Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Faydalı, Zararlı ve Nötr Mutasyonlar Ne Sıklıkla Gerçekleşir, Evrime Nasıl Etki Eder?

Faydalı, Zararlı ve Nötr Mutasyonlar Ne Sıklıkla Gerçekleşir, Evrime Nasıl Etki Eder? Ancient Origins
4 dakika
6,448 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Mutasyonların ne sıklıkla meydana geldiği ve evrime ne kadar etki ettiği uzun süredir araştırılmakta olan bir konudur. Evrimsel biyoloji araştırmaları sayesinde mutasyonların tipleri ve evrime etkileri ile ilgili olarak bazı genel şablonlar belirlenmiş olsa da (örneğin nötr mutasyonlar, en yaygın mutasyon tipidir); mutasyonların oranları ve etkileri türden türe çok değişim gösterebildiği ve bunları araştırmanın pek kolay olmaması gibi sebeplerle, nihai sonuçlara varmakta güçlük çekilmektedir. Fakat evrimsel biyoloji sahasında yapılan her yeni araştırma, mutasyonları ve bunların evrimle ilişkisini daha iyi anlamaktayız. Görselde gördüğünüz grafikler de, bu konuda yapılmış en kapsamlı araştırmalardan birisinin sonuçlarına dayanmaktadır.

Mutasyonlar genellikle iki kategoride incelenirler: Ani Etkili Mutasyonlar ve Nötr Mutasyonlar. Ani etkili mutasyonlar, meydana geldikleri anda canlıya olumlu veya olumsuz etki eden mutasyonlardır. Nötr (kimi zaman nötre-yakın da bu kategoriye dahil edilir) mutasyonlar ise meydana geldikleri anda canlıya pek bir etkileri olmayan mutasyonlardır. Ancak bu ikinci grup mutasyonlardan birkaç tanesi, evrimsel süreç dahilinde uzun vadede bir araya gelerek seçilim baskısı altında yavaş ve etkili değişimlere neden olabilirler. Dolayısıyla "Mutasyonların hepsi ani etkilidir ve zararlıdır." gibi iddiaların tamamı asılsız ve geçersizdir.

Genel anlamda, tüm mutasyonların:

  • %70 civarı nötr veya nötre yakın (ani etkili olmayan mutasyonlar),
  • %20 civarı ani etkili ve zararlı,
  • %10 civarı ani etkili ve yararlı mutasyonlardır.

Mutasyonlarla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Reklamı Kapat

"Mutasyonlar" ile "Seçilim Etkisi Altında Evrim" Karıştırılmamalıdır!

Tam olarak bu nedenle, rastgele mutasyonların ne sıklıkla meydana geldiği ve bu mutasyonların, hayatta kalmayı başaran türün soy hattında ne hızla biriktiğini tespit etmek büyük önem taşımaktadır. Mutasyon oranı, bir ebeveyn ile yavru arasındaki genom farkını yaratan mutasyonların meydana gelme sıklığıdır (frekans). Bu frekans, tamir edilemeyen DNA kopyalama hataları, polimeraz hataları, genom içi rekombinasyon olayları, transpozon hareketleri ve genetik bilgi aktarımı sırasında hataya neden olan moleküler etkileşimler gibi gibi birden fazla etmenin bir bileşiminin ürünüdür.

Öte yandan soy hattında mutasyonların birikimi bambaşka bir konudur. Bu birikim, genellikle seçilim baskısı altında gerçekleşir. Mutasyonların birikimi, değişim oranı ile ölçülür ve genellikle tüm genom dizileme araştırmaları sırasında tespit edilir. Bu iki oran (mutasyon ve değişim oranları) arasındaki farkların net bir şekilde birbirinden ayırt edilmemesi, mutasyonların "nadiren meydana gelen olaylar olduğu" gibi hatalı ve kafa karıştırıcı sonuçlara varılmasına neden olur. Buna paralel olarak bilinmelidir ki, bir mutant alelin popülasyon içerisinde görülme sıklığı, genellikle o mutasyonun meydana gelme sıklığından farklı bir sayıdır.

Mutasyon Kategorileri

Mutasyonlar, çok genel olarak faydalı, nötral, silici veya ölümcül olarak, evrimsel uyum başarısı üzerindeki etkilerine bağlı olarak kategorize edilebilirler. Birçok canlı türünde meydana gelen mutasyonların ya çoğunun ya da neredeyse tamamının nötral veya nötre yakın mutasyonlar olduğu bilinmektedir. Ani etki eden (nötral olmayan) mutasyonlar arasındaysa zararlı olanlar, faydalı olanlardan çok daha sık görülürler. Bu durum, görseldeki a kısmında net bir şekilde görülmektedir.

Bazı mutasyonlar meydana geldiklerinde, kendilerinden önce gelen mutasyonların etkisini değiştirebilir, hatta kimi zaman tamamen tersine çevirebilirler. Bu olaya epistaz adı verilir. Buna rağmen, evrimleşmekte olan bir soy hattında meydana gelen her bir yeni mutasyon, o zaman dilimindeki uyum başarısı üzerindeki etkisine bağlı olarak sözünü ettiğimiz kategorilerden birisine yerleştirilebilir.

Zararlı Mutasyon Neden Sık Yaşanıyor ama Az Birikiyor?

Mutasyon birikim deneylerinde canlı popülasyonları sürekli olarak belli bir darboğazdan (popülasyondaki birey sayısının aşırı azaldığı bir durum) geçirilirler. Ta ki, sadece birkaç üreyen birey kalana kadar! Böylelikle herhangi bir mutasyonun soy hattı üzerinde varlığını sürdürme ihtimali neredeyse tamamen rastlantısal ve uyum başarısı üzerindeki etkisinden bağımsız hale gelir. Bu nedenle, ölümcül veya aşırı zararlı olan mutasyonlar haricindeki bütün mutasyonlar, meydana gelme sıklıkları ile hemen hemen aynı oranda popülasyon içerisinde görülmeye ve birikmeye başlar. Görselin b kısmında bu durum gösterilmektedir. Zararlı mutasoynların popülasyondan neden her zaman elenemediğiyle ilgili olarak buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu fazlasıyla zararlı olan kategorilerde meydana gelen mutasyonların sayısı oldukça azdır, dolayısıyla değişim oranı ile mutasyon oranlarının mutasyon birikim deneylerinde birbirine eşit kabul edilmesi oldukça yaygın bir uygulamadır. Ancak bilinmelidir ki bu, gerçek mutasyon oranlarını olduğundan birazcık düşük gösterecektir. Hayal edebileceğimiz en kusursuz mutasyon birikim deneyi, çok sayıda ebeveynin ve yavrularının genomlarını dizileyip, çevresel ya da genetik faktörleri etkileyen unsurları sıkı sıkıya denetim altında tutan bir uzun dönem evrim deneyidir.

Buna karşılık adaptif evrim deneylerinde, faydalı mutasyonlar genellikle genetik dinamiklerine hükmeden mutasyon tipidir. Faydalı mutasyonların değişim oranı gerçek mutasyon oranından çok daha yüksektir (bu durum kesik çizgilerle gösterilmektedir). Bunun sebebi, bu nadir mutasyonlara sahip olan yavruların, atalarına göre çok daha başarılı olması ve onların yerini almasıdır (bu mutasyonların dağılımı görselin c kısmında gösterilmektedir).

Faydalı mutasyonlarla ilgili daha fazla bilgiyi ise buradan veya aşağıdaki videomuzdan alabilirsiniz.

Reklamı Kapat

Buna zıt olarak, silici mutasyonlar adaptif evrim deneylerinde gerçekte olduğundan birazcık daha nadir görülürler çünkü genellikle seçilim tarafından hemen elenirler. Buna rağmen unutulmamalıdır ki, kimi zaman zararlı mutasyonlar, yararlı mutasyonların seçilimi altında onlarla birlikte sürüklenebilirler.

Genetik olarak birbirinden farklı soy hatları arasındaki rekabetin doğası, popülasyonlar arasındaki mutasyon çeşitliliğini de etkileyecektir. Ancak ne olursa olsun, nötral mutasyonların popülasyonda birikme oranı her daim nötral mutasyonların meydana gelme sıklığına eşit olacaktır. Bu durum, evrimin nötral veya nötre yakın mutasyonların üzerinden devam ettiği ile ilgili önemli ipuçları vermektedir. 

Mutasyonlar hakkında çok daha fazla bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/01/2021 19:15:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4246

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Cinsiyet Araştırmaları
Stres
Veri
Hayvanlar Alemi
Allah
Tahmin
Atmosfer
Elektrokimya
Şempanzeler
Organ
Doğal
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Abd
Doğa Olayları
Atom
Mistisizm
Işık Hızı
Cansız
Fosil
Koku
Hastalık Yayılımı
Tardigrad
Sayı
Diş
Hava
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Tam şu anda hayatın bence en üzücü tarafı, bilimin bilgiyi biriktirme hızının, toplumun bilgelik edinme hızından daha fazla olmasıdır.”
Isaac Asimov
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku