İsviçre Peynir Modeli Nedir? COVID-19 Pandemisi Hakkında Bize Neler Öğretebilir?

İsviçre Peynir Modeli Nedir? COVID-19 Pandemisi Hakkında Bize Neler Öğretebilir? Ian M. MacKay
7 dakika
12,135 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İsviçre Peyniri Modeli, risk analizinde, riske karşı alınan yöntemlerin kusursuz olmadığı, dolayısıyla risk unsurunu en aza indirmek için birden fazla önleme başvurulması gerektiğini telkin eden bir risk yönetimi modelidir.

Burada yapılan analoji, İsviçre peynirinin meşhur delikli yapısıdır. İnsanların risk karşısında aldığı her önlem, bir dilim İsviçre peyniri gibidir. Eğer tek bir önlem alınırsa, bu peynirdeki deliklerden ötürü risk, peynir boyunca geçebilecek ve öteki tarafa ulaşabilecektir. Ancak üst üste birden fazla önlem alınırsa, bu arka arkaya çok sayıda İsveç peyniri dizmek gibidir. Risk unsuru, bazı deliklerden geçebilecek olsa bile, deliklerin büyüklüğü, sayısı ve konumunun her dilimde farklı olmasından ötürü bir noktada takılacaktır ve o risk unsuruna karşı alınan önlemin başarılı olma ihtimali daha yüksek olacaktır.

Örneğin ana görselde, COVID-19 pandemisinde alınabilecek bazı önlemler sıralanmaktadır. Bunların her birinin belli bir başarı/başarısızlık oranı vardır. Hiçbiri, tek başına salgını durdurmak için yeterli değildir. Yani hangisini tekil olarak virüslerin önüne koyacak olursanız olun, salgın bu deliklerden sızarak size ulaşabilecektir. Ancak sizinle virüsler arasındaki katman sayısı ne kadar çok olursa, virüslerin bu önlemlerden birinde takılıp kalma ihtimali çok daha yüksek olacaktır. Yine de Evren'deki her sistemin içsel olarak kusurlu doğası nedeniyle %100 başarıya ulaşmak imkânsız olabilir, ancak buna çok daha fazla yakınsamak mümkündür.

Reklamı Kapat

İsviçre Peyniri Modeli, aslen Manchester Üniversitesi'nden James T. Reason tarafından, alınan tüm önlemlere rağmen trafik kazalarının yaşanma nedeninin, alınan önlemlerin hiçbirinin kusursuz olmamasından kaynaklandığını izah etmek için 1990 yılında geliştirilmiştir.[1] Ancak sonradan havacılık güvenliği, mühendislik, sağlık, acil servis organizasyonları, bilgisayar güvenliği ve genel olarak savunma sanayiinde yaygın olarak kullanım bulmuştur.

Pandemiyle Mücadelede Savunma Katmanları

Yukarıdaki görsel üzerinden gidecek olursak, COVID-19 ile mücadelede alınması gereken önlemler şöyle sıralanabilir:

Bireysel Sorumluluklar

Pandemi sırasında bazı önlemler yalnızca bireyler tarafından alınabilirler. Kimi durumda bireyleri önlem almaya zorlamak mümkün olsa da aslen kişilerin bu önlem mekanizmalarını anlayıp, kendi rızalarıyla bu önlemleri almaları daha verimli ve etkili olacaktır.

Maske Kullanımı

Maskeler, maskeyi takan kişinin saçtığı virüsleri tutarak ve etraftaki virüslerin maskeyi takan kişiye ulaşmasını engelleyerek koruyucu bir kalkan görevi görürler. Örneğin SARS-CoV-2 virüsü havada asılı kalan damlacıklarla bulaştığı için, maskeler bunların size ulaşmasını engelleyebilir. Maskelerin birçoğu düzgün kullanıldığı takdirde çok yüksek başarı oranına sahiptir; ancak bir virüsü durdurmak konusunda %100 başarılı değildir. Bu nedenle özellikle kapalı alanlarda, insanlarla temas edileceği durumlarda ve hastalık şüphesi olan hâllerde kullanılmalıdır; fakat tek başına yeterli olamayacağı hatırlanmalıdır. Maske kullanımıyla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Hastayken Evde Kalmak

Aşıların geliştirilmesi ve maskenin kullanılması sayesinde COVID-19 pandemisinde coğrafi hareketliliği artırmak mümkün olmuş olsa da, özellikle de semptomlu hasta olan bireylerin yüksek virüs saçma oranlarından ötürü evde kalmaları büyük öneme sahiptir. Kendinizi halsiz hissettiğiniz, öksürdüğünüzü fark ettiğiniz, ateşiniz olan durumlarda evden çıkmamayı seçerek salgının yayılmasını yavaşlatabilirsiniz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

El Hijyeni ve Öksürük Kuralları

SARS-CoV-2 virüsünün yüzeylerde en azından birkaç saat boyunca kalabildiği bilinmektedir. Dolayısıyla hasta birinin öksürdüğü veya hapşırdığı bir yüzeye dokunduktan sonra, elinizi ağzınıza, burnunuza veya gözlerinize götürmeniz halinde virüs vücudunuza girebilir ve yayılabilir. Bu nedenle elinizi yüzünüzden uzak tutmak ve düzenli aralıklarla (özellikle de dışarıdan geldiğinizde) ellerinizi yıkamanız önemlidir.

Benzer şekilde virüsü saçan tarafta olmamak adına, öksürme ve hapşırma sırasında bir mendil kullanıp sonra bunu çöpe atmak veya mendiliniz yoksa dirseğinizin iç kısmına hapşırmanız ve ağzınız ile burnunuzu olabildiğince sıkı bir şekilde kapatmanız önemlidir.

Fiziksel Mesafe & Dış Mekan Etkinlikleri

Bir solunum virüsü olan SARS-CoV-2, havada sonsuza kadar ilerleyememektedir. Çoğu durumda 1.5 metre civarında büyük bir kısmı yere düşmektedir. Eğer kapalı ve iyi havalandırılmayan bir ortamdaysanız, bu mesafe daha uzun olabilir. Benzer şekilde, hasta birinin klima veya vantilatör önüne oturması halinde saçtığı virüsler hava yoluyla çok daha uzaklara erişebilir. Bu nedenle durumu iyi analiz ederek, insanlarla aranıza fiziksel mesafe koymak ve bir etkinliğe katılacağınız veya etkinlik düzenleyeceğiniz zaman mümkün olduğunca dış mekan etkinliklerini tercih etmek önemlidir. Fiziksel mesafenin önemini buradan okuyabilirsiniz.

Toplumsal & Bireysel Sorumluluklar

Bazı önlemlerin bireyler tarafından alınması zordur, imkânsızdır veya sadece bireyler tarafından alınması yeterli değildir. Bu durumda toplumsal sorumluluk kavramı ortaya çıkar.

Reklamı Kapat

Gerçeğe Dayalı Bilim İletişimi

Akademik literatür ile halk arasındaki köprü; empatik, gerçeğe-dayalı ve kültürel sorumluluklardan haberdar bir şekilde kurulmalıdır. Konu hakkında deneyimi ve uzmanlığı olmayan kişiler, bilim iletişimi rolüne soyunmamalıdır. Taraflar, akademik olarak anlamadıkları konular hakkında yorum yapmamalı, halka yanlış bilgi vermediklerinden emin olmalıdırlar. Kulaktan dolma ve doğrulanmamış bilgiler halk arasında yayılmamalıdır. Bilgilendirme yapılırken, insanları suçlayıcı, aşağılayıcı ve empatik olmayan bir tavır takınılmamalıdır. Hanlon'un Usturası ve Geri Tepme Etkisi gibi faktörler her zaman gözetilmelidir.

Hızlı, Etkili & Yaygın Test Uygulamaları

PCR testi gibi güvenilir testler, erişilebilir, hızlı ve etkili bir şekilde uygulanmalıdır; çünkü bu testler, salgının nabzını tutmak adına büyük önem taşımaktadır. Test yapımına gereken önem verilmediği takdirde, salgının ne yöne gittiğini kestirmek mümkün olmaz. Bu nedenle sadece hastalık şüphesi olanlara değil, yaygın bir şekilde testler uygulanmalı ve bunların belirli pozitiflik değerlerinin altında kaldığı garanti edilmelidir. Eğer yeterince test uygulanmazsa, salgınla mücadelede başarı konusunda gerçek bir tablo çizmek mümkün olmaz.

Liderlik: Şeffaflık & Finansal Destek

Bireyler, kendilerini korumak adına belli önlemleri alabilirler. Ancak salgın gibi toplumsal sorunlarda gidişatı tek başlarına öngörmeleri imkânsızdır. Bu nedenle toplumsal/siyasal liderlik büyük bir önem arz etmektedir. Devlet kademesinde mesajların hızlı, etkili ve doğru bir şekilde verilmesi, ülkede ve Dünya'da olup bitenlerin şeffaf ve anlaşılır bir şekilde anlatılması, bilinen ve bilinmeyenlerin net bir şekilde halka iletilmesi gerekmektedir. Elbette, hem salgın kontrolüne yönelik olarak bilim ve teknoloji için, hem de salgında etkilenen vatandaşları korumak adına daha önceki dönemlerde toplanan vergilerin ve devlet hazinesinin/rezervlerinin etkili bir şekilde kullanımı, halkın pandemiyi en hafif yaralarla atlatması ve pandemi-kaynaklı sorunlarını gidermesi için büyük öneme sahiptir.

Karantina & İzolasyon

Özellikle de hasta kişilerin hastanelerin yönlendirmesiyle hastane içinde veya evlerinde izole edilmeleri, bir yerde salgın patlak verdiğinde hızlı karantina uygulamalarına geçilerek salgının büyümesine izin verilmemesi büyük öneme sahiptir. Bunlar, sosyal yaşantıyı etkileyen önlemler olsalar bile, doğru ve hızlı şekilde uygulanmaları halinde çok etkili araçlar olabilirler. Ancak sündürülen ve ağırdan alınan karantina ve izolasyon uygulamaları, etkili sonuç vermediği gibi, faydadan çok zarara da neden olabilir.

Reklamı Kapat

Aşılar

Hastalığa yakalanmaksızın savunma sistemine patojenleri (örneğin SARS-CoV-2 virüsünü) tanıtabilen aşılar, hastalığa karşı en güvenli ve en etkili silahtır. Böylece hastalığın yıkıcı etkilerini deneyimlemeksizin, sağlıklı ve güvenli bir şekilde savunma sistemimizi virüse hazırlayabiliriz. Aşılar, bugüne kadar sayısız pandemi, endemi ve ölümcül hastalığın ya tamamen yok edilmesini sağlamıştır ya da kontrol altına alınmasını mümkün kılmıştır. Ancak aşılar bile kusursuz değildir ve %100 koruma sağlayamaz. Bu nedenle toplumun geniş bir yüzdesinin aşılanması gerekir; ancak bu başarılabilirse, kısmen az sayıda aşısız bile aşılılar sayesinde hastalıktan korunabilir. Buna, sürü bağışıklığı adı verilir. COVID-19 aşılarıyla ilgili sorularınızın cevaplarını burada bulabilirsiniz.

Sınır Kontrolü & Sokağa Çıkma Yasakları

Salgın, sadece ülke içinde değil, ülkeler arasında da etkili bir şekilde yayılabilmektedir. Özellikle de tatil mevsimlerinde kitleler halinde yer değiştiren insanlar, kaçınılmaz olarak virüsü de beraberinde getirmekte veya gittikleri yerlere götürmektedirler. Bu nedenle sadece kendi ülkemizdeki değil, diğer ülkelerdeki salgın durumunu da anlık olarak takip etmek ve gerek görüldüğü takdirde belirli ülkelere giriş-çıkışları hızlı bir şekilde yasaklamak gerekmektedir. Bu yasakların herhangi bir kültürel ayrımcılığa veya politik ajandaya dayalı değil, bilimsel verilere ve tıbbi gereksinime dayalı olarak yapıldığından emin olunmalıdır.

Havalandırma, Nem Kontrolü & Hava Filtreleri

Salgın boyunca en çok göz ardı edilen önlemlerden biri, kapalı ortamların havalandırılması, burada biriken nemin kontrol altında tutulması ve hava filtreleriyle patojenlerin yok edilmesi gibi önlemlerdir. Çok iyi havalandırılan kapalı mekanlar, eğer diğer önlemler de uygulanıyorsa, salgının önünü kesmek adına önemli bir araç olabilirler. Bu konuda yaptığımız 2 çağrıyı buradan ve buradan okuyabilirsiniz.

Sonuç

Bu model de her model gibi gerçek hayatta olanı kusursuz bir şekilde karşılayamabilir. Örneğin asıl geliştirilme amacı olan trafik kazalarına uygulanabilirliği konusunda bazı tartışmalar bulunmaktadır.[2] Benzer şekilde, pandemiyle mücadelede de önlemler her zaman bu şekilde doğrusal bir hat izlemeyebilir; çoğu zaman farklı uygulamalar arası dinamikler çok daha karmaşıktır ve kimi zaman sosyal ve ekonomik etki gibi diğer faktörler de gözetilmelidir.

Buna rağmen, İsviçre Peynir Modeli'nin risk yönetiminde genel geçer olarak kabul ve saygı gören bir model olduğu rahatlıkla söylenebilir. Ayrıca birden fazla önlem katmanının, tek adet veya birkaç önlem katmanından neden daha etkili olduğunu hızlı bir şekilde anlatabilmek adına değerlidir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Korkutucu! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/11/2021 17:28:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10987

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Lgbt
Veri Bilimi
Ortak Ata
Bebek Doğumu
Deri
Virüs
Genler
İnsan Türü
Göğüs Hastalığı
Homo Sapiens
Kemik
Kanıt
Taksonomi
Kedigiller
Üreme
Araştırmacılar
Epidemik
Tehdit
Tahmin
Algı
Diş Sorunları
Hekim
Ses
Oksijen
Farmakoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et