Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Evrim Rastgele Bir Süreç mi? Evrimsel Süreçte Yeni Özellikler Tamamen Rastgele mi Ortaya Çıkar?

Evrim Rastgele Bir Süreç mi? Evrimsel Süreçte Yeni Özellikler Tamamen Rastgele mi Ortaya Çıkar? Pixabay
Evrimin gerçekten rastgele mi olduğunu düşünüyorsunuz?
4 dakika
3,895
  • Evrimsel Biyoloji
Evrim Ağacı Akademi: Evrime Giriş Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrime Giriş yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Daha önce şu lâfı duydunuz mu:

İnsan gözü gibi karmaşık ve güzel bir şeyin evrim gibi rastgele bir süreç sonucu oluşmasına inanamıyorum."

Peki ya şu tür bir lâfı:

Bu Reklamı Kapat

Hücrenin hassas bir şekilde ayarlanmış ve mükemmel karmaşıklıktaki bir nanofabrika gibi çalışan karmaşık moleküler mekanizmasının tesadüfen ortaya çıkmış olması mantıksız görünüyor.

Bu konuda üretilen temel argümanlar, genellikle şu şekildedir:

  • 1. Öncül: Vücut ve beyindeki bu karmaşık, organize ve fonksiyonel bölümler kesinlikle tesadüfen ortaya çıkmış olamaz.
  • 2. Öncül: Evrim, tesadüfi bir süreçtir.
  • Sonuç: Bu sebeple beyin ve vücudun bu karmaşık bölümleri, evrim sonucu oluşamaz.

Bu argümanın en büyük hatası, 2. öncülün tamamen yanlış olmasıdır. Evrim, şansa bağlı ilerleyen, tesadüfi bir süreç değildir. Bu, sadece yaygın bir yanılgıdan ibarettir.[1]

Bu Reklamı Kapat

Evrimin 2 Adımı

Bu yanılgının nedenini anlamak için, evrimi iki adıma ayırabiliriz:

  • 1. Adım: Mutasyon. Bu adım, popülasyona yeni genetik varyantlar kazandırır.
  • 2. Adım: Doğal Seçilim. Bu adımda oluşan yeni genetik varyantların bazıları bir sonraki jenerasyona geçerken bazıları geçemez.

Bu, gerçekte evrim sürecinin oldukça basitleştirilmiş bir halidir. Gerçekte, çeşitliliğin tek yolu mutasyonlar değildir; seçilimin de tek yöntemi Doğal Seçilim değildir; ancak bu ikili, bu yazının amaçları için yeterli olacaktır.

1. Adım: Mutasyonlar Rastgeledir.

Evet, mutasyonlar rastgeledir. Mutasyonlar, türün gelecekte ihtiyaç duyabileceği şeyleri tahmin edemez.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Mutasyonlar, organizmanın içinde bulunduğu koşullardan büyük oranda bağımsız olarak, körlemesine meydana gelirler. En nihayetinde "mutasyon" dediğimiz şey, organizmanın genomunda meydana gelen beklenmedik değişimlerdir. Bu değişimler, mutasyona sebep olan ve "mutajen" adı verilen kimyasallardan, hücre içindeki kusurlardan kaynaklı gen kopyalama hatalarından veya uzaydan Dünya'ya gelen (ve Dünya'daki kaynaklardan yayılan) yüksek enerjili ultraviyole ışınlar gibi unsurlardan kaynaklanabilir. Bunların her biri hücrelerimizle sürekli olarak ve kaotik bir biçimde etkileştiği için, hangi anda hangi bireyde hangi mutasyonun meydana geleceğini kestirmek de mümkün olmamaktadır.

Mutasyonlar rastgele meydana geldikleri için; organizma üzerindeki etkileri yararlı, zararlı veya nötr olabilir: Sıklık bakımından bu etkiler çoğunlukla nötrdür, nadiren zararlıdır, daha da nadiren faydalıdır.

Bu bağlam bilgisi ışığında ele alacak olursak, mutasyonları "rastgele" olarak tanımlamak mümkündür (her ne kadar bunun aksi yönde bazı bulgular da olsa bile).

Ancak...

2. Adım: Doğal Seçilim Rastgele Değildir!

Doğal seçilim, kesinlikle rastgele değildir! Hatta doğal seçilim, rastgeleliğin tamamen zıttıdır.

Bu Reklamı Kapat

Bu basamakta, rastgele meydana gelen mutasyonlar arasından organizmaya faydası olduğu ortaya çıkanlar gelecek nesle aktarılırlar - ki bu mantıklıdır: O mutasyonların "avantajlı olması" demek, canlının hayatta kalma ve üreme mücadelesine pozitif bir katkı sağlıyor anlamına gelir. O canlı ürediğinde, kendisine avantaj sağlayan mutant genleri de gelecek nesle daha çok ve daha sık aktarabilecektir.

Öte yandan bir mutasyon şans eseri zararlı bir etkiye sahipse, organizmanın hayatta kalma ve üreme şansını azaltacaktır (zaten o nedenle bu mutasyonlara "zararlı mutasyon" denir; bir diğer deyişle, mutasyonun etkisi ortaya çıkana kadar ona zaten "faydalı" veya "zararlı" diyemeyiz). Bu nedenle de bu tür mutasyonların bir sonraki nesle aktarılma ihtimali daha düşük olacaktır. Böylece zararlı mutasyonlar, popülasyonda giderek azalacaktır veya hızla elenecektirler (buna rağmen neden bazı zararı mutasyonların hâlen var olduğunu merak ediyorsanız, bu yazımızı okuyabilirsiniz).

Sonuç: Evrim, Rastgele Değildir!

Biraz düşünürseniz, bu şekilde işleyen bir sürecin rastgelelikle tamamen zıt olduğunu görebilirsiniz. Bir şey "rastgele" ise, doğası gereği tahmin edilemez ve düzenli değildir. Doğal seçilim ise bunun tam tersidir; çünkü doğal seçilim, mantıklı ve tahmin edilebilirdir: Bir mutasyonun bir sonraki nesle geçme olasılığı, tahmin edilebileceğiniz üzere, hayatta kalma ve üreme üzerindeki etkilerine bağlıdır. Yararlı mutasyonlar sonraki nesle geçme eğilimindeyken, zararlı olanlar ayıklanır. Bu, limitli ve düzenli bir ilişkidir – "rastgeleliğin" tam tersidir!

Temel hata şudur: İnsanlar, -rastgele olmayan- doğal seçilim ile, -rastgele olan- mutasyonu karıştırırlar ve evrimin bir bütün olarak rastgele gerçekleştiğini düşünürler.[1] Halbuki evrim, rastgele mutasyona uğramış genlerin, hiç de rastgele olmayan doğal seçilim süzgecinden geçtiği bir süreçtir.

Bu Reklamı Kapat

Ve doğal seçilim özünde rastgele olmadığı için, doğal seçilim ile seçilerek evrimleşen kirpi iğneleri, bombardıman böceğinin savunma yetenekleri ve yaban arısının (Ampulex compressa) hamamböceğinin zihnini bilimkurgu filmlere yaraşır bir şekilde ele geçirmesi gibi özellikler de kesinlikle rastgele değildir.[2]

Yani evet; göz, plasenta ve ahtapotların üç kalbinin olması gerçekten de rastgele olmuş olamaz.[3], [4], [5] Çünkü bunlar, rastgele bir şekilde var olmadı! O özellikleri ortaya çıkaracak adımlara ait mutasyonlar rastgele yaşandı, evet; ama onların fayda sağlayıp da doğal seçilim ile seçilmesi asla rastgele değildi. Canlının içinde bulunduğu şartlar tarafından belirlendi ve belli şartlarda hangi özelliklerin evrimleşeceği, rastgele değil, fayda ve zarar dengesine bağlı olarak, tamamen öngörülebilirdir.

Bilimde ve evrimde tesadüflerin/rastgeleliğin yeri hakkında çok daha kapsamlı bir analizimizi buradaki yazımızdan okuyabilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 30
  • Tebrikler! 24
  • Merak Uyandırıcı! 13
  • Muhteşem! 8
  • Güldürdü 3
  • İnanılmaz 3
  • Grrr... *@$# 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Evrime Giriş Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrime Giriş yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/05/2022 02:02:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11495

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Ses
Tüy
Beslenme
İstatistik
Analiz
Richard Dawkins
Coronavirus
Göz
Biyokimya
Nükleik Asit
Yüksek
Abd
Köpek
Nükleer
Köpekgil
Koruma
Kuş
Toplumsal Cinsiyet
Oyun Teorisi
Homeostasis
Erkek
Hayvan Davranışları
Neandertal
Maskeler
Müfredat
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et