Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Havalandırma ve Klima Sistemleri, COVID-19 Hastalığının Bulaşma Dinamiklerini Nasıl Etkiliyor?

Sıcaklar Hızla Gelirken, Klima Sistemleri COVID-19 Salgınına Nasıl Yön Verecek? Ve Bizler, Klima ve Havalandırma Sistemlerinin Salgının Kötüleştirmesini Önlemek İçin Neler Yapabiliriz?

Havalandırma ve Klima Sistemleri, COVID-19 Hastalığının Bulaşma Dinamiklerini Nasıl Etkiliyor?
12 dakika
13,156
  • Epidemiyoloji
  • Bina Servisleri Mühendisliği

Ocak 2020 tarihinden itibaren, Çin ve komşu Asya ülkelerini etkisini altına alan ve Şubat ayından itibaren dalga dalga tüm kuzey yarım küreye yayılan salgının, yaz mevsimindeki seyrini kontrol altında tutmak mümkün olabilecek mi? Kendimizi en güvende hissettiğimiz evlerimiz ve açık hava dışında, çok özlediğimiz sosyalleşme ya da zorunlu kalabalıklardaki riski nasıl en asgari düzeyde tutabileceğiz? Bireylerin kendi risklerini bilmesi ve yönetebilmesi için, risklerin ne olduğunu iyice kavraması gerekiyor.

Önce şunu söyleyelim: Yaz mevsiminin bize sunduğu en önemli avantaj, sosyal mesafeyi rahatlıkla koruyabileceğimiz açık alanlarda olabilme şansımız. Salgın başladığından beri yapılan tespitler de virüsün, insanlar aracılığı ile dolaşıp bulaştığı bilgisini doğruluyor.

Tüm Reklamları Kapat

Bulaşmalar en sık, kapalı ve kalabalık ortamda gerçekleşiyor. Bugüne kadar gerçekleşen bulaşmaların %90’ının, toplu taşıma, iş yerleri, restoranlar, barlar, düğün ve cenazeler gibi sosyal toplanmaların olduğu kapalı ortamlarda gerçekleştiğini biliyoruz. Açık havada bulaşmaların olduğu maçlar, plaj partileri gibi etkinliklerde olan ise, aslında bulaşmanın temel yolu olan damlacık teması ve yoğun dokunma...

Virüsün, yaşamayı sevdiği 4-22oC, düşük ısı ve düşük nem koşullarının değiştiği yaz mevsiminde; park, bahçe, sahil gibi açık alanların, sosyal mesafeye dikkat edilerek, zaman geçirilecek en emniyetli alanlar olduğu söylenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak çoğumuz evlerimizde kalıp, sabah ya da akşam serinliği gibi ısı ve nemin kendi sağlığımız için en uygun olduğu saatlerde sokağa çıkabilme ayrıcalığına sahip değiliz. İçinde bulunduğumuz iklim kuşağında, yaz mevsiminde, evlerimizde bile sıklıkla kullanmak zorunda olduğumuz klima sistemleri ile ilişkili uyarı ve verileri bilmek büyük önem taşıyor.

Çünkü siz bireysel olarak risklerinizi iyi yönetmenize rağmen, bu salgında genellikle kapalı ortamlarda gerçekleşen “büyük yayılmalar” (İng: "superspread events") denilen bazı bulaşma dinamikleri nedeniyle riskte olabilirsiniz. Bu tür bulaşmalardan biri nedeniyle, kapalı ortamlarda çalışan klima cihazlarının, ortamda hasta bir kişi varsa virüsün yayılımını ne kadar kolaylaştırabileceğini anladık.

Salgının başlangıç zamanlarında, Çin’de bir restoranda, tek bir kişi, aynı masada ve yakın masalarda klima cihazının yarattığı hava akımı yönünde oturan dokuz kişiye hastalığı bulaştırmıştı. Klima cihazı, iç hava ile çalışan split klima cihazıydı ve ortamda taze hava miktarı çok yetersizdi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Şekil-1: Çin’deki Restoranın Hava Yolu Modellemesi
Şekil-1: Çin’deki Restoranın Hava Yolu Modellemesi

Araştırmacılar, restorandaki havanın akış yönünün damlacık iletimi ile tutarlılık gösterdiğini tespit edip, virüsün restoranlarda yayılmasını önlemek için masalar arasındaki mesafenin artırılmasını ve havalandırma sisteminin iyileştirilmesini önermişti. 

Bu salgın ile ilişkili araştırmada, virüs RNA’sı klima cihazı üzerinden alınan örneklerde bulunmamış, klima cihazının yarattığı hava akımının enfekte kişiden yayılımı kolaylaştırdığı sonucuna ulaşılmıştı.

Havalandırma sistemleri ile ilişkili olan bir diğer bulaşma örneği ise, Amerika’da salgın sürecinde, et entegre ve paketleme tesislerinde görülen, 29 eyalette, 170 tesiste çalışan, 10.000’den fazla et paketleme tesisi çalışanının koronavirüs testinin pozitif çıktığı ve et endüstrisi işçilerinin en az 45'inin öldüğü salgındır. Bu tesislerin kendine özgü ve devamlı iç havayı sirküle eden soğutma sistemleri ve ortamın soğuk havası, bu salgının nedenleri arasındadır.

Salgından korunmak için sürdürülen izole hayat ve sosyal mesafeyi korumaya yönelik kısıtlamalar hafifletilerek, bir süre sonra, toplu halde bir arada olunan binalar yeniden kullanıma açılacak. Belki uzun bir süre eski normale dönülemeyecek. Asansöre binerken, ofislerde çalışılırken, okula, tiyatroya, sinemaya, restorana giderken endişe duyulacak, toplu taşıma araçlarına binerken tedirgin olunacak. Bu endişelerin giderilebilmesi için, Sağlıklı Çevre kriterlerinin belirlenmesi ve sağlanması gerekiyor. Artık insanlar, bulundukları ortamların kalitesi açısından daha fazla farkındalık taşıyacak, uçakları ve yolcu gemileri hakkında daha seçici olacaklar. 

Dev binalarda, alışveriş merkezleri ve büyük otellerde, toplu taşıma araçlarındaki mekanik havalandırma sistemlerinin oluşturacağı risk, yeniden açılma dediğimiz ve tedbir ile önlemleri sürdürmemiz gereken, salgının bu evresinde daha da büyük önem taşımaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Klima ve Havalandırma Sistemleri İçin Öneriler

Yaz mevsimi nedeniyle, ofislerimiz, evlerimiz ve araçlarımız için bireysel olarak kullanacağımız klima cihazları ve restoran, otel, AVM gibi ortak alanlarda kullanılacak olan havalandırma sistemleri için önerileri genel olarak şu şekilde özetlemek mümkün.

1. Konut Uygulamaları

Konutlarda, sıcak iklime sahip bölgelerde genel olarak, oda tipi ısı pompalı split klima cihazı ile soğutma ihtiyacı giderilmektedir. 

Ev tipi vantilatörler de, oda içi hava hareketini artırarak konfor sağlayan ve kullanılan cihazlar arasındadır. 

  • a) Oda Tipi Klima Cihazları: Tek bir zon içerisinde iç havayı sirküle eder. Bireysel kontrollüdür. Konut içi, giren çıkan kişilerin kontrol edilebilir olduğu uygulamalarda kullanılabilir. Ancak yine de, iç havanın çevrilme işlemine, hafif açık pencereden girecek dış hava ve doğal egzoz eşlik etmelidir. Pencerelerin açık olmasının dezavantajı kontrolsüz hava nedeniyle içeriye toz girecek olmasıdır. Dış hava tozunun tutulabileceği bir filtre ile donatılmış fan ile taze havanın içeriye alınıp, egzoz atışının mutfak ve tuvalet fanları ile egzoz edilmesi daha ideal bir sonuç sağlar. Oda sıcaklığını 24-30oC arasına ayarlamak, nem değerini de %40-70 arasında tutmak idealdir. 
  • Nemli iklimlerde sıcaklık 24 oC’ye yakın değere ayarlanıp, nem alınabilir,
  • Kuru iklimlerde sıcaklık 30 oC’ye yakın ayarlanıp, fan hızı dolayısıyla odadaki hava hareketi artırılabilir,
  • Kuru iklimlerde bağıl nemin % 40’ın altına düşmesi önerilmemektedir, oda içine yatay bir kap ile su koymak nemin artışına yardım edecektir.  
  • b) Ev Tipi Vantilatör: Tavan ya da ayaklı tip vantilatörler iç mekan konforu için ucuz ve etkili bir yöntemdir. Mahal içinde hava hareketini artırarak, konveksiyon ve buharlaşma yoluyla ısıyı dağıtır ve oda içi konforu artırır. Vantilatörler, pencereler kısmen açılarak çalıştırılmalıdır.

2. Ticari ve Endüstriyel Tesisler

Ticari kuruluşlar ve endüstriyel tesisler, çoklu kullanıcıların ve hatta geçici ziyaretçilerin bulunduğu mahallere sahiptir. İklimlendirme sistemlerinin çalıştırılmasında önlem alınması gereken de bu husustur. COVID-19 salgını açısından, iklimlendirme sistemleri 2 sınıfta değerlendirilebilir. 

Tüm Reklamları Kapat

  • a) Merkezi Sistem: Klima santralları ile daha iyi havalandırma, filtreleme ve serpantin dezenfeksiyonunu mümkün kılan, filtrelenmiş, soğutulmuş havayı kanallarla taşıyan, mahallere üfleme ve emiş elemanları ile dağıtıp, toplayan merkezi bir sistemdir. 
  • b) Bireysel Kontrollü Sistem: DX veya VRV dış ünitesine gaz; Soğutma Grubuna (Chiller) soğutulmuş su boruları ile bağlanan kaset tipi, duvar tipi, salon tipi, kanal tipi iç üniteler ve fan-coil cihazları. Bu cihazlar iç havayı döndürerek çalışırlar. 

2. a) Merkezi Sistem:

Hava yoluyla COVID-19 enfeksiyonu riskini sınırlamak için en iyi uygulama, iç ortamları; filtrelenmiş, gerekli üfleme sıcaklığına getirilmiş, ihtiyaca göre nemlendirilmiş atmosfer havası ile güçlü bir şekilde havalandırmaktır. Merkezi veya kanal tipi klima santralları, uygun filtreleme dizisi ile salgın dönemlerinde %100 taze hava ile çalıştırılarak, riski azaltacak ideal mekanik havalandırmayı sağlayabilirler.

Şekil-2: Havalandırma ve Enfeksiyon Riski
Şekil-2: Havalandırma ve Enfeksiyon Riski

Salgın riskini azaltmak açısından merkezi havalandırma sistemlerini çalıştırırken dikkat edilmesi gereken işletme prensipleri şunlardır;  

  • Yeterli miktarda havalandırma sağlanmalıdır (taze hava ve egzoz).
  • Serpantinlerin bakımı yaptırılmalıdır.
  • Mahal sıcaklığı 24-30oC, bağıl nemi %40-70 arasında tutulmalıdır. 
  • Mahal içi CO2 oranları düzenli ölçülmelidir.
  • Mekanik havalandırma sistemi mahale insanlar girmeden en az 2 saat önce nominal hızda çalıştırılmalıdır. İnsanlar boşaldıktan 2 saat sonra düşük hıza alınabilir. 
  • Geceleri ve hafta sonları havalandırmayı kapatmamak düşük hızda çalıştırmaya devam etmek gerekir. 7/24 çalıştırmak, virüs parçacıklarını binadan uzaklaştırmaya ve yüzeyden salınan virüs parçacıklarını temizlemeye yardımcı olacaktır.
  • Mekanik havalandırma dahi olsa düzenli olarak pencereleri açarak mahalleri havalandırmak gerekir. 
  • Havalandırma sistemleri %100 taze hava ile çalıştırılmalı, karışım havası kullanılmamalıdır. Eğer karışım havası kullanılırsa; dönüş kanallarındaki virüslü parçacıklar merkezi klima santrallarının geri dönüş sisteminden binaya tekrar girebilir. COVID-19 süresince karışım hava damperlerini kapatmak gerekir (otomatik veya manuel olarak).
  • Klima santralları %100 taze hava ile çalıştırıldığında, soğutma yüklerinde yetersizlik olabilir ve istenen konfor şartları sağlanamayabilir. Bu durumun bir süre kabul edilmesi gerekecektir. Çünkü bulaşmayı önlemek ve halk sağlığını korumak konfordan önemlidir. Elbette bu arada, enerji sarfiyatı açısından ek önlemler alınabilir. Aydınlatma yüklerinde kısıtlamaya gidilmesi, ısı kazancına neden olan camların “film” ile kaplanması, güneş kırıcılar ve panjurların kullanılması gibi.
  • Klima santrallarının taze hava emiş panjurlarının; bir başka klima santralının egzoz havasını ve tuvalet fanlarının atış havasını emmeyeceğinden emin olunmalıdır. Klima santrallarının standart filtrelerine güvenilmemelidir. Mevcut klima santrallarındaki en iyi ihtimalle F7, F8 tipinde olan filtreler bu virüsü tutamaz. 
  • Tuvaletlerin egzoz havalandırma sistemleri 7/24 açık tutulmalı, tuvalet pencereleri karşıt akım yaratmamak için kapatılmalıdır. 
  • Mekanik havalandırma sistemi olmayan binalarda pencereler düzenli olarak açılmalıdır. Özellikle bir insan grubunun terk ettiği odaya girmeden önce, en az 15 dakika süresince odayı havalandırmak gereklidir. 
  • %100 taze havalı çalışan klima santrallarının varsa “ısı geri kazanım sistemlerinde” emiş havası hattından, besleme havası tarafına virüs geçişi olasılık dahilindedir. Özellikle Rotorlu (Dönel) Tip Isı Geri Kazanım Sistemleri bu dönemde devre dışında tutulmalıdır. Ancak, %100 hava sızdırmazlık garantisi verilen sistemler kullanılabilir. 
  • Filtre verimleri kontrol edilmeli, yetersizse değiştirilmelidir. Filtreleri değiştirirken, mevcut sistemin fan basınç değerleri göz önünde tutulmalıdır.
  • Filtrelerin bakımlarını yapmak yerine, hijyen kurallarına dikkat ederek yenilemek tercih edilmelidir.
  • Kalabalık ortamlara girildiğinde, kesinlikle maske, eğer mümkünse siperlik takılmalıdır. 

2. b) Bireysel Kontrollü Sistem: 

İç havayı döndürerek ısıtma ve soğutmayı sağlayan klima cihazlarının kullanımı konusu dikkatli değerlendirilmelidir.  

Araştırmalar, yüksek oranda iç hava ile yapılan havalandırma ile hastalık oluşumu arasında doğrudan bir ilişki olduğunu göstermiştir. Aynı havanın çevrildiği durumlarda, insanların bulaşıcı hava kaynaklı bir hastalığa yakalanma şansı yüksektir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
İnsanlar

“Bu satırları okuyanlarınızın büyük çoğunluğunun, insanların bir mitten ibaret olduğuna inandığını biliyorum ama ben size onların gerçekten var olduklarını bildirmek üzere buradayım. Bilmeyenler için söyleyeyim, insan dediğimiz şey orta zekâlı ve iki ayaklı bir yaşam formu; evrenin çok ıssız bir köşesinde yer alan küçük ve sulu bir gezegende, büyük ölçüde yanılsamalarla dolu bir varoluş sürdürüyor.”

Yağmurlu bir akşamda Profesör Andrew Martin, önce dünyanın en büyük matematik bilmecesini çözmeyi başarıyor, ardından sırra kadem basıyor. Nihayet bir yol kenarında çırılçıplak halde bulunduğunda, kıyafetsizlikten daha ciddi bir meselesi olduğu ortaya çıkıyor: Andrew Martin artık insanlardan tiksiniyor; görünüşlerinden de yiyip içtiklerinden de bitmeyen şiddet ve savaş arzularından da… Yabancı bir tür arasında kaybolmuş hissediyor kendini. Sevgi ve aile kavramları onda şaşırtıcı bir ilgi uyandırsa da tüm sakinlerinden nefret ediyor bu gezegenin. Newton hariç… Ama o da bir köpek işte…

Sahi, kim bu adam? Onun –ya da herhangi birinin– insanlık hakkındaki tüm fikrini değiştiren şey ne olabilir?

Son yılların en önemli romancılarından Matt Haig, onca karmaşıklığına rağmen hayatın içindeki mutluluğa ve insan doğasına dair alışılmadık bir hikâye sunuyor. İnsanlar, neşeli ve etkileyici bir üslupla “bizi” bize anlatıyor.

Devamını Göster
₺93.00
İnsanlar

COVID-19 salgınının azaltılmasında hava kalitesinin önemi tüm bilimsel çalışmalarda ortaklaşılmış bir faktördür. Mecbur kalınmadıkça iç hava ile çalışan klima cihazları toplu halde bulunulan mekanlarda kullanılmamalıdır. Kullanılmak zorunda ise kesinlikle kapatılmadan devamlı çalıştırılmalı ve taze hava ile ilgili önlemler alınmalıdır. 

  • Kaset tipi, duvar tipi ve salon tipi klima cihazı gibi iç havayı çevirerek çalışan cihazlar mümkünse kullanılmamalıdır. Eğer kullanılmak zorunda ise %100 taze hava ile çalışan bir klima santralı ile desteklenmelidir. Bu cihazları sadece iç havayı çevirerek çalıştırmamak gerekir.
  • Mevcut sistemlere, en azından filtre ile donatılmış merkezi bir fan ile dış hava getirilmeli, mahale menfezlerle dağıtımı sağlanmalı veya taze hava, iç ünitelerin hemen yanına bırakılmalıdır.
  • Bu durumda, mevcut iç ünitelerin kapasitesi yetersiz kalabilir. Bunu önlemek için havayı sadece bir fan ile getirmek yerine, VRV dış üniteye bağlanabilen veya kapasite müsaitse merkezi ısıtma/soğutma sisteminden destek alan klima santrali eklenmesi önerilir. Taze havanın ihtiyacı olan ısıtma/soğutma yükü eklenen klima cihazı ile karşılanırken, mevcut iç ünite, oda yükünü sağlamaya devam edebilecektir.
  • Bazı kaset tipi iç ünitelerin taze hava bağlama imkanı veren aparatı vardır, bu denenmelidir.
  • Mahale hava sağlama imkanı bulunmuyorsa, pencereler devamlı açık tutulmalıdır.
  • Sonuç olarak, taze hava giriş imkanı olmayan ve sadece iç havayı çevirerek çalışan iç üniteler virüs açısından risklidir. 
  • Mahallere taze hava sistemi tasarlanırken; mahal alanı, kişi sayısı ve aktiviteye göre taze hava miktarı belirlenmeli ve uygun sistem kurulmalıdır. 
  • Otel odalarında bulunan ve iç havayı sirküle eden fan-coil cihazları hava şartları imkan veriyorsa, kullanılmamalı, başka bir çözüm mümkün değilse; fanları sürekli çalıştırılmalıdır. Sürekli sirkülasyon işleminde, virüs partikülleri devamlı çalıştırılması gereken tuvaletteki egzoz havalandırması ile uzaklaştırılacaktır. Bu arada, odalara taze hava getirilmeli, imkan yoksa, pencere veya kapılar aralık tutulmalıdır. 
  • Otel odalarında müşteri değişikliğinde, odalar havalandırılarak, mümkünse 1 gün boş tutulmalı daha iyisi; portatif-hepa filtreli hava temizleyiciler ile oda havası temizlenmelidir.

3. Taşıtlar

Uçaklar için, korona virüsün havadan yayılma olasılığı, dokunma yoluyla yayılımından daha düşüktür. Çünkü; uçakların klima sistemleri virüsler kadar küçük parçacıkları filtreleyebilme özelliğine sahiptir. Ancak uçak kabinlerindeki havanın, klima sisteminden dağılım biçimi, virüsün enfekte olmuş bir yolcu ile aynı sırada oturan diğer yolculara ve hatta komşu bir sırada oturanlara aktarılmasına neden olabilir. Yani “enfeksiyon kapmış bir kişiden ne kadar uzakta oturursanız o kadar iyidir”.  

Uçakların tamamen dolu olan koltuklarının hemen tepesinde yer alan hava üfleme nozulları, yolcular için enfeksiyon riskini etkileyebilir. Bu nozulların kapalı tutulmasında fayda vardır.

Uçak havalandırma sisteminin ise hiçbir zaman kapatılmaması gerekmekte, yolcular uçağa alınmadan önce çalıştırılmış olmalıdır. 

Yolcu gemilerinde, klima sistemlerinin, enerji tasarrufu sağlamak için dış havayı iç hava ile karıştırması standart bir uygulamadır. Uçaklardan farklı olarak buradaki temel sorun, bu sistemlerin içinde yer alan filtrelerin, korona virüs çapındaki virüsleri tutabilecek yeterlilikte olmaması ve virüsün kamaralara taşınmasına engel olamamasıdır. Kruvaziyer gemileri bu sorunu, tamamen dış havayı kullanarak ve hava sirkülasyonu yapmadan en aza indirebilir.

Otobüs, tren veya taksi gibi herhangi bir toplu taşıma aracını kullanmak enfeksiyon riski taşır. Özel otomobiller bile, enfekte olmuş bir kişi bir aile üyesi tarafından hastaneye götürülürse, kişiden kişiye yayılma riski taşır. 

Araç klimalarının ortamın havasını sirküle edecek şekilde çalıştırılması ve özellikle araçların tavan seviyesinden yüksek hızlarda ortama üflenen havası nedeniyle, araç içi hava yolu virüsü dağıtabilir ve bulaşma ihtimalini artırır. 

Bu ihtimali azaltmak için:

  • yolcular arasındaki mesafe sağlanmalı,
  • araç klimaları, %100 dış hava ile çalıştırılmalı, içerideki havayı yine içeride dağıtan havalandırma devridaim (recycle) modu kapatılmalı,
  • pencereler açık tutulmalı,
  • maske ve siperlik bir arada kullanılmalıdır. 
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
10
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/01/2023 07:58:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8769

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
P. D. E. D. Şenol, et al. Havalandırma ve Klima Sistemleri, COVID-19 Hastalığının Bulaşma Dinamiklerini Nasıl Etkiliyor?. (24 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8769
Şenol, P. D. E. D., Bakırcı, Ç. M., Pehlivan, . (2020, May 24). Havalandırma ve Klima Sistemleri, COVID-19 Hastalığının Bulaşma Dinamiklerini Nasıl Etkiliyor?. Evrim Ağacı. Retrieved January 30, 2023. from https://evrimagaci.org/s/8769
P. D. E. D. Şenol, et al. “Havalandırma ve Klima Sistemleri, COVID-19 Hastalığının Bulaşma Dinamiklerini Nasıl Etkiliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 24 May. 2020, https://evrimagaci.org/s/8769.
Şenol, Prof. Dr. Esin Davutoğlu. Bakırcı, Çağrı Mert. Pehlivan, . “Havalandırma ve Klima Sistemleri, COVID-19 Hastalığının Bulaşma Dinamiklerini Nasıl Etkiliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 24, 2020. https://evrimagaci.org/s/8769.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.