Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Dünya Sağlık Örgütü'ne Çağrı: COVID-19'un Hava Yoluyla İletimini Konuşma Vakti Geldi!

Dünya Sağlık Örgütü'ne Çağrı: COVID-19'un Hava Yoluyla İletimini Konuşma Vakti Geldi!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Infectious Diseases Society of America isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Tıp cemiyetine ve ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşlara COVID-19'un havadan yayılma potansiyelini tanıması için çağrıda bulunuyoruz: Kısa ve orta mesafelerde (birkaç metreye kadar veya oda ölçeğinde) virüs yüklü mikroskobik damlacıkların (mikro damlacıklar) solunması halinde enfeksiyon riski açısından önemli bir potansiyel söz konusudur ve bizler hava yoluyla bulaşmayı hafifletmek için önleyici tedbirlerin alınması gerekliliğini savunuyoruz.

Bu metni imzalayanlar ve diğer bilim insanları tarafından yapılan çalışmalar, enfekte olmuş bir kişiden, nefes alıp verme, konuşma ve öksürme sırasında salınan mikro damlacıklarda bulunabilecek kadar küçük virüslerin, havada asılı kalacağını ve 1 ila 2 metreden daha uzak mesafelerde de enfeksiyona maruz kalma riski oluşturacağına dair makul bir şüphenin ötesini göstermiştir. Örneğin, tipik iç mekan hava hızlarında, 5 μm'lık bir damlacık, tipik bir odanın ölçeğinden çok daha fazla, onlarca metrelik bir mesafeye kadar, 1.5 m yükseklikten gidebilecektir.

SARS-CoV-1 salgını sonrasında yapılan çeşitli retrospektif çalışmalar, havadan bulaşmanın, enfeksiyonun mekansal paternini açıklayan en olası mekanizma olduğunu göstermiştir. Retrospektif analiz SARS-CoV-2 için de aynı şeyi göstermiştir. Özellikle, bir Çin restoranında yapılan bir araştırmada, video kayıtları gözden geçirildiğinde üç grup arasında doğrudan veya dolaylı temas olduğuna dair hiçbir kanıt gözlemlenemedi.

RSV (Respiratuar Sinsityal Virüs), MERS-CoV (Orta Doğu Solunum Sendromu koronavirüsü) ve influenza da dahil olmak üzere diğer virüslerin yayılması üzerine yapılan birçok çalışma, enfekte olmuş hastaların bulunduğu iç ortamlarda, aktif virüslerin hava yolu ile yayılabildiğini ve/ veya tespit edilebildiğini göstermektedir. Bu, bu tür ortamları paylaşan kişilerin potansiyel olarak bu virüsleri soluması ile enfekte olarak hastalığa yakalanmasına neden olabilir.

SARS-CoV-2'nin benzer şekilde davranmasını ve havadaki mikro damlacıklar yoluyla iletimin önemli bir yol olmasını beklemek için her türlü neden söz konusu. Havada 5 um'den küçük damlacıklar ile ilişkili viral RNA tespit edildi ve virüsün, bu boyuttaki damlacıklarda enfektiviteyi koruduğu gösterildi. Diğer virüslerin aerosollerde, bir yüzeydeki damlacıklara kıyasla daha iyi olmasa da eşit derecede aktifliğini koruduğu da gösterildi.

Çok sayıda uluslararası ve ulusal kuruluşun mevcut durumdaki rehberleri; el yıkama, sosyal mesafeyi koruma ve damlacık önlemleri üzerine odaklanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) dahil olmak üzere çoğu halk sağlığı kuruluşu, sağlık kuruluşlarında gerçekleştirilen aerosol üreten prosedürler haricinde hava yoluyla bulaşmayı tanımamaktadır. El yıkama ve sosyal mesafe kuralları uygundur; ancak bizim görüşümüze göre, enfekte insanlar tarafından havaya salınan virüs taşıyan solunum mikro damlacıklarına karşı koruma sağlamak için yetersizdir. Bu problem, kişi sayısına ve uzun süreli maruz kalmaya bağlı olarak, kalabalık ve yetersiz havalandırmaya sahip olan özellikle iç ortam veya kapalı çevrelerde akut bir durumdur. Örneğin, doğrudan damlacık iletimiyle ilgili önerilen önlemlerin alınmasına karşın meydana gelen bir çok süper bulaşma olayının nedeni araştırıldığında havadaki iletim tek makul açıklama gibi görünmektedir.

COVID-19 mikro damlacık iletimindeki tüm adımlar için hiç kuşkusuz kanıt eksiktir, ancak büyük damlacık ve fomit [enfeksiyonla teması olan ve enfeksiyon nakletme özelliği gösteren herhangi bir cisim, organizma, yüzey] iletim modları için de benzer şekilde eksiklik söz konusudur. Havadaki iletim mekanizması da, şu anki önlemlerin belirlenmesinde temel alınan büyük damlacık ve fomit yollarla paralel olarak çalışır. Tedbir ilkesini takiben, COVID-19'un yayılmasını yavaşlatmak için potansiyel olarak önemli her yolu ele almalıyız. 

Ne Yapılmalı?

Hava yolu ile bulaşma riskini azaltmak için alınması gereken önlemler şunlardır:

  • Özellikle halka açık binalarda, işyeri ortamlarında, okullarda, hastanelerde ve yaşlı bakım evlerinde yeterli ve etkili havalandırma sağlayın (temiz dış ortam havası getirin, sirkülasyon havasını en aza indirin).
  • Lokal egzoz, yüksek verimli hava filtrasyonu ve antiseptik ultraviyole lambalar gibi havadan bulaşan enfeksiyon kontrol yöntemleri ile genel havalandırmayı destekleyin. 
  • Özellikle toplu taşıma ve kamu binalarında aşırı kalabalıktan kaçının.

Bu tür önlemler pratiktir ve genellikle kolayca uygulanabilir; birçoğu pahalı değildir. Örneğin, hem kapıların hem de pencerelerin açılması gibi basit adımlar, birçok binadaki hava miktarını önemli ölçüde artırabilir. Mekanik sistemler için ASHRAE (Amerikan Isıtma, Havalandırma ve Klima Mühendisleri Derneği) ve REHVA (Avrupa Isıtma, Havalandırma ve Klima Dernekleri Federasyonu) gibi kuruluşlar halihazırda havadaki iletimin kanıtlarına dayanan kılavuzlar sağlamıştır. Önerdiğimiz önlemler, sadece kısmen uygulanabilse bile fayda sağlayacaktır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

SARS-CoV2'nin hava yoluyla iletiminin henüz evrensel olarak kabul edilmediği anlaşılmaktadır; ancak toplu değerlendirmemizde, ihtiyati ilke uygulanması açısından yeterli destekleyici kanıt bulunmaktadır. Salgının kontrolü için aşının bulunmasını beklerken tüm bulaşma yolları kesilmelidir.

COVID-19'un hava yoluyla bulaşma riskinin tanınmamasının ve havadaki virüse karşı kontrol önlemleri hakkında net tavsiyelerin bulunmamasının önemli sonuçlara yol açacağından endişe duyuyoruz: insanlar mevcut önerilere bağlı kaldıklarında tamamen korunduklarını düşünebilirler, ancak gerçekte, enfeksiyon riskinin daha da azaltılması için ek olarak, hava kaynaklı müdahalelere ihtiyaç vardır.

Ülkeler, kapanmaları takiben yeniden açıldığında - insanlar işyerlerine ve öğrenciler okullara, ve üniversitelere geri döndüğünde bu konu daha da önem kazanıyor. Bu açıklamamızın, COVID-19'un hava yoluyla bulaşmasının gerçek bir risk olduğu konusunda farkındalık yaratacağını umuyoruz. Pandeminin şiddetini azaltmak ve hayatları kurtarmak için yukarıda özetlediğimiz kontrol önlemleri diğer önlemlere eklenmelidir. 

(a) Yetersiz havalandırma koşulları altında, (b) yeterli havalandırma koşulları altında iç ortamlarda solunum mikroparçacıklarının yayılımı.
(a) Yetersiz havalandırma koşulları altında, (b) yeterli havalandırma koşulları altında iç ortamlarda solunum mikroparçacıklarının yayılımı.

Bu belgenin Yazımına Katkıda Bulunan Bilim İnsanları: Linsey C. Marr, William Bahnfleth, Jose-Luis Jimenez, Yuguo Li, William W. Nazaroff, Catherine Noakes, Chandra Sekhar, Julian Wei-Tze Tang, Raymond Tellier, Philomena M. Bluyssen, Atze Boerstra, Giorgio Buonanno, Junji Cao, Stephanie J. Dancer, Francesco Franchimon, Charles Haworth, Jaap Hogeling, Christina Isaxon, Jarek Kurnitski, Marcel Loomans, Guy B. Marks, Livio Mazzarella, Arsen Krikor Melikov, Shelly Miller, Peter V. Nielsen, Jordan Peccia, Xavier Querol, Olli Seppänen, Shin-ichi Tanabe, Kwok Wai Tham, Pawel Wargocki, Aneta Wierzbicka, Maosheng Yao.

Belgeyi İnceleyen Bilim İnsanları: Jonathan Abbatt, John Adgate, Alireza Afshari, KangHo Ahn, Francis Allard, Joseph Allen, Celia Alves, Meinrat O. Andreae, Isabella Annesi-Maesano, Ahmet Arısoy, Andrew P. Ault, Gwi-Nam Bae, Gabriel Bekö, Scott C. Bell, Allan Bertram, Mahmood Bhutta, Seweryn Bialasiewicz, Merete Bilde, Tami Bond, Joseph Brain, Marianna Brodach, David M. Broday, Guangyu Cao, Christopher D. Cappa, Annmarie Carlton, Paul K. S. Chan, Christopher Chao, Kuan-Fu Chen, Qi Chen, Qingyan Chen, David Cheong, Per Axcel Clausen, Ross Crawford, Derek Clements-Croome, Geo Clausen, Ian Clifton, Richard L. Corsi, Benjamin J. Cowling, Francesca Romana d'Ambrosio, Ghassan Dbaibo, Richard de Dear, Gianluigi de Gennaro, Peter DeCarlo, Philip Demokritou, Hugo Destaillats, Joanna Domagala-Kulawik, Neil M. Donahue, Caroline Duchaine, Marzenna R. Dudzinska, Dominic E. Dwyer, Greg Evans, Delphine K. Farmer, Kevin P. Fennelly, Richard Flagan, Janine Fröhlich-Nowoisky, Manuel Gameiro da Silva, Christian George, Marianne Glasius, Allen H. Goldstein, João Gomes, Michael Gormley, Rafal Górny, David Grimsrud, Keith Grimwood, Charles N. Haas, Fariborz Haghighat, Michael Hannigan, Roy Harrison, Ulla Haverinen Shaughnessy, Philippa Howden-Chapman, Per Heiselberg, Daven K. Henze, Jean-Michel Heraud, Hartmut Herrmann, Philip K. Hopke, Ray Horstman, Wei Huang, Alex Huffman, David S. Hui, Tareq Hussein, Gabriel Isaacman-VanWertz, Jouni J.K. Jaakkola, Matti Jantunen, Lance Jennings, Dennis Johansson, Jan Kaczmarczyk, George Kallos, David Katoshevski, Frank Kelly, Søren Kjærgaard, Luke D. Knibbs, Henrik N. Knudsen, GwangPyo Ko, Evelyn S.C. Koay, Jen Kok, Nino Kuenzli, Markku Kulmala, Kazukiyo Kumagai, Prashant Kumar, Kazumichi Kuroda, Kiyoung Lee, Nelson Lee, Barry Lefer, Vincent Lemort, Xianting Li, Dusan Licina, Chao-Hsin Lin, Junjie Liu, Kam Lun E. Hon, John C. Little, Li Liu, Janet M. Macher, Ebba Malmqvist, Corinne Mandin, Ivo Martinac, Dainius Martuzevičius, Mark J. Mendell, David Miller, Claudia Mohr, Luisa T. Molina, Glenn Morrison, Roya Mortazavi, Edward Nardell, Athanasios Nenes, Mark Nicas, Zhi Ning, Jianlei Niu, Hidekazu Nishimura, Colin O'Dowd, Bjarne W. Olesen, Paula J. Olsiewski, Spyros Pandis, Daniel Peckham, Tuukka Petäjä, Zbigniew Popiolek, Ulrich Pöschl, Wayne R. Ott, Kimberly Prather, Andre S. H. Prevot, Hua Qian, Shanna Ratnesar-Shumate, James L. Repace, Tiina Reponen, Ilona Riipinen, Susan Roaf, Allen L. Robinson, Yinon Rudich, Manuel Ruiz de Adana, Masayuki Saijo, Reiko Saito, Paulo Saldiva, Tunga Salthammer, Joshua L. Santarpia, John H. Seinfeld, Gary S. Settles, Siegfried Schobesberger, Paul T. J. Scheepers, Max H. Sherman, Alan Shihadeh, Manabu Shiraiwa, Jeffrey Siegel, Torben Sigsgaard, Brett C. Singer, James N. Smith, Armin Sorooshian, Jerzy Sowa, Brent Stephens, Huey-Jen Jenny Su, Jordi Sunyer, Jason D. Surratt, Kazuo Takahashi, Nobuyuki Takegawa, Jørn Toftum, Margaret A. Tolbert, Euan Tovey, Barbara J. Turpin, Annele Virtanen, John Volckens, Claire Wainwright, Lance A. Wallace, Boguang Wang, Chia C. Wang, Michael Waring, John Wenger, Charles J. Weschler, Brent Williams, Mary E. Wilson, Armin Wisthaler, Kazimierz Wojtas, Douglas R. Worsnop, Ying Xu, Naomichi Yamamoto, Xudong Yang, Hui-Ling Yen, Hiroshi Yoshino, Hassan Zaraket, Zhiqiang (John) Zhai, Junfeng (Jim) Zhang, Qi Zhang, Jensen Zhang, Yinping Zhang, Bin Zhao, Tong Zhu.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 3
  • Umut Verici! 3
  • Korkutucu! 3
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/10/2020 06:02:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8994

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Gıda
Adaptasyon
Güve
Sinir Hücresi
Bağışıklık Sistemi
Evrimsel Süreç
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Kalp
Yılan
Göğüs
Sars Mers
Seçilim
Elektron
Dünya Dışı Yaşam
Hareket
Evren
Tarih
Meteor
Farmakoloji
Uterus
Enerji
Yas
Mitler Ve Gerçekler
İlaç
Çocuklar
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Ne zaman bir kitap okusanız, bir yerlerde bir kapı açılır ve içeri daha fazla ışık dolar.”
Vera Nazarian
Geri Bildirim Gönder