İnsanın Sınıflandırılmasındaki Karışıklık: "Hominin Meselesi"

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Her ne kadar sonuna bir sapiens daha eklendiği görülse de günümüz insanına atfedilen “Homo sapiens” adı Carl Linnaeus tarafından kondu. 18. yüzyılda yayımladığı “Systema naturae” eserinde, insanın üstünlüğüne vurgu yapacak bir şekilde, insanı “primate” takımı içine dahil eden Linnaeus, bu takım içinde şempanze kuzenleriyle birlikte yer alan insana Homo sapiens adını vermişti. Bu çalışma, ikili adlandırmalı taksonomi sistemiyle canlıları sınıflandırarak büyük bir kavram karışıklığına son vermiş gibi görünüyordu. Tabii bu pek böyle olmadı. Yeni fosil bulguları, moleküler değerlendirmeler, fizyolojik farklılıklar derken birçok yeni kategori doğdu ve bu kategoriler arasında sıklıkla geçişler yaşandı. Peki, bu durum insana nasıl yansıdı?

Eğer bir antropoloji öğrencisiyseniz ve/veya taksonomiyi kurcalıyorsanız insanın evrim ağacındaki yeri konusunda birtakım sıkıntılar yaşıyor olabilirsiniz. Baktığınız birçok kaynakta farklı farklı bilgiler görüyor, bazı kaynaklardaki bilgilerin ders notlarınızla dahi uyuşmadığını fark ediyor olabilirsiniz. Bu durum gayet doğal, çünkü aynı tartışmalar akademinin üst katmanlarında dahi yapılageliyor.

Zaman ilerledi, fosiller gün yüzüne çıktı ve haliyle taksonomi Linnaeus’un yaptığı şekilde kalmadı. Yapılan değişiklikler kabul edildi, edilmedi; kimileri doğru derken kimileri farklı bir alternatif önerdi ama sonunda insanın sınıflandırmasında bir uzlaşı sağlandı gibi duruyor. Şimdilerde büyük ölçüde uzlaştığımız şekliyle insanı şöyle sınıflandırıyoruz: sapiens türü, Homo cinsi, Hominini oymağı (oymak yerine tribü de denebilir), Homininae alt ailesi, Hominidae ailesi ve Hominoidea üst ailesi. Bu bilgiler ezberlenerek bir çırpıda söylenemez belki ama mantığını anlamak birçok kapıyı aralayabilir.

Taksonomide:

  • Üst ailenin sonuna “-oidea”,
  • Ailenin sonuna “-idae”,
  • Alt ailenin sonuna “-inae”,
  • Oymağın sonuna “-ini”,
  • Alt oymağın sonunaysa “-ina” ekleri gelir.

Yukarıdaki mantıktan hareketle bir canlı için verilen bilginin hangi taksona ait olduğunu bulmak kolaylaşır. Örneğin “Gorillinae”, içinde gorili barındıran bir taksonomik belirteçtir ve sadece sonundaki “inae” ekine bakarak bunun bir alt aile olduğunu anlayabilirsiniz. Ayrıca taksonomiyle ilgili temel bilgilere ve bu eklerin detaylarına “Evrimsel Süreç - 4: Taksonomi (Sınıflandırma Bilimi) İle İlgili Temel Kavramlar, Konular ve Terimler” başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.

İnsanın taksonomideki yeriyse şöyledir:

  • Üst aile: Hominoidea
  • Aile: Hominidae
  • Alt Aile: Homininae
  • Oymak: Hominini
  • Alt oymak: Homina
  • Cins: Homo
  • Tür: Sapiens

Günümüzdeki yaygın sınıflandırma yukarıdaki gibi olsa da bu fikir birliğine ulaşmak kolay olmadı. MASROP dergisinin Kasım 2017 sayısında bu konuya değinen Hakan Mutlu, Miorris Goodman’den aktararak, geleneksel sınıflandırmada “Hominoidea” üst ailesinin Hominidae ve Pongidae olmak üzere ikiye ayrıldığını, sonrasında “Hylobatidae” adlı yeni bir ailenin oluştuğunu, jibonların bu aileye dahil olduğunu belirtmektedir.

Hominoidea üst ailesi klasik sınıflandırmanın ardından şu hali aldı:

Üst aile: Hominoidea

  • Aile: Hylobatidae
  1. Hylobates
  2. Symphalangus
  • Aile: Pongidae
  1. Pongo
  2. Pan
  3. Gorilla
  • Aile: Hominidae
  1. Homo

Mutlu bu dönemden sonraki gelişmeleri ve bilim insanlarının insan taksonomisine yönelik farklı görüşlerini şöyle anlatıyor:

Mann ve Weiss (1996: 177), Hominoidea üst ailesini Hylobatidae ve Hominidae olarak iki aileye ayırır, Hominidae içinde Ponginae ve Homininae olmak üzere iki alt aile tanımlar ve ikincisini de gorilleri içeren Gorillini ile şempanzeleri ve insanları içeren Hominini olarak iki oymağa böler. Wood ve Richmond (2000: 21) ise hemen hemen aynı sınıflandırmayı izlerken Hominidae ailesini Ponginae, Gorillinae ve Homininae olarak üç alt aileye böler ve sonuncusunu Panini ve Hominini olarak iki oymak ile tanımlar. Günümüzde en çok kabul gören sınıflandırmalardan biri de işte bu sonuncusu olarak kabul edilebilir (örnek: Cartmill-Smith 2009; Cela Conde-Ayala 2016: 5; Crompton 2016: 687).

Temelde yukarıdaki sınıflandırmadan hareketle ilerleyen taksonomi, zamanla yeni bulgularla birlikte yeni kategorileri bünyesine dahil etti. Bu süreçte birçok bilim insanı tarafından farklı farklı tanımlamalarla gündeme gelen insanın sınıflandırılması (Bu konuda kaynaklar arasında yer alan Mutlu'nun makalesine göz atılabilir), günümüzde şempanze ve bonoboyu içine alan Pan cinsiyle kardeş; gorili içine Gorilla, orangutanları kapsayan Pongo ile ise kuzen bir canlı olarak karşımıza çıkıyor.

Günümüzde Hominoidea sınıflandırması
Günümüzde Hominoidea sınıflandırması
Pediaa


Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Ana Görsel Kaynağı: Pixabay
  • H. Mutlu. (2017). Paleoantropoloji’nin Dayanılmaz Hafifliği: Hominin Meselesi. MASROP, sf:14-23.
  • S. Özbudun, G. Uysal. (2015). 50 Soruda Antropoloji. ISBN: 978-605-5888-23-7 . Yayın Evi: Bilim ve Gelecek.
  • A. Şenel. (2006). Kemirgenlerden Sömürgenlere İnsanlık Tarihi. ISBN: 975-533-483-1. Yayın Evi: İmge.

İnsan Bebekleri Neden Bu Kadar Aciz?

Omurgalılarda Vücut Isısı ve Metabolizma İle Olan İlişkisi

Yazar

Emre Can Kartal

Emre Can Kartal

Yazar

İstanbul Üniversitesi'nde antropoloji öğrencisidir. Birtakım yerlerde Google'a özel çalışmakta, Evrim Ağacı'ndaysa öğrendiklerini aktarmaya çalışmaktadır. Tarih, antropoloji ve bu alanların felsefeleri ilgi alanlarıdır.

Katkı Sağlayanlar

Şule Ölez

Şule Ölez

Editör

ODTÜ EEE '88 mezunudur. Evrim Ağacı'nda genel editörlük ve çevirmenlik yapmaktadır. Ayrıca Kırsal Çevre Derneği'nin aktif üyesidir. İlgi alanları Türkçe ve İngilizce dilleriyle başta bitkiler olmak üzere tüm canlılardır.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim