Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Faydalı, Zararlı ve Nötr Mutasyonlar Ne Sıklıkla Gerçekleşir, Evrime Nasıl Etki Eder?

Faydalı, Zararlı ve Nötr Mutasyonlar Ne Sıklıkla Gerçekleşir, Evrime Nasıl Etki Eder? Ancient Origins
4 dakika
10,735
Tüm Reklamları Kapat

Mutasyonların ne sıklıkla meydana geldiği ve evrime ne kadar etki ettiği uzun süredir araştırılmakta olan bir konudur. Evrimsel biyoloji araştırmaları sayesinde mutasyonların tipleri ve evrime etkileri ile ilgili olarak bazı genel şablonlar belirlenmiş olsa da (örneğin nötr mutasyonlar, en yaygın mutasyon tipidir); mutasyonların oranları ve etkileri türden türe çok değişim gösterebildiği ve bunları araştırmanın pek kolay olmaması gibi sebeplerle, nihai sonuçlara varmakta güçlük çekilmektedir. Fakat evrimsel biyoloji sahasında yapılan her yeni araştırma, mutasyonları ve bunların evrimle ilişkisini daha iyi anlamaktayız. Görselde gördüğünüz grafikler de, bu konuda yapılmış en kapsamlı araştırmalardan birisinin sonuçlarına dayanmaktadır.

Mutasyonlar genellikle iki kategoride incelenirler: Ani Etkili Mutasyonlar ve Nötr Mutasyonlar. Ani etkili mutasyonlar, meydana geldikleri anda canlıya olumlu veya olumsuz etki eden mutasyonlardır. Nötr (kimi zaman nötre-yakın da bu kategoriye dahil edilir) mutasyonlar ise meydana geldikleri anda canlıya pek bir etkileri olmayan mutasyonlardır. Ancak bu ikinci grup mutasyonlardan birkaç tanesi, evrimsel süreç dahilinde uzun vadede bir araya gelerek seçilim baskısı altında yavaş ve etkili değişimlere neden olabilirler. Dolayısıyla "Mutasyonların hepsi ani etkilidir ve zararlıdır." gibi iddiaların tamamı asılsız ve geçersizdir.

Tüm Reklamları Kapat

Genel anlamda, tüm mutasyonların:

  • %70 civarı nötr veya nötre yakın (ani etkili olmayan mutasyonlar),
  • %20 civarı ani etkili ve zararlı,
  • %10 civarı ani etkili ve yararlı mutasyonlardır.

Mutasyonlarla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

"Mutasyonlar" ile "Seçilim Etkisi Altında Evrim" Karıştırılmamalıdır!

Tam olarak bu nedenle, rastgele mutasyonların ne sıklıkla meydana geldiği ve bu mutasyonların, hayatta kalmayı başaran türün soy hattında ne hızla biriktiğini tespit etmek büyük önem taşımaktadır. Mutasyon oranı, bir ebeveyn ile yavru arasındaki genom farkını yaratan mutasyonların meydana gelme sıklığıdır (frekans). Bu frekans, tamir edilemeyen DNA kopyalama hataları, polimeraz hataları, genom içi rekombinasyon olayları, transpozon hareketleri ve genetik bilgi aktarımı sırasında hataya neden olan moleküler etkileşimler gibi gibi birden fazla etmenin bir bileşiminin ürünüdür.

Öte yandan soy hattında mutasyonların birikimi bambaşka bir konudur. Bu birikim, genellikle seçilim baskısı altında gerçekleşir. Mutasyonların birikimi, değişim oranı ile ölçülür ve genellikle tüm genom dizileme araştırmaları sırasında tespit edilir. Bu iki oran (mutasyon ve değişim oranları) arasındaki farkların net bir şekilde birbirinden ayırt edilmemesi, mutasyonların "nadiren meydana gelen olaylar olduğu" gibi hatalı ve kafa karıştırıcı sonuçlara varılmasına neden olur. Buna paralel olarak bilinmelidir ki, bir mutant alelin popülasyon içerisinde görülme sıklığı, genellikle o mutasyonun meydana gelme sıklığından farklı bir sayıdır.

Mutasyon Kategorileri

Mutasyonlar, çok genel olarak faydalı, nötral, silici veya ölümcül olarak, evrimsel uyum başarısı üzerindeki etkilerine bağlı olarak kategorize edilebilirler. Birçok canlı türünde meydana gelen mutasyonların ya çoğunun ya da neredeyse tamamının nötral veya nötre yakın mutasyonlar olduğu bilinmektedir. Ani etki eden (nötral olmayan) mutasyonlar arasındaysa zararlı olanlar, faydalı olanlardan çok daha sık görülürler. Bu durum, görseldeki a kısmında net bir şekilde görülmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bazı mutasyonlar meydana geldiklerinde, kendilerinden önce gelen mutasyonların etkisini değiştirebilir, hatta kimi zaman tamamen tersine çevirebilirler. Bu olaya epistaz adı verilir. Buna rağmen, evrimleşmekte olan bir soy hattında meydana gelen her bir yeni mutasyon, o zaman dilimindeki uyum başarısı üzerindeki etkisine bağlı olarak sözünü ettiğimiz kategorilerden birisine yerleştirilebilir.

Zararlı Mutasyon Neden Sık Yaşanıyor ama Az Birikiyor?

Mutasyon birikim deneylerinde canlı popülasyonları sürekli olarak belli bir darboğazdan (popülasyondaki birey sayısının aşırı azaldığı bir durum) geçirilirler. Ta ki, sadece birkaç üreyen birey kalana kadar! Böylelikle herhangi bir mutasyonun soy hattı üzerinde varlığını sürdürme ihtimali neredeyse tamamen rastlantısal ve uyum başarısı üzerindeki etkisinden bağımsız hale gelir. Bu nedenle, ölümcül veya aşırı zararlı olan mutasyonlar haricindeki bütün mutasyonlar, meydana gelme sıklıkları ile hemen hemen aynı oranda popülasyon içerisinde görülmeye ve birikmeye başlar. Görselin b kısmında bu durum gösterilmektedir. Zararlı mutasoynların popülasyondan neden her zaman elenemediğiyle ilgili olarak buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu fazlasıyla zararlı olan kategorilerde meydana gelen mutasyonların sayısı oldukça azdır, dolayısıyla değişim oranı ile mutasyon oranlarının mutasyon birikim deneylerinde birbirine eşit kabul edilmesi oldukça yaygın bir uygulamadır. Ancak bilinmelidir ki bu, gerçek mutasyon oranlarını olduğundan birazcık düşük gösterecektir. Hayal edebileceğimiz en kusursuz mutasyon birikim deneyi, çok sayıda ebeveynin ve yavrularının genomlarını dizileyip, çevresel ya da genetik faktörleri etkileyen unsurları sıkı sıkıya denetim altında tutan bir uzun dönem evrim deneyidir.

Buna karşılık adaptif evrim deneylerinde, faydalı mutasyonlar genellikle genetik dinamiklerine hükmeden mutasyon tipidir. Faydalı mutasyonların değişim oranı gerçek mutasyon oranından çok daha yüksektir (bu durum kesik çizgilerle gösterilmektedir). Bunun sebebi, bu nadir mutasyonlara sahip olan yavruların, atalarına göre çok daha başarılı olması ve onların yerini almasıdır (bu mutasyonların dağılımı görselin c kısmında gösterilmektedir).

Faydalı mutasyonlarla ilgili daha fazla bilgiyi ise buradan veya aşağıdaki videomuzdan alabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Buna zıt olarak, silici mutasyonlar adaptif evrim deneylerinde gerçekte olduğundan birazcık daha nadir görülürler çünkü genellikle seçilim tarafından hemen elenirler. Buna rağmen unutulmamalıdır ki, kimi zaman zararlı mutasyonlar, yararlı mutasyonların seçilimi altında onlarla birlikte sürüklenebilirler.

Genetik olarak birbirinden farklı soy hatları arasındaki rekabetin doğası, popülasyonlar arasındaki mutasyon çeşitliliğini de etkileyecektir. Ancak ne olursa olsun, nötral mutasyonların popülasyonda birikme oranı her daim nötral mutasyonların meydana gelme sıklığına eşit olacaktır. Bu durum, evrimin nötral veya nötre yakın mutasyonların üzerinden devam ettiği ile ilgili önemli ipuçları vermektedir. 

Mutasyonlar hakkında çok daha fazla bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
26
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Muhteşem! 6
  • İnanılmaz 4
  • Umut Verici! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2023 09:37:39 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4246

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Molekül
Çeşitlilik
Hayatta Kalma
Pandemik
İhtiyoloji
Sürüngen
Evrim Kuramı
Mit
Einstein
Yaşamın Başlangıcı
Uluslararası Uzay İstasyonu
İklim
Hava
Hızlı
Yeşil
Elektrik
Yanlış
Şiddet
Homeostasis
Jeoloji
Orman
Matematik
Yeme
Viral
Beslenme Davranışı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Filler Neden Farelerden Korkar?
Filler Neden Farelerden Korkar?
Ay Nasıl Oluştu?
Ay Nasıl Oluştu?
Balinalar Nefesini Nasıl 2 Saat Tutabiliyor?
Balinalar Nefesini Nasıl 2 Saat Tutabiliyor?
Işıldayan Bu Taş Radyoaktif mi? | Yooperlite Taşı
Işıldayan Bu Taş Radyoaktif mi? | Yooperlite Taşı
Büyük Deprem Nerede, Ne Zaman ve Ne Büyüklükte Olacak? | Deprem Tahmini!
Büyük Deprem Nerede, Ne Zaman ve Ne Büyüklükte Olacak? | Deprem Tahmini!
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Faydalı, Zararlı ve Nötr Mutasyonlar Ne Sıklıkla Gerçekleşir, Evrime Nasıl Etki Eder?. (1 Mart 2016). Alındığı Tarih: 3 Aralık 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/4246
Bakırcı, Ç. M. (2016, March 01). Faydalı, Zararlı ve Nötr Mutasyonlar Ne Sıklıkla Gerçekleşir, Evrime Nasıl Etki Eder?. Evrim Ağacı. Retrieved December 03, 2023. from https://evrimagaci.org/s/4246
Ç. M. Bakırcı. “Faydalı, Zararlı ve Nötr Mutasyonlar Ne Sıklıkla Gerçekleşir, Evrime Nasıl Etki Eder?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 01 Mar. 2016, https://evrimagaci.org/s/4246.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Faydalı, Zararlı ve Nötr Mutasyonlar Ne Sıklıkla Gerçekleşir, Evrime Nasıl Etki Eder?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, March 01, 2016. https://evrimagaci.org/s/4246.
Geri Bildirim Gönder
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close