Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

İnuit Paradoksu: Kuzey Enlemlerde Deri Rengi Açılıyorsa, Neden İskandinav Halkları Sarışın da İnuit Halkları Esmer?

İnuit Paradoksu: Kuzey Enlemlerde Deri Rengi Açılıyorsa, Neden İskandinav Halkları Sarışın da İnuit Halkları Esmer? İnuit ve İskandinav insanı
İnuk gırtlak müziği sanatçısı Shina Novalinga ve Norveçli şarkıcı Aurora Aksnes
9 dakika
6,585
  • Evrimsel Biyoloji
  • Beslenme Prensipleri

İnuit-Aleut halkları Kuzey Kutup dairesi çevresine yayılmış, Grönland, Kanada'nın kuzeyi, Alaska ve Sibirya'nın kuzeydoğusunda yaşayan, orta Asya/Sibirya kökenli halklar topluluğudur. 2000'li yıllara kadar Eskimo olarak biliniyorlardı; ancak Inuitler, kendileri için kullanılan bu ismi hiç sevmemektedirler. Kendilerine "İnuit" demeyi tercih etmektedirler. Bu sözcük, kendi dillerinde “halk, ahali, insanlar, ümmet, millet...” anlamlarına gelmektedir ve çoğul olarak kullanılmaktadır.[11] Tek kişi olduğunda "İnuk", çift olduklarında da "İnuuk" denmektedir. Üç ya da daha fazla olduklarında ya da genel olarak kültürlerinden bahsedildiğinde "İnuit" adı kullanılmaktadır.

Inuitlerin yaşam alanları
Inuitlerin yaşam alanları
Research Gate

Daha önceden kullanılan eskimo sözcüğünün, onlarla karşılaşan başka bir yerli halkın dilinde “çiğ et yiyen” anlamına geldiğine dair bir rivayet bulunmaktadır.[13] Bunun ne kadar doğru olduğu bilinmemektedir, ama bu haksız iddia hiç hoş karşılanmamaktadır. Evet, İnuit mutfağında pişmemiş et ve deniz ürünlerinin yeri vardır; tıpkı Fransızlardaki (Tatarlardan aldıkları) “steak tartare”, Japonlardaki “Sushi”, İtalyanlardaki “Carpaccio” ve hatta Türklerdeki “Pastırma” gibi...[12] Ancak, tüm bu örneklerde olduğu gibi, İnuit mutfağında da pişmemiş et ve deniz ürünleri ince işlemlerden geçirilmektedir: Donmuş eti, taş ve tuzla birlikte, etin çeşidine göre uzun uzun veya hızla dövmekten tutun da her kara hayvanının etini, o ete uygun deniz canlısının yağında mayalamak ya da yazın sadece 2-3 ay boyunca yetişen kutup böğürtlenlerini kurutup zamanı geldiğinde mayalanmış fok yağı ile karıştırarak özel bir tatlı yapmak gibi... Bu denli gelişmiş özel bir yemek kültürüne sahip bir halkı, “çiğ et yiyenler” diye tanımlamanın düpedüz haksızlık olduğu açıktır.[1]

Bu Reklamı Kapat

Arktik bölgede iklim ve donmuş toprak tarım için uygun olmadığından, yılın büyük bir bölümünde bitkisel besin bulunamamaktadır. Bu yüzden geleneksel İnuit diyeti, küresel ortalamaya kıyasla daha az karbonhidrat ve sebzeye karşılık, çok daha fazla yağ ve hayvansal protein içermektedir. Günümüzde bu diyet elbette değişmiştir; örneğin güneyden daha aşina olduğumuz gıda ürünlerini alabilmektedirler. Ancak Inuitlerin ataları, birkaç bin yıl boyunca, yılın 8-10 ayını meyve, sebze, baklagil vb. olmadan geçirmek zorunda kalmışlardır.

Genetikçiler, biyologlar, beslenme uzmanları ve bazı tıbbi araştırmacılar uzun süredir İnuit Paradoksu olarak adlandırılan ve bu kadar sıra dışı bir diyete rağmen çok sağlıklı kalabilen Inuitleri ele alan bir olguyu tartışmaktadırlar. Bu yazımızda, hem beslenme bilimi açısından hem de deri rengi açısından Inuit Paradoksu'na bakacak ve bu iki açıyı birbirine bağlamaya çalışacağız.

Bu Reklamı Kapat

İnuit Paradoksu: Sadece Yağ ve Etle Beslenen İnuitler Nasıl Bu Kadar Sağlıklı?

Temel sorumuz şu: "Neredeyse sadece yağ ve etle beslenen, nadiren meyve-sebze gören insanlar, nasıl sağlıklı kalabildiler?"

Genetikçiler, biyologlar, beslenme uzmanları ve tıbbi araştırmacılara göre bu paradoksun temelinde yatan problem, eski zamanlarda kutup dairesinin civarındaki yerlilerin başka yerlerde "dengeli ve sağlıklı beslenme" olarak kabul edilen gelenekleri sürdürenlere göre daha düşük kalp hastalığı ve kanser oranlarına sahip oldukları fikridir. "Sağlıklı" kabul edilen meyve-sebze ve tahılları çok az tüketen, enerjilerinin çoğunu yağ ve etten alan insanlar, beslenme uzmanlarının genel halka önerdiklerinin neredeyse tam tersini uygulamalarına rağmen (ve tabii buna mecbur olmalarına rağmen), bu alışkanlıklarından fazla zarar görmüşe benzememektedirler!

Bu paradoksu açıklamak için, bugüne kadar çeşitli görüşler ortaya atılmıştır:[2]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Evrimsel Görüş

Binlerce yıldır bu şekilde beslenen Inuitlerin atalarının fizyolojileri de bu diyete uyum sağlayacak biçimde değişmiştir; zira bu sıra dışı diyete daha uyumlu olan bireyler daha kolay hayatta kalmış, daha uzun yaşamlar sürebilmiş ve daha çok üreyebilmiştir.

Science dergisinde yayımlanan bir çalışma, bu hipotezi desteklemektedir.[10] Bu çalışmaya göre, neredeyse tüm İnuitlerde, vücudun doğal omega-3 ve omega-6 yağ üretimini yavaşlattığı, kötü tür olan LDL kolesterol düzeylerini azalttığı düşünülen belirli genler saptanmıştır. Ekip, aynı genlere Avrupalıların sadece %3'ünde ve Çinlilerin %15'inde rastlandığını belirtmektedir.

Nature dergisinde yayımlanan bir başka çalışmada ise, İnuit genomlarında ısı üreten kahverengi yağ hücrelerinin gelişimiyle bağlantılı bir mutasyon keşfedilmiştir.[14] Bu fizyolojik ve genetik farklar, İnuitlerin ekstrem bir beslenme biçimine rağmen hayatta kalmalarını açıklayabilir.

Beslenme Bilimi

Beslenme bilimi açısından bakıldığında, İnuitlerin ve atalarının yedikleri etlerin, günümüzde endüstriyel toplumlarda yenilenlerden tamamen farklı olduğu görülmektedir: Her şeyden önce bu etler; fok, balina ve kutup ayısı gibi hayvanlardan gelmekteydi. Yedikleri hayvanlar tahılla beslenmiyor, vahşi ortamda avlanıyordu ve dolayısıyla etleri taze, hormonsuz, katkısızdı; ayrıca diğer etlerde bulunandan çok daha fazla miktarda omega-3 ve D vitamini içeriyordu.[1] Ek olarak, günümüzdeki diğer insanların aksine İnuitler neredeyse hiç şeker tüketmiyorlardı ve oldukça hareketli bir yaşam sürme zorunlulukları vardı.

Paradoksun Olmadığı İddiası

Paradoks konusunda bir karşıt görüş de, aslında Inuitlerdeki düşük kalp hastalığı ve kanser vaka sayısının 20. yüzyıldan önce vakaların tespit edilememesinden kaynaklandığını savunmaktadır. Dolayısıyla bu görüş, ortada çözülmesi gereken herhangi bir paradoks olmadığını iddia etmektedir. Ne var ki bu görüşü destekleyecek yayımlanmış bir çalışmaya rastlamak zordur.[15]

Bu Reklamı Kapat

Montreal'de düzenlenen Tillutarniit Festivali'ne katılan İnuit kadınları, biraraya gelip fok ve Kutup Alabalığı ile yapılan geleneksel bir yemek hazırlıyorlar.
Montreal'de düzenlenen Tillutarniit Festivali'ne katılan İnuit kadınları, biraraya gelip fok ve Kutup Alabalığı ile yapılan geleneksel bir yemek hazırlıyorlar.
David Murphy

Neden İskandinavlar Sarışın da İnuitler Değil?

Daha önceki bir yazımızda, insanların atalarının daha kuzey enlemlere göç ettikçe deri renklerinin de açıldığını anlatmıştık. Bu durumda, İnuitlerin neden İskandinavlar gibi sarışın ve açık tenli olmadığı sorusu gündeme gelebilmektedir.

Öncelikle, soruyu düzelterek başlayalım; çünkü görece ender olsa da, İnuitler Avrupalılarla karşılaşmadan önce bile açık renk saçlı İnuitler de var olduğu bilinmektedir. Örneğin 1910 yılında Vilhymar Stefansson adlı bir gezgin, Kanada'da sarışın mavi gözlü İnuitlere rastlayınca "500 yıl önce İzlanda'dan Grönland'a gidip kaybolan yerleşimcilerin torunlarını bulduğunu" iddia etmiştir; hatta bu iddia ile çeşitli kurum ve kuruluşlardan araştırma gezileri için ödenek bile almıştır. Ancak o gün dahi şüpheyle yaklaşılan bu iddia, 2003'te iki İzlandalı bilim insanı tarafından çürütülmüştür.[16] Agnar Helgason ve Gisli Palsson tarafından yapılan DNA analizleri, İnuitlerin 500 yıl kadar önce Avrupalılarla genetik olarak karıştığına dair herhangi bir kanıt göstermediğini ortaya koymuştur.[3]

Kayda geçmemiş etnik karışımlar ya da doğal mutasyonlar sonucunda ender olarak sarışın İnuitlere rastlansa da, binlerce yıldır Arktik coğrafyada yaşayan bu halk genel olarak esmerdir. İnuitlerin daha esmer, İskandinavların ise daha sarışın oluşunu açıklamak için ortaya atılmış çeşitli teoriler bulunmaktadır.

D Vitamini

Bilim camiasındaki görüş birliği, düşük D vitamini seviyelerinin evrim sürecinde ten renginin açılmasında rol oynadığıdır. Bu görüşe göre, yüksek enlemlerde azalan UV ışınları ve vücudun büyük kısmının kalın giysilerle kaplı olması insanların güneşten D vitamini sentezleme yetisini azaltarak koyu tenli insanları daha ağır etkileyecek şekilde bir D vitamini eksikliği baskısı kurmuştur.[17] Söz konusu vitaminin insan metabolizması için yaşamsal önemi gözönüne alınırsa, bu bölgelerde açık renk ten ve saçın belirleyici avantaj sağladığı söylenebilir. Oslo Üniversitesi'nde bu konuyu araştıran Asta Juzeniene, şöyle diyor:[4], [5]

Bu Reklamı Kapat

Hala tam bir konsensüs olmasa da, bize göre D vitamini hipotezi, evrimsel süreçte cilt renginin açılmasını açıklayan en olası hipotezlerden biri.

Juzeniene ve ekibine göre Avrupa'da yaklaşık 8-9 bin yıl önce avcı-toplayıcı düzenden tarıma geçilince, artık büyük miktarda elde edilebilen, ama hazır D vitamini düşük olan tahıllar sayesinde nüfus artmış, D vitamini açısından zengin besin kaynaklarının ise (av kaynaklı et, balık ve hayvansal yağlar) günlük diyetteki payı azalmıştı.[18] Bu durum, UVB (güneşten gelen ışığın D vitamini sentezinde rol oynayan kısmı) düzeyinin yeterli D vitamini sentezine izin verecek kadar güçlü olduğu enlemlerde, büyük bir baskıya neden olmamıştı. UVB düzeyinin düşük olduğu Kuzey Avrupa'da ise tarım devrimi kuşaklar boyunca D vitamini eksikliğini insan sağlığı üzerinde belirleyici etken kılmış, saç ve ten rengi açık insanların hayatta kalma, sağlıklı ve çocuk sahibi olma şanslarını artırarak doğal seçilime neden olmuştu.[5]

Donmuş toprak ve iklim yüzünden tarım yapma olanakları olmayan Inuitlerin D vitamini alımı ise güneşe bağımlı değildi, besince zengin yağlı balıklardan, balina ve fok gibi deniz memelilerinden, av hayvanlarının yağ ve etlerinden fazlasıyla karşılanabiliyordu.[19] Bu yüzden açık renk ten ve saçı avantajlı kılacak bir D vitamini eksikliği baskısı yaşamadılar. Günlük kalori gereksinimlerini karşılayan besinler, vitamin gereksinimlerini de karşılıyordu. Kalori gereksinimlerini karşılayamadıkları dönemlerde dahi, karaciğer ve yağ dokularında depolanmış olan D vitamini devreye giriyordu ve bu yüzden güneşten gelen UV ışınlarını daha fazla ya da daha az almak yaşamsal bir önem taşımıyordu.[5]

«Muktuk» Balina derisi ve deri altı yağıyla yapılan geleneksel Inuit yemeği. (Fotoğraf: Yvette Cardozo)
«Muktuk» Balina derisi ve deri altı yağıyla yapılan geleneksel Inuit yemeği. (Fotoğraf: Yvette Cardozo)
Alamy

Genetik Sürüklenmeler

Juzeniene'e göre, ten ve saç renginin açılması, genetik sürüklenme gibi rastlantısal bir mekanizmayla da hızlanmış veya kaybolmuş olabilir. Kuzey Avrupa'nın daha kalabalık ve İnuit bölgelerinin az nüfuslu olması, bu mekanizmanın iki populasyonu farklı etkilemesine yol açmış olabilir.[6]

Inuitlerde UV baskısı

Nina Jablonski'ye göre bir diğer açıklama da Körfez Akıntısı (İng: "Gulf Stream") nedeniyle daha ılıman ve nemli bir iklime sahip olan Kuzey Avrupa ile, daha soğuk, kuru ve uzun süre karla kaplı olan Grönland, Kuzey Kanada ve Sibirya iklimleri arasındaki ultraviyole yoğunluğu farkını temel almaktadır.[20] UV'nin daha güçlü olduğu, mayıs-haziran aylarında bile karla kaplı zeminden yansımanın güçlü olduğu Arktik bölgelerde koyu renk ten ve saç, kısık gözler radyasyondan korunmaya yardım ederek evrimsel süreçte avantajlı çıkmış olabilir.[7]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
7-70 Leonardo da Vinci Seti

Artık her yaşa bir Leonardo’muz var.

Setin içerisindeki kitaplar:

1-Leonardo da Vinci
2-Dâhiler Sınıfı – Leonardo da Vinci: Zamanın Ötesinde Bir Beyin

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺112.00
7-70 Leonardo da Vinci Seti

İnuitlerin yüzyıllardır kar körlüğü ve UV ışınlarından korunmak için kullandıkları gözlükler. (Jason Kottke)
İnuitlerin yüzyıllardır kar körlüğü ve UV ışınlarından korunmak için kullandıkları gözlükler. (Jason Kottke)
kottke.org

Genetik Göç

Andrea Hanel ve Carsten Carlberg'e göre bir olasılık da açık renk saçın doğrudan İskandinavya'da değil, Batı Anadolu ve Rusyadaki daha kalabalık populasyonlarda mutasyon ve genetik sürüklenme ile evrimleşmiş olmasıdır.[21] Açık renk saçın daha sık rastlandığı topluluklar kuzeye göç ettiklerinde daha başarılı olmuş olabilirler. Inuitlerin sayıca az ve Arktik bölgelerde daha az sayıda kuşak boyunca yaşamış olmaları, sarışın genlerin kalıcı sıklıkta ortaya çıkıp yayılmadığı yönünde farklı bir tez de ortaya koyabilmektedir.[8]

Cinsel Seçilim

Kadınların yaşamları boyunca, özellikle hamilelik ve emzirme sırasında daha fazla kalsiyuma gereksinim duymaları, bu yüzden ten renklerinin biraz daha açık olması, erkeklerin ise daha açık renk tenli kadınları tercih ettiği varsayımı üzerine kurulu bir hipotezdir.[9] Ancak bu hipotez, böyle bir tercihin neden yalnızca Kuzey Avrupa'da etkili olduğunu pek açıklayamamaktadır. Ayrıca, kalsiyum sentezindeki avantaj gözönüne alındığında yine ultraviyole ve D vitamini hipotezlerinden yararlanılmış olmaktadır.

Solda, İnuk gırtlak müziği sanatçısı Shina Novalinga (www.wwno.org). Sağda  Norveçli şarkıcı Aurora Aksnes (www.knowsize.com)
Solda, İnuk gırtlak müziği sanatçısı Shina Novalinga (www.wwno.org). Sağda Norveçli şarkıcı Aurora Aksnes (www.knowsize.com)
www.wwno.org

Sonuç

Saç rengi... Genetik çeşitliliğin güneşte kararmış, soğukta açılmış gibi kısa açıklamalara değil de, çevresel değişkenleri, beslenme kültürünü ve olasılık hesaplarını da içeren karmaşık etkileşimlere dayandığını gösteren çarpıcı bir örnek.

Kuşaklar boyu benzer enlemlerde yaşayan İskandinav ve İnuit halklarının ten ve saç renkleri arasındaki farkı açıklamakta bütün bu hipotezlerin katkısı olabilir ve her birinin daha fazla incelenmesi gerekebilir. Ancak Juzeniene ve onun gibi birçok bilim insanına göre, özellikle genel sağlıktaki rolü göz önüne alındığında, D vitamini hipotezi en olası ve üzerinde en çok görüşbirliğine varılan açıklama olmaya devam ediyor.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 26
  • Muhteşem! 12
  • Bilim Budur! 10
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • İnanılmaz 6
  • Umut Verici! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2022 20:29:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12289

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Genom
Analiz
Hastalık Yayılımı
Sağlık Bakanlığı
Ortak Ata
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Yeni Koronavirüs
Aslan
Çocuk
Evrim Ağacı Duyurusu
Nadir
Kertenkele
Böcek Bilimi
Habercilik
Doğa Gözlemleri
Yeme
Virüsler
Mitler
Canlı
Onkoloji
Robot
Kalp
Alkol
Eczacılık
Bitkiler
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.