beyni zamanında yapamadığı işlemi yapmasını sağlar. Bu sayede de fobiye neden olan travmalar ya da durumlar ortaya çıkarılıp çözümlenmesi yapılır. Bunun yardımı ile birlikte korkular azaltılıp tedavi edilebilir.
  • Bilişsel Davranışçı Tedavi (CBT): Türkiye Psikiyatri Derneği’ne göre bilişsel davranışçı terapi; düşünce, duygu ve davranışlar arasındaki ilişkiler konusunda çalışılır ve neden olan sorunlar ve etmenler üzerine odaklanılır. Sonrasında, hastanın başa çıkabilmesi için kişisel stratejiler üretilerek bazı beceriler kazandırılır. Bu beceriler sayesinde fobilerden kaynaklanan anormal korkular tedavi edilebilir.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 10
  • Muhteşem! 7
  • Tebrikler! 7
  • Umut Verici! 6
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • İnanılmaz 4
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/09/2020 00:31:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9086

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Evrimsel Biyoloji
Genetik Mühendisliği
Teyit
İnsan
Mikrobiyoloji
Zehirli Mantar
Kanser
Dişler
Çekirdek
Büyük Patlama
Fotoğraf
Cansız
Manyetik Alan
Genom
Madde
Obezite
Çağ
Ara Tür
İspat
Haber
Fare
Yavru
İmmünoloji
Popülasyon
Retrovirüs
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Boş bir zihin, tehlikeli mahkumların davetçisidir.”
Nicholas Hilliard
Geri Bildirim Gönder