Kızılçam (Pinus brutia Ten.)

Kızılçam (Pinus brutia Ten.) Nature Wonders
6 dakika
3,877 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Kızılçam
  • Bilimsel Adı Pinus brutia Ten.
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Kızılçam
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Turkish pine
  • Gözlem Lokasyonu İstanbul
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Evrim Ağacı okuyucularından Orman Yüksek Mühendisi Doç. Dr. Cihan Erdönmez'in İstanbul Florya Atatürk Ormanı'nda çektiği kızılçam fotoğrafı. Cihan Erdönmez kızılçamdaki kozalakların fazlalığına dikkat çekiyor ve kızılçam konuşabilseydi şunları söylerdi diyor: "Beni yakabilirsin ama yok edemezsin, bir yanar bin gelirim."

Tanım ve Genel Bilgiler

Kızılçam (Pinus brutia Ten.), Çamgiller (Pinaceae) familyasına aittir. Halep çamına (Pinus halepensis) olan benzerliği ile bilinen bir çam türüdür. Akdeniz İklimi'ne özgü ortamlarda yetişir, 20-25 metreye kadar boylanabilir ve 60 cm'ye kadar çaplanabilirler. Akdeniz İklimi'nin yazları sıcak ve kurak olan koşullarına dayanıklı ve bu iklimdeki farklı toprak koşullarında yetişebilirler. Hızlı büyüyüp gelişebilen bir türdür.

Kızılçam
Kızılçam
Cihan Erdönmez

Dalları kalın olup genç sürgünler tüysüzdür. Sürgünler önceleri kırmızımsı renkte olup zamanla yeşilimsi-kahverengi renge dönüşmektedir. Bu tür adını bu sürgünlerin kırmızımsı renginden almaktadır. İğne yaprakları 10-18 cm civarında olup açık yeşil renklidir. Kozalaklar kısa saplı ve topaç şeklinde olup açık kahverengi renginde olurlar.

Kızılçam yaprakları ve kozalakları
Kızılçam yaprakları ve kozalakları
Terence Rodbard

Odunu; marangozluk endüstrisi, kağıt üretimi ve yakacak odun da dahil olmak üzere çeşitli amaçlar için kullanılır. Ağacın tohumları pastacılıkta da kullanılmaktadır. Kuraklığa dayanıklıdır, yangına dayanıklı kozalakları ile kuru, terk edilmiş ve yanmış alanlarda başarılı bir şekilde kolonileştirilmesi sağlanabilir.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Pinus brutia, Doğu Akdeniz Bölgesi'ne özgü bir çam türü olup yetiştiği en büyük alan Türkiye'dir ancak aynı zamanda güneydoğu Bulgaristan, Girit, Kırım, İran, Gürcistan, Azerbaycan, kuzey Irak, batı Suriye, İsrail'e kadar uzanır. Genellikle 600 metreden 1.200 metreye kadar olan düşük deniz seviyelerinde yetişir.

Kızılçamın yetiştiği bölgeler
Kızılçamın yetiştiği bölgeler
Wikimedia

Küçük sıvacıkuşu ya da Anadolu sıvacıkuşu (Sitta krueperi), büyük ölçüde kızılçam ormanlarında yaşar ve beslenmek için büyük ölçüde ona bağımlıdır.

Küçük sıvacıkuşu ya da Anadolu sıvacıkuşu
Küçük sıvacıkuşu ya da Anadolu sıvacıkuşu
Wikipedia

Kızılçamın yayıldığı bölgelerde ortalama sıcaklı 10-25 °C aralığındadır. Yalnız kızılçam dona da dayanıklıdır; 1-2 yaşındaki kızılçam fidanları -14 °C'ye kadar düşen sıcaklıklarda zarar görmeden kalabilmektedir. Kızılçamın yetişme ortamları, jeolojik olarak Mesozoik devrinin Jura ve Kratase kalkerleridir. Ancak kızılçamın büyümesinde toprağın jeolojik orijinindeki farklılığın çok etkili olmadığı tespit edilmiştir.

Kızılçam yangına karşı hassas bir türdür yani kolaylıkla yanabilmektedir. Yalnız bu kolay yanma özelliği, yangınlara karşı ekolojik adaptasyonlarından kaynaklanmaktadır. Kızılçam ormanları sıklıkla yangınlardan sonra kolaylıkla ve başarılı bir şekilde yenilenmeyi başarır. Yangından sonra toprak yüzeyini kaplayan küller, sonbaharda filizlenmesini sağlayacak bir ortam sağlar.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Bu çam türü koruma statüsünde olmayıp, popülasyonundan endişe duyulmamaktadır. Kızılçamın dünyada en geniş yayılışı Türkiye’dir. Kızılçam, Batı Akdeniz'den (İspanya, Fas) Güney Fransa, İtalya, Yunanistan üzerinden Lübnan'a kadar uzanan bölgenin yaklaşık 6,8 milyon hektarını kaplayan Akdeniz çamları arasında en yaygın ve bol olanıdır. Kızılçam ormanlarının yayılma alanı Türkiye'de yaklaşık 5,6 milyon hektara ulaşmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ayrıca yangın sonrası aktif restorasyonun (plantasyon veya tohum ekme gibi), popülasyonun dayanıklılığını düşürdüğü Biogeosciences and Forestry isimli dergide yayımlanan çalışmada tespit edilmiştir. Araştırmacılar da Prof. Dr. Çağatay Tavşanoğlu, Okan Ürker ve Behzat Gürkan’dir.

Üreme ve Ekoloji

Orman yangınlarına adapte olduklarından, yangından sonra serotinöz kozalaklardan salınan tohumları kullanarak yenilenirler. Kızılçam kozalakları orta ila yüksek derecede serotinli olup tohum olgunlaşmasından sonra bir veya daha fazla ağaçta kapalı kalabilir ve gerektiğinde hızlı bir şekilde açılabilirler. Akdeniz yöresinde bulunan diğer çam türleri gibi kızılçamın da kozalakları zor açılır ama yangın durumunda yani yüksek sıcaklıklarda kolayca açılır ve tohumlar etrafa saçılır.

Kızılçam kozalağı, normal koşullarda zor açılır ama yangın halinde kolayca açılarak tohumların kolayca yayılmasını sağlayacak şekilde adapte olmuştur.
Kızılçam kozalağı, normal koşullarda zor açılır ama yangın halinde kolayca açılarak tohumların kolayca yayılmasını sağlayacak şekilde adapte olmuştur.
Project Noah

Akdeniz iklimindeki çam ağacı türleri asırlardır etkisinde kaldıkları kuraklık ve yangınlara karşı varlıklarını sürdürebilmek için bazı yapısal özellikler geliştirmiş yani adapte olmuşlardır. Bitkinin kalın kabuklu tabakası, son derece önemli olan kambiyon tabakasını sarar ve yangından korur.

Reklamı Kapat

Yaklaşık 200 milyon yıl önce evrimleştiği hesaplanan çam ağaçları (Pinus spp.) serotinöz kozalaklar ile seçilim göstermiş. Yani tetikleyiciler ile tohumlar saçılıyor ve bırakılıyor.

  • Pyriscence: Yangın ve ateş ile.
  • Xyriscence: Kuruluk ile.
  • Necriscence: Ebeveyn ağacın ölümü ile.
  • Soliscence: Güneş ışığı ile.

Metabolizma ve Büyüme

Kızılçam Akdeniz İklimi'nin yazları sıcak ve kurak olan koşullarına dayanıklıdır. Bu iklimdeki farklı toprak koşullarında yetişebilir ve hızlı büyüyüp gelişebilen bir türdür.

Her bitkinin büyüme hızı, ortam şartları tarafından belirlenir ve aynı türün farklı ortamlarda (örneğin denize daha yakın veya tepelerde) yetişen bireyleri farklı hızlarda büyüyebilir. Ancak genel olarak kızılçam bitkisi (Pinus brutia), sadece 1 yıl içinde birkaç on santimetre boy atabilir. 2-3 yaşında biyolojik olgunluğa erişir ve üreyebilmeye başlar. 10 yaşına kadar her yıl 15-30 santimetre kadar büyür.

Suriye'de yetişen kızılçam ormanlarında yapılan bir çalışmada, yaş ile boy arasındaki ilişkiyi gösteren grafik
Suriye'de yetişen kızılçam ormanlarında yapılan bir çalışmada, yaş ile boy arasındaki ilişkiyi gösteren grafik
ResearchGate

10-12 yaşında "sıklık çağı"na girer, yani ormanı oluşturan ağaçların tepeleri birbirine değmeye başlayarak kapalılık durumu oluşur. Bu dönemde kızılçam, yaklaşık olarak yetişkin bir insan ile aynı boydadır. 10 yaşından sonra her yıl 1.5-3 metre kadar büyür. Maksimum uzunluğu 27-35 metre civarındadır.

Reklamı Kapat

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Kızılçam, salgıladığı özsuyu emen bir yaprak biti olan Marchalina hellenica'ya ev sahipliği yapar. Normal koşullarda bu böcek, çama önemli bir zarar vermemektedir. Bu böcek, çamın özsuyunu emerek beslenir, artan özsuyunu da tatlı bir madde halinde dışkılar. Bu böceğin salgıladığı tatlı sıvı, yani arılar için bal özü olan bu sıvı, bal arıları tarafından toplanarak zengin aromalı ve değerli bir bal olan çam balına dönüştürülür. Çam balı, tıbbi faydalarıyla da bilinmektedir.

Bu böceklerin sıvı salgılaması, Temmuz ve Ekim ayları arasında olmaktadır. Bu sıvıyı bulunduran ağaçlara halk arasında balsıra ağaçları denilir. Böcekler, ağaç gövdelerinin toprak seviyesindeki kısımlarında yumurtlar ve yavrular yumurtadan çıkınca çamın özsuyunu emerek tırmanırlar.

Etimoloji

Pinus brutia, ilk olarak 1811'de Michele Tenore (1780-1861) tarafından tanımlanmıştır. Yaygın olarak kızılçam olarak bilinir. "Calabrian pine" ve "Turkish pine" en yaygın İngilizce adlarıdır. Türkçede "kızılçam" olarak bilinir. Tür adı, Roma döneminde Brutia olarak bilinen İtalyan Calabria eyaletinden esinlenerek verilmiştir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 21
  • Umut Verici! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • E. Öktem, et al. (1987). Kızılçam. Yayınevi: Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları. sf: 13, 28, 36, 45.
  • Euforgen. Pinus Brutia. (08 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 08 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Euforgen | Arşiv Bağlantısı
  • A. Mauri, et al. Pinus Halepensis And Pinus Brutia. (01 Mart 2016). Alındığı Tarih: 08 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Researchgate | Arşiv Bağlantısı
  • M. M. M. Abuamoud. (2018). Comparison Of Some Anatomical, Chemical And Fibrous Characteristics Of Turkish Red Pine (Pinus Brutia Ten.) Sampled From Different Regions. Dergi Park, sf: 2. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Küçükosmanoğlu. (Dergi Makalesi, 1993). Kızılçam-Orman Yangınları İlişkisi.
  • American Conifer Society. Pinus Brutia / Calabrian Pine. (08 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 08 Ağustos 2021. Alındığı Yer: American Conifer Society | Arşiv Bağlantısı
  • G. Caudullo, et al. (2017). Chorological Maps For The Main European Woody Species. Data in Brief, sf: 662-666. doi: 10.1016/j.dib.2017.05.007. | Arşiv Bağlantısı
  • R. H. Ellis, et al. (2012). Basic And Applied Aspects Of Seed Biology. ISBN: 9789401157162. Yayınevi: Springer Science & Business Media.
  • A. Skordilis, et al. (1997). Comparative Ecophysiology Of Seed Germination Strategies In The Seven Pine Species Naturally Growing In Greece. Springer, Dordrecht, sf: 623-632. doi: 10.1007/978-94-011-5716-2_69. | Arşiv Bağlantısı
  • R. Özçelik. (2000). Meşcere Bakımlarının Büyümeye Etkileri Ve Kızılçam Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, sf: 41-56. | Arşiv Bağlantısı
  • Z. Shater, et al. (2011). A Growth And Yield Model For Even-Aged Pinus Brutia Ten. Stands In Syria. Annals of Forest Science, sf: 149-157. doi: 10.1007/s13595-011-0016-z. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2021 23:48:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10829

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
İstatistik
Zehir
Astronomi
Doğa Gözlemleri
Sağlık
Hava
Amerika
Algı
Deri
Coğrafya
Moleküler Biyoloji
Gezegen
Manyetik Alan
Doğa Yasaları
Işık Hızı
Cinsel Seçilim
Doğru
Kimya Tarihi
Asteroid
Sars Mers
Ortak Ata
Diş Hekimliği
Periyodik Tablo
İspat Yükü
Sağlık Örgütü
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın