Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Yaban Hayatta Yaşayan Birden Fazla Şempanzede İlk Defa Cüzzam Görüldü!

Yaban Hayatta Yaşayan Birden Fazla Şempanzede İlk Defa Cüzzam Görüldü!
Woodstock isimli cüzzamlı bir şempanze
Tai Chimpanzee Project
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Science Magazine isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

İlk olarak 2017 yılında kameralara takılan bir görüntü, yaban hayattaki şempanzelerin yüzlerinde berbat lezyonlar olduğunu gözler önüne serdi. Daha önceden şempanzelerde asla görülmemiş olan bu hastalığın, kısa bir süre içerisinde cüzzam olduğu anlaşıldı. Üstelik salgın, tek bir sürüde değil, birbirinden bağımsız birkaç sürüde devam ediyor. Yapılan incelemeler, cüzzamın insanlardan şempanzelere geçmediğini ve bilinmeyen bir kaynak dolayısıyla başladığını gösteriyor.

Daha önce de anlattığımız gibi cüzzam, bir zamanlar insanlar arasında hızla yayılmış ve vücutta yarattığı lezyonlar dolayısıyla yıkıcı bir önyargıyı beraberinde getirmiş bir hastalıktır. 1980'li yıllarda antibiyotik ile tedavi edilebilmeye başlanması ve insandan insana sanılandan çok daha az bulaştığının gösterilmesiyle hızlı bir şekilde kontrol altına alınmış ve hakkında yapılan akademik çalışmalar hızla azalmıştır. Bu nedenle cüzzamın tam olarak nasıl yayıldığı, nerede ve nasıl başladığı gibi önemli soruların cevabı halen bilinmemektedir. Öyle ki, hastalığın bazı formlarına neden olduğu bilinen Mycobacterium leprae ve yakın geçmişte keşfedilen M. lepromatosis gibi bakteri türleri, henüz laboratuvarda çoğaltılamamaktadır ve bu durum, araştırmaları daha da kısıtlamaktadır. Anlayacağınız, tıpkı bulaşıcı hastalıklara karşı aşı üretiminde olduğu gibi, ölümcül hastalıklar olmalarına rağmen para kazandırma potansiyeli olmayan araştırma sahalarında çalışmalar oldukça kısıtlıdır ve yine COVID-19 salgınında da suratımıza çarpıldığı gibi bu durum, gelecek için büyük riskler taşımaktadır.

Yıllardır cüzzamın sadece insanları etkileyen bir hastalık olduğuna inanıldı; ancak son 20 yılda bu görüş değişmeye başladı: Öncelikle Amerika kıtasında yaşayan 9 bantlı armadillolarda da hastalığa rastlandı, sonrasında İngiltere'deki kızıl sincaplarda görüldü. Her ikisinde de 3I adı verilen bakteri genotipine rastlandı ve bu soy hattı, Orta Çağ Avrupası'ndaki insan cüzzamı ile ilişkilendirildi. Her iki vakada da bakterinin insanlardan hayvanlara atladığı gösterildi (ters zoonosis). İnsan koruması altındaki şempanzeler de dahil olmak üzere bazı ehli hayvanlarda da cüzzam görülmüştü; ancak yaban hayattaki şempanzelerdeki durum, işleri birazcık karmaşıklaştırıyor.

Şempanzelere ait eski dışkı ve nekropsi kalıntıları örneklerini inceleyen uzmanlar, 2009 yılında bir leopar tarafından öldürülen bir şempanzenin dışkısında M. leprae bakterisinin izlerine rastladı. Bu patojenin genomu dizilendiğinde, 2F isimli çok nadir bir genotipe ait olduğu görüldü. Bir başka örnekte ise daha da nadir bir genotip olan 4N/O soy hattından bakterilere rastlandı.

İnsan hastalıklarının şempanzelere bulaşabildiğini ve onların soyunu tehdit edecek boyutlara varabildiğini zaten biliyoruz. Örneğin insan paramiksovirüsleri şempanzelere bulaşarak onların ölümüne sebep olabilmektedir.[1] Ne var ki insan cüzzamının şempanzelere geçme ihtimali düşüktür; çünkü hastalığın uzun süreli ve yakın temas sonucu bulaştığını biliyoruz ve şempanze bakıcılarından şempanzelere cüzzam geçişini gösteren herhangi bir vakaya rastlanmamıştır. Dahası, söz konusu cüzzam soy hatları insanlarda aşırı nadirdir; buna rağmen uzmanlar, insanlardan iki ayrı kez şempanzelere cüzzam geçişi olduğu ihtimalini tamamen elemiş değiller - yine de en olası senaryo, bilinmeyen bir kaynağın şempanzelere hastalığı bulaştırdığı yönünde.[2]

Uzmanlar, cüzzam bakterisinin küçük genomu sayesinde başka rezervuarlarda da yayılabileceğini düşünüyorlardı; ancak buna dair veriler oldukça kısıtlıydı. Fakat bu yöndeki araştırmalar gelişecek olursa, cüzzam için insanların ana rezervuar olabileceğini gösterecektir; tıpkı SARS virüsü için ana rezervuarın yarasalar olması gibi...

Söylediğimiz gibi, tamamen alakasız bir kaynak da ana rezervuar olabilir. Hatta şempanzelerin avlandıkları bölgelerde bakteri, doğal olarak ortamda bile bulunuyor olabilir; illâ bir diğer rezervuardan atlamış olmak zorunda değil. Eğer durum böyleyse, habitat yıkımının insanlar için tehlikesi de hatırlatılmış olacak: Amazon Ormanları veya şempanzelerin yaşam alanı olan Afrika ormanlarının yıkımı sırasında insanlar, daha önce karşılaşmadıkları sayısız bakteri ve virüsle karşılaşma riskini taşıyorlar. Bu durum, yepyeni salgınları tetikleyebilir.

Şimdilik şempanzeler cüzzam ile yaşamlarını sürdürebiliyor gibi gözüküyor; ancak hastalardan birisi hızlı bir şekilde kilo kaybediyor. Ne yazık ki hastalığın şu anda tedavisi mümkün değil; çünkü aylar boyunca antibiyotik verilmesi gerekiyor ve yaban hayattaki hayvanların bu şekilde tedavi edilmesi imkansıza yakın. Şimdilik salgın, grubun tamamını tehdit etmiyor gibi gözüküyor; fakat habitat yıkımı, yasa dışı avcılık ve diğer hastalıklara ek bir problem olarak şempanzeleri tehdit etme potansiyeli taşıyor.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 8
  • Tebrikler! 4
  • Üzücü! 4
  • Korkutucu! 4
  • Grrr... *@$# 3
  • Bilim Budur! 2
  • Muhteşem! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • İğrenç! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Science Magazine | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2020 09:36:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9527

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kanıt
Hastalıkların Tedavisi
Kitap
Biyoloji
İstatistik
Aslan
Biliş
Bilim Tarihi
Evrenin Genişlemesi
Beslenme Bilimi
İnsanın Evrimi
Sağlık Bakanlığı
Obstetrik
Psikiyatri
Su
Abd
Vegan
Epidemik
Diş Gelişimi
Ekoloji
Renk
Hava
Deprem
Factchecking
Skeptisizm
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Ay'daki engin yalnızlık hissi hayranlık uyandırıcıdır ve burada, Dünya'da sahip olduklarınızın değerini fark etmenizi sağlar.”
Jim Lovell
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol