Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Bilginin Laneti: Daha Az Bilgili Olanların Bakış Açılarını Anlamak Neden Bu Kadar Zor?

Bilginin Laneti: Daha Az Bilgili Olanların Bakış Açılarını Anlamak Neden Bu Kadar Zor? Unsplash
8 dakika
4,354
  • Bilişsel (Kognitif) Psikoloji
  • Sosyal Psikoloji
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 52. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bilginin Laneti (veya Bilme Laneti), insanların kendilerinden daha az bilgili kişilerin görüşlerini tam olarak anlayamamalarına sebep olan bir bilişsel önyargıdır. Örneğin Bilginin Laneti sebebiyle bir alanda uzman olan bir kişi, bu konuda deneyimsiz kişilere konuyu öğretmekte zorlanabilir; çünkü uzman kişi kendisinin açıkça görebildiği bir durumun deneyimsizler için de bariz olduğu yanılgısına düşer. Bunun tam tersiyle ilgili olarak Dunning-Kruger Etkisi'ne bakabilirsiniz.

Bilginin Laneti günlük hayatta insanlarla iletişim kurmak gibi birçok alanda karşımıza çıkabileceği için çok iyi anlaşılması gereken bir olgudur. Bu nedenle aşağıdaki makalede insanların neden bu etkiyi yaşadıklarını ve insanlar üzerindeki etkisini açıklayacağız.

Tüm Reklamları Kapat

Bilginin Lanetine Örnekler

Aşağıdaki maddeler bilginin lanetinin insanlar üzerindeki yaygın etkileridir:

  • Bilginin Laneti, uzmanların acemilere bir şeyler öğretmesini zorlaştırabilir.[1] Örneğin bir matematik profesörü, üniversite birinci sınıftaki bir öğrenciye matematik öğretmekte zorlanabilir, çünkü profesörün öğrenciden ne kadar çok şey bildiğini algılaması zordur.[2] Uzmanların acemilere eğitim vermesini zorlaştıran Bilginin Laneti'nin bu yönüne Uzmanlık Laneti de denir.[3]
  • İnsanların birbirleriyle iletişim kurmalarını zorlaştırabilir. Örneğin bir bilim insanının vasıfsız bir kimseyle tartışması zordur, çünkü bilim insanı karşıdaki kişinin konuştukları alanların terimlerine yabancı olduğunu aklında tutmakta zorlanabilir.[4], [5]
  • İnsanların davranışlarını öngörmeyi zorlaştırabilir. Örneğin deneyimli sürücüler, acemi birinin yaptığı tehlikeli bir manevraya şaşırabilir; çünkü acemi sürücünün bu manevranın tehlikelerinden bihaber olduğunu unuturlar. Bilginin Laneti'nin bu yanı, deneyimli kişilerin aceminin kullanacağını düşündükleri bilgiye sahip olmamasıyla ilişkilendirilir.[6], [7]
  • Bilginin Laneti insanların geçmiş davranışlarına anlam verememelerine sebep olabilir. Örneğin birisi geçmişte verdiği bir kararı o dönemdeki bilgisine göre doğru olsa bile aptalca bulabilir.[8] Bilginin Lanetinin bu yönü "Sonradan Anlama Önyargısı" veya "Başından Beri Biliyordum Etkisi" gibi terimlere dayanarak farklı şekillerde tezahür edebilir.[9], [10], [11]

Bilgini Laneti konusunda az bilgili kişinin perspektifine, bu kişi geçmişteki siz veya başkası olabilir, naif bakış açısı denir.[12]

Tüm Reklamları Kapat

Tıklama Çalışması

Tıklama Çalışması, Bilgini Laneti'nin en bilindik örneklerindendir.[13] Bu çalışmada katılımcılar tıklayıcı veya dinleyici olmak üzere rastgele ayrıldılar. Tıklayıcılar iyi bilinen 25 şarkıdan oluşan bir listeden 3 şarkı dinleyip bir masa üstünde ritim tuttular. Sonrasında tıklayıcılara dinleyicilerin sadece tuttukları ritimden şarkıyı bulup bulamayacağıyla ilgili görüşleri soruldu.

Tıklayıcılar %10 ila %95 arasında değişen oranlarla şarkının anlaşılabileceğini düşündüklerini söylediler, ortalamada %50 gibi bir anlama oranı bekleniyordu. Ancak aslında dinleyiciler şarkıların sadece %2.5'lik kısmını doğru bilebildi. Bu oran, tıklayıcıların en kötümser tahmini olan %10'dan bile çok daha düşüktü ve Bilginin Laneti'ne bir örnek oluşturdu.

Buna ek olarak tıklayıcılar, dinledikleri 3 şarkının ritmini başkasından dinlediklerinde şarkıyı bulmakta zorluk yaşamadıklarından yine %50 civarı tahminlerde bulundular. Bu sefer ritim tutan kişiler önceden ne tıklayıcı ne de dinleyici olarak çalışmada yer almıştı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Genel olarak Tıklama Çalışması, Bilginin Laneti'nin insanların yargılarını nasıl değiştirdiğini gösteriyordu. Özellikle hangi 3 şarkının ritmini dinlediğini bilen katılımcılar, şarkıları daha kolay tanıdılar ve hangi şarkıların ritminin tutulduğunu bilmeyen kişilerin şarkıyı bilme oranlarını gerçekten çok daha yüksek tahmin ettiler.

Not: Tıklama Çalışması, 1990'da Stanford Üniversitesi öğrencisi Elizabeth Louise Newton'un doktora tezi olarak yayımlandı. Bu tez "Anlam Tahmininde Aşırı Güven: Duyulan ve Duyulmayan Melodiler" adıyla birçok kez referans aldı. Ancak tezin asıl adı "Eylemlerden Anlamlara Giden Taşlı Yol" idi. Bu farklılığın sebebi Newton'un danışmanı Profesör Lee Ross'un 1991'de bir kitapta teze bu şekilde atıfta bulunması olabilir.[14]

Bilginin Lanetinin Psikolojisi ve Nedenleri

Bilgini Laneti temel olarak iki bilişsel mekanizmaya dayandırılır:

  • Kısıtlayıcı Kontrol: İnsanların başkalarının görüşlerini anlamaya çalışırken kendi bilgilerini tamamen görmezden gelememesini açıklar.
  • Deneyime Yönelik Hatalı Atıf: İnsanların bildikleri ve kullandıkları bir bilginin başkaları tarafından da bilinmesi ihtimalini gözünde büyütmesi durumunu açıklar. Bu demek oluyor ki insanlar bildikleri bir şeyin diğerleri tarafından da bilindiğini veya bilginin anlaşılmasının aslında olduğundan daha kolay olduğunu varsayarlar. Bu, insanların konu üstündeki öznel hakimiyetlerini nesnelmiş gibi düşünme eğilimlerine bağlanabilir.

Bilginin Laneti yukarıdakilerin birinden kaynaklanabilir veya her ikisi de süreçte rol alabilir.[9] Dahası, başka bilişsel mekanizmalar da Bilginin Laneti'ne sebep olabilir. Örneğin Referanslı Yargılama mekanizması bunlardan biridir. Bu mekanizmaya göre insanlar daha az bilgili bir perspektifi anlamaya çalışırken bile kendi bilgili perspektiflerinden yola çıkarlar ve bu nedenle karşıdakinin perspektifini algılamakta zorlanırlar.

Tüm bu mekanizmalar beynimizin bilgiyi engellemekten çok elde etmeye ve işlemeye odaklı olmasına bağlanabilir, bu durum çoğu zaman yararımıza olsa da bazen sorun yaratır.

Tüm Reklamları Kapat

Ek olarak yaş ve kültür gibi çeşitli sebepler insanların Bilginin Lanetine kapılmasını veya kapılmamasını, kapılma derecesini ve kapılma türünü belirleyebilir.[15], [16]

Son olarak başka psikolojik kavramlar da Bilginin Lanetiyle ilişkilidir. Bunların en göze çarpanı, diğer insanların kendine ait ve sizinkinden farklı algı, düşünce, duygu, inanç, istek ve niyetlerinin olduğunu ve bunların davranışlarını etkilediğini anlama yetisi olan Zihin Kuramı'dır. Zihin Kuramı'nın eksikliği Bilginin Lanetinin etkisini artırabilir ve Zihin Kuramında yetkinlik Bilginin Lanetini azaltabilir[17] .

Not: "Bilginin Laneti" terimi ilk kez 1969'da araştırmacılar Colin Camerer, George Loewenstein ve Martin Weber tarafından bir makalede kullanıldı.[18] Bu fenomen, teorik olarak aralarında farklılıklar bulunmasına rağmen, bazen Epistemik Egosantrizm olarak da adlandırılır.[19]

Bilginin Lanetiyle Nasıl Baş Edebiliriz?

Bilginin Lanetini azaltmak için yapabileceğiniz birkaç şey var:

Tüm Reklamları Kapat

  • Önyargıları ve etkilerini öğrenin. Özellikle Bilginin Lanetinin ne olduğunu, neden yaşandığını, insanları nasıl etkilediğini, insanları veya sizi daha çok nerede ve ne zaman etkilediğini anlayın.
  • Öğrendiğiniz önyargılara dair farkındalık geliştirin. Örneğin Bilginin Lanetinin sizi etkileyebileceği bir anda karşınızdakinin sizin bildiğiniz her şeyi bilmiyor olabileceğini ve onların bakış açısını anlamak için bunu göz önünde bulundurmanız gerektiğini kendinize hatırlatın.
  • Bakış açılarını ve aralarındaki farkları belirleyin. Örneğin kendinize karşıdakiyle ortak olarak ne bildiğinizi ve diğerlerinin bilmeyip sizin bildiğiniz şeyleri sorabilirsiniz.
  • Hangi bilgiye ihtiyaç duyulduğunu netleştirin. Örneğin birisine sizi üzen bir davranışından sonra özür dilemediği için sinirlisiniz ancak belki de bu kişi sizi kırdığının farkında bile değil. Kendinize, karşıdakinin sizi incittiğini anlamak için hangi bilgiye ihtiyaç duyduğunu ve onun bu bilgiye sahip olup olmadığını sorun.
  • İlgili kişilerin fikrini alın. Örneğin bir öğretmenseniz öğrencilerinize konuyu anlayıp anlamadıklarını sorabilir veya anladıklarından emin olmak için birkaç soru sorabilirsiniz.[20] Bunun gibi, karmaşık bir konu hakkında biriyle ilk defa konuşurken konu hakkında ne bildiklerini sorarak neyi anlayıp nerede zorlanacaklarını ölçebilirsiniz.
  • Hata yapacaksanız insanların daha az bildiği hatasını yapın. Alanınızda uzman olmayan kişilere bir konuşma yapan bir araştırmacıysanız teknik terimlere aşina olmayacaklarını varsayarak bu terimleri kullanmayın veya açıkça anlaşılacak şekilde kullanın. Bu, özellikle izleyicinin fikrini alamayacağınız durumlarda daha faydalı olacaktır.
  • Önyargı azaltma tekniklerini kullanın. Örneğin süreci yavaşlatarak karar verme ortamını optimize etmek gibi genel önyargı azaltma tekniklerini kullanabilirsiniz. Ek olarak diğer insanların bakış açılarını görselleştirmek ve kararınızı buna göre vermek veya kendinizden uzaklaştırıcı bir dil kullanmak ("Öğrencilerimin anlayabileceği şekilde anlatıyor muyum?" yerine "Öğrencilerin anlayacağı şekilde anlatıyor musun?") gibi özellikle Benmerkezci Önyargıları azaltmaya yönelik teknikleri kullanabilirsiniz.[21]

Bu teknikleri başkalarının kapıldığı Bilginin Laneti etkisini azaltmak için de kullanabilirsiniz. İnsanlara Bilginin Laneti ve azaltma yolları hakkında doğrudan bilgi verebilir veya başkalarının bakış açılarını görselleştirerek bu teknikleri dolaylı olarak uygulamayı öğretebilirsiniz.

Yine de bu yöntemlerin her durumda çalışma garantisinin olmadığını unutmayın. Bazı durumlarda bazı teknikler bazı kişilerde işe yaramayabilir veya bir yöntem işe yarıyorsa etkiyi yok etmeden sadece azaltabilir.

Son olarak, Bilginin Lanetini açıklayabilmek insanların, kendiniz de dahil, davranışlarını anlamanız ve tahmin etmenizde işe yarayabilir, bu önyargıya kapılmış olsanız bile! Örneğin Bilginin Lanetini anlamak eğitmen seçiminde yardımcı olabilir, bir eğitmen diğerine göre konuya daha hakimse etkiye kapılma olasılığı daha yüksektir ve bu alacağınız eğitimin kalitesini düşürebilir.

Genel olarak; bilişsel önyargılara karşı farkındalığınızı artırarak, perspektifleri ve aralarındaki farkları algılayarak, ilgililerin fikrini alarak ve süreci yavaşlatarak Bilginin Lanetini azaltabilirsiniz. Ayrıca bu tekniklerle başkalarının Bilginin Lanetine kapılmasını da önleyebilir ve etkiyi azaltmasanız bile sadece önnyargının farkında olarak insanların öğretme kabiliyeti hakkında fikir sahibi olabilirsiniz.

Bağlantılı Önyargılar

Bilginin Laneti bir tür Benmerkezci Önyargı kabul edilir çünkü insanların başkalarının perspektifini anlamak için kendi bakış açılarına fazla güvenmelerine neden olur.[22], [23] Ancak Bilginin Lanetinin diğer benmerkezci önyargılardan ayrılan önemli bir özelliği asimetrik olmasıdır.[22] Yani az bilgili birisi çok bilgili birisini anlamaya çalışırken gözlenmez. Ayrıca bazı diğer bilişsel önyargılarla da ilişkilidir:[24]

  • Şeffaflık Yanılgısı: İnsanların düşüncelerinin diğerlerine açıkça göründüğünü düşünmelerine sebep olur.
  • Empati Yoksunluğu: İnsanların kendilerininkinden farklı mental durumları veya bunların kişiyi ve karar mekanizmalarını nasıl etkilediğini anlamada güçlük çekmelerine sebep olur.
  • Yanlış Mutabakat Etkisi: İnsanların inançlarının, değerlerinin, özelliklerinin ve davranışlarının başkalarıyla paylaşılma derecesini gözünde büyütmesi durumudur.

Özet ve Sonuç

  • Bilginin Laneti, insanların kendilerinden daha az bilgi sahibi olan başkalarının perspektiflerini anlamakta güçlük çekmesine sebep olan bir bilişsel önyargıdır.
  • Bilginin Laneti, bir konuda uzman birinin acemi kimselere konuyu öğretmede zorlanmasına sebep olabilir. Çünkü uzman kişi kendileri için oldukça net olan bilgilerin acemiler için de net olduğunu düşünür, durum böyle olmasa bile.
  • Öğretme zorluğunun yanında başka negatif etkileri de olabilir: insanlarla iletişimi zorlaştırmak, diğerlerinin veya geçmişteki kendinizin davranışlarını anlamakta zorluk yaratmak gibi.
  • Bilginin Lanetini; önyargılara olan farkındalığınızı artırmak, diğer perspektifleri ve farklılıklarını gözden geçirmek, ilgili kişilerin fikirlerini almak veya genel önyargı azaltma tekniklerini kullanmak gibi çeşitli yöntemlerle azaltabilirsiniz.
  • Bu teknikleri başkalarındaki Bilginin Lanetini azaltmak için de kullanabilirsiniz. Ayrıca bu önyargıyı azaltmasanız bile önyargıyı tanıyarak insanların öğretme kabiliyetiyle ilgili fikir edinebilirsiniz.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 52. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
26
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 21
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/02/2023 03:47:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10684

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Bilginin Laneti: Daha Az Bilgili Olanların Bakış Açılarını Anlamak Neden Bu Kadar Zor?. (8 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 6 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10684
Shatz, I., Bakırcı, Ç. M., Alparslan, . (2021, July 08). Bilginin Laneti: Daha Az Bilgili Olanların Bakış Açılarını Anlamak Neden Bu Kadar Zor?. Evrim Ağacı. Retrieved February 06, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10684
I. Shatz, et al. “Bilginin Laneti: Daha Az Bilgili Olanların Bakış Açılarını Anlamak Neden Bu Kadar Zor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 08 Jul. 2021, https://evrimagaci.org/s/10684.
Shatz, Itamar. Bakırcı, Çağrı Mert. Alparslan, . “Bilginin Laneti: Daha Az Bilgili Olanların Bakış Açılarını Anlamak Neden Bu Kadar Zor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 08, 2021. https://evrimagaci.org/s/10684.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.