Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Yüklü Soru Safsatası: Bunca Yazımızı Okumanıza Rağmen Nasıl Bu Kadar Cahil Olabiliyorsunuz?

İnsanlar Masum Gibi Gözüken Soruların Arkasına Ne Tür İmalar Saklıyorlar?

Yüklü Soru Safsatası: Bunca Yazımızı Okumanıza Rağmen Nasıl Bu Kadar Cahil Olabiliyorsunuz? Pixabay
19 dakika
8,072
  • Semantik
  • İfade ve Deyiş
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Yüklü sorular (İng: "Loaded Question"), sorunun sorulduğu kişinin muhtemelen katılmadığı en az bir doğrulanmamış varsayıma dayanan hileli sorulardır. Örneğin "Evcil hayvanınıza kötü davranmayı bıraktınız mı?" yüklü bir sorudur; çünkü bu soru evcil hayvanınıza kötü davrandığınız varsayımını öne sürer (bu doğru olmasa bile!). Benzer şekile, başlıkta yer verdiğimiz "Bunca yazımızı okumanıza rağmen nasıl bu kadar cahil olabiliyorsunuz?" sorusu da muhtemelen her konuda cahil olmamanıza rağmen sizi cahillikle itham ederek yüklü bir soru sormuş olmaktadır.

Bu türde aldatmacalı sorular, sorunun sorulduğu kişiyi dezavantajlı ve savunmacı bir duruma düşürür, zira sorunun temel aldığı varsayım bu kişiyi kötü yönde nitelendirmektedir ve normalde cevap vermeyeceği bir şekilde cevap vermeye zorlar. Bu, en tehlikeli safsatalardan biridir ve erken fark edememeniz halinde tartışmanın sağlığı açısından felaketle sonuçlanabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Yüklü sorular çeşitli durumlarda retorik amaçlarla sıklıkla kullanılır ve anlaşılmaları önemlidir. Bu çerçevede makalemizde yüklü sorular hakkında daha fazla bilgi edinecek, neden sorunlu olduklarını anlayacak ve nasıl uygun şekilde yanıt verebileceğinizi ve kullanmaktan nasıl kaçınabileceğinizi göreceksiniz.

Yüklü Sorular Nelerdir?

Yüklü soruların problemi, sorgulanan kişinin muhtemelen katılmayacağı örtük veya açık bir varsayım içermeleridir.[1], [2] İsminden de anlaşılabileceği gibi Yüklü Soru Safsatası'nda bir soru vardır; ancak sorunun içinde bir varsayım, bir ima bulunur – yani soru, "yüklü" olarak, bir "yük ile" sorulmaktadır. Bu yükü fark edemezseniz, karşı taraf sizi zokaya düşürecek ve cevap vermeye kalkmanız halinde tartışmanın izleyicilerine (ve kendinize) kötü gözükeceksinizdir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu yük, genellikle bir önyargı veya hatalı varsayım içerir. Fakat bir soru formunda olması veya normal gibi gözüken bir sorunun içine gömülmüş olması, kişileri varsayıma odaklanmak yerine soruya cevap vermeye iter. Ancak soruya cevap vermeye başlamak, soru içindeki varsayımı kabul ettiğiniz anlamına gelir – ki soruyu soran kişinin amacı da zaten budur. Böylece bir sonraki yanıtında, o varsayımı/önyargıyı kabul ettiğiniz varsayımı üzerinden devam edecektir ve siz, bunu net bir şekilde reddetmediğiniz için artık çok geçtir. Geriye dönüp düzeltmeye çalışmak sizi kötü gösterecektir.

Bunun da ötesinde yüklü sorular, sorunun sorulduğu kişinin normalde tercih edecekleri bir şekilde cevap vermesini engelleyerek yalnızca problemli varsayımı doğrulayacak bir şekilde cevaplaması yönünde baskı yaratır.[3], [4], [5], [6]

Köpeğine Kötü Davranmayı Bıraktın mı?

Bir örnek:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Köpeğine kötü davranmayı bıraktın mı?

Bu soru, içerdiği örtük arka plan varsayımına, yani sorgulanan kişinin evcil hayvanına kötü davrandığı varsayımına dayanması sebebiyle yüklü bir sorudur. Bu çerçevede bu soru her ne kadar bilgi edinmek amacıyla sorulmuş olsa da sorgulanan kişi hakkında örtük olarak bilgi vermektedir.

Buna ek olarak yüklü soru, cevaplayan kişiyi evet/hayır şeklinde bir cevap vermeye itmektedir. Cevaplayan kişi bu seçeneklerden hangisini seçerse seçsin, sorunun altında yatan varsayımı kabul ediyor gibi görünecektir:

  • Cevaplayan kişi "evet" derse, geçmişte evcil hayvanına kötü davrandığını onaylayacak ve artık kötü davranmadığını belirtmiş olacaktır.
  • Cevaplayan kişi "hayır" derse, geçmişte evcil hayvanına kötü davrandığını ve hala da kötü davrandığını belirtmiş olacaktır.

Ana hatlarıyla ele alındığında soruyu cevaplayan kişi böyle bir davranışta bulunmamış, evcil hayvanına hiç kötü davranmamış olsa bile sezgileri "evet" veya "hayır" şeklinde cevap vermelerine neden olabilir; böylesi bir cevap da kendisine yöneltilen suçlamayı (evcil hayvanına kötü davrandığı suçlamasını) kabul ettiği izlenimini yaratır.

Bu cevapların sezgiselliği, bu türde soruların cevap türünü (evet/hayır) temsil etmesinden ve iki potansiyel cevabın da cevaplayan kişi evcil hayvanına hiç kötü davranmamışsa mantıklı olmasından kaynaklanmaktadır; yani soruyu cevaplayan kişi, evcil hayvanına kötü davranmadığı gerçeğini ifade etmeye çalışarak "evet" diyebilir, veya evcil hayvanına hiç kötü davranmadığını ifade etmek istiyorsa "hayır" diyebilir.

Uyuşturucu Geçmişinden Faydalanabilir miyim?

İşin fena tarafı; Yüklü Soru Safsatası akıllıca kullanıldığında, sadece zokaya düştükten sonra değil, daha soruyu sorulduğu anda bile karşı tarafı zor durumda bırakmak, utandırmak, savunmaya çekilmelerini sağlamak, dikkatlerini dağıtmak mümkündür. Bu şekilde köşeye sıkıştırıldığında çoğu insan öfkelenecek ve tartışmayı baştan kaybedecektir.

Tüm Reklamları Kapat

Bir örnek görelim: Diyelim ki Gamze de Hale de Burak isimli bir gençten hoşlanıyor olsun. Gamze ile Hale bir gün bir yerde otururken, Burak da yan masada oturuyor olsun. Gamze, meraklı ve Burak'ın net bir şekilde duyabileceği bir ses tonuyla şunu sorsun:

Haleciğim, bir ödev üzerinde çalışıyorum da, uyuşturucu geçmişi olan biri olduğun için, çocuklar arasında uyuşturucu kullanımıyla ilgili ne düşündüğünü merak ettim? Sence çocukları uyuşturucudan korumak için neler yapmalıyız?

Bu soru, eğer ki "uyuşturucu geçmişi" varsayımı/iddiası ile birlikte sorulmasaydı, son derece doğal ve sıradan bir soru olurdu. Ancak Gamze'nin araya sıkıştırdığı ("yüklediği") varsayım, Hale'yi çok zor bir durumda bırakmaktadır. Eğer kendisinin uyuşturucu geçmişi olmadığını savunmaya çalışacak olsa, kötü gözükecektir çünkü sanki bir şeylerin üzerini örtmeye çalışıyormuş izlenimi verecektir. Eğer öfkelenirse (ki çoğu kişinin yapacağı budur), gerçeklerin onu rahatsız ettiği izlenimini verecektir. Eğer görmezden gelip soruya yanıt vermeye çalışacak olursa, varsayımı kabul ettiği anlamına gelecektir; halbuki Hale'nin hiçbir uyuşturucu kullanımı geçmişi yoktur!

Ne Yani Ataların Şapşal Birer Maymun mu?

Evrim karşıtlarının evrime saldırılarında bu, birçok farklı şekilde karşımıza çıkmaktadır. Yaygın örneklerden birisi şudur:

Ne yani, atalarının şapşal bir maymun olan bir şempanze olmasını istediğini mi söylüyorsun?

Bu soru, çok sayıda yük taşımaktadır:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Birincisi, insanların atalarının şempanzeler olduğu, yani insanların şempanzelerden evrimleştiğini varsayar. Halbuki hiçbir tür, çağdaşı olan bir diğer türden evrimleşmez; onunla ortak atalara sahiptir. İnsan da şempanzeden evrimleşmemiştir; şempanzelerle ortak bir atayı paylaşmaktadır.
  2. İkincisi, “maymun” sözcüğü “şapşal hayvan” anlamında kullanılmaktadır; halbuki taksonomik olarak “Simiiformes” adını verdiğimiz bir infratakımın isminden ibarettir. Yani “memeliler sınıfı” ya da “omurgalılar şubesi”nden farkı yoktur. İnsan, bir maymun türüdür (tıpkı memeli ve omurgalı olması gibi) ve maymunlardan evrimleşmiştir (ataları arasında “maymun” olan diğer türler vardır). Ancak maymun sözcüğünün halk arasında farklı bir anlamda kullanılıyor olması (ve soruyu soran şahsın bu kullanımı öne çıkarması), bilimsel olabilecek bir tartışmayı bulandırmaktadır.
  3. Üçüncüsü, evrimin “isteğe bağlı” olarak yaşandığı ve soruyu soran kişinin de aynı evrimsel kökene sahip olmadığı varsayımını içermektedir. Evrim, istek veya arzuya bağlı olarak yaşanan bir süreç değildir. Bir kişinin evrimi kabul etmiyor olması, şempanzelerle ortak bir atası olmadığı ve maymunlardan evrimleşmediği anlamına gelmemektedir. Evrimi kabul etsin veya etmesin, herkes “Homo sapiens” türünün bir üyesidir ve dolayısıyla şempanzelerle ve diğer tüm canlılarla ortak ataları paylaşır; evrimsel süreçler sonucunda var olmuştur.

Ancak tüm bunları anlatmaksızın, kişinin soruya cevap vermeye çalışması, izleyiciler ve tartışmanın tarafları için bu hatalı varsayımların kabul edilmesi anlamına gelecektir. Öte yandan, tüm bunları bir tartışma sırasında izah etmeye çalışmak zordur ve konuyu dağıtabilir; orijinal argümanları ve tartışmanın o andaki konumunu değiştirmeye yarayabilir.

İşte bu gibi nedenlerle Yüklü Soru Safsatası aşırı tehlikelidir ve birçok sahtebilimcinin çok sık kullandığı bir silahtır. Buna karşı kendimizi savunmanın en iyi yolu, bir soruyla karşılaştığımızda birkaç saniyeliğine düşünmek (hatta gerekirse açıkça düşünme süresi istemek) ve soru içinde herhangi bir hatalı varsayımın bulunmadığından emin olmaktır. Çünkü soru üzerinde düşünmeye zaman harcamanın popülist bir tartışmada yaratacağı negatif etki, eğer ki zokaya düşecek olursanız yaşayacağınız olumsuzluktan çok ama çok daha küçüktür; emin olun.

Not: Yüklü sorular, özellikle bir mantık safsatası olarak ele alındıklarında farklı isimlerle de anılabilir; bu kullanımlar arasında "dolu soru safsatası", "karmaşık soru safsatası", "fazla soru safsatası", "varsayım safsatası", "sorgulayan safsatası" ve "plurium interrogationum" yer almaktadır.

Lina Kivaka

Yüklü Sorulara Diğer Örnekler

Aşağıda her biri sorgulanan kişinin katılmayabileceği ve doğrulanmamış bir varsayım içeren yüklü soru örnekleri yer almaktadır:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Müzikli Beyin

Latin Amerika’nın usta kalemi César Aira, kısacık romanlarının yanı sıra öyküleriyle de tecrübeli edebiyat okurunun radarına takılıyor. Sıradan olayların, hatta kendi hayatına dair bazı unsurların üzerine kurguladığı, bağlamından sapan gerçeküstü metinleriyle Aira okurunu, zihninin karmaşık ve soyut patikalarında beraber çıkacakları kısa yürüyüşlere davet ediyor.

Tanrı’nın doğum gününü kutlayan maymunlar, varoluşunu sorgulayan çömleçikuşu, Mona Lisa’nın dünyaya yayılıp kendilerine yeni hayatlar kuran boya partikülleri, yolunu kaybetmiş çizgi roman serserileri, gezici sirklerin doğaüstü yaratıkları… Aira’nın hikâyelerinde tüm bu tuhaf karakterler, gündelik hayatın sıradanlığı içinde ete kemiğe bürünüyor.

“Aira’yı okumaya başladığınızda, durmak istemeyeceksiniz.”-Roberto Bolano

“Arjantinli yazar César Aira, avangard tekniklerle uğraşan seçkin bir minyatürcü. Çalışmalarındaki neşeli edebi oyunculuğu ve hikâye-içinde-hikâyeleriyle, Vladimir Nabokov ve Italo Calvino’yu andırıyor.”-The Wall Street Journal

Devamını Göster
₺62.00
Müzikli Beyin

Bu korkunç siyasetçiyi gerçekten destekliyor musunuz?

Bu yüklü soru, söz konusu siyasetçinin korkunç bir siyasetçi olduğu varsayımını içermektedir. Cevaplayan kişi, siyasetçiyi destekliyorsa "evet" cevabını verebilir; bu cevap da cevaplayan kişinin ilgili siyasetçinin korkunç olduğu kabulünü doğurur.

Sizce bu suçluyu cezaya çarptırmalı mıyız?

Bu yüklü soru ise söz konusu kişinin bir suçlu olduğu varsayımına dayanmaktadır. Soruyu cevaplayan kişi, söz konusu kişinin masum olduğuna inanıyorsa ve bir cezanın gerekli olmadığını düşünerek "hayır" cevabını verirse verilen cevap, söz konusu kişinin suçlu olduğu kabulünü doğurur.

Herhangi bir dini inancı olmayan, nefret dolu insanlardan biri misiniz?

Bu soru ise soruyu cevaplayan kişinin "evet" cevabını vermesi takdirinde cevaplayan kişinin "dini inancı olmayan, nefret dolu bir insan" olduğunu düşündürtecek şekilde tasarlanmıştır.

Bilimsel çalışmaların çoğunun bu teoriyi desteklemediği gerçeğini kabul ettiniz mi?

Bu yüklü soru ise çoğu bilimsel çalışmanın soruya konu edilen teoriyi desteklemediği varsayımını temel almaktadır. Soruyu cevaplayan kişi, sorudaki iddiaya katılmayarak "hayır" cevabını verirse cevabı çoğu bilimsel çalışmanın ilgili teoriyi desteklemediğini kabul ettiği, ve buna rağmen "hayır" dediği izlenimini doğuracaktır.

Yeni yasayı sadece beni kızdırmak için mi desteklediğinizi söylüyorsunuz, yoksa gerçekten bunun iyi bir fikir olduğuna inanacak kadar aptal mısınız?

Bu yüklü soru ise cevaplayan kişiyi sorunun içerdiği birbiriyle anlamca birbirine bağlı iki cümlecikten birine veya ikisine katılmamasını sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Yani soruyu cevaplayan kişi, yasayı destekleyecek kadar aptal olmadığını, konunun aptallıkla bir ilgisi olmadığını ifade etmek amacıyla "hayır" derse buradan yalnızca karşı tarafı kızdırmak amacıyla yasayı desteklediği sonucuna varılır. Sorudaki varsayım ise bir kimsenin ilgili yasaya katılmak için yalnızca iki yolu olduğu varsayımıdır; cevaplayan kişi ya yasayı karşı tarafı kızdırmak için destekliyordur, ya da yasayı destekleyecek kadar aptaldır.

Ana akım medyaya inanacak kadar saf mısınız, yoksa gerçeği öğrenmek umurunuzda değil mi?

Bu yüklü soru da bir önceki yüklü soruya benzemektedir; iki cümlecik anlamca birbirine bağlıdır ve soruyu cevaplayan kişinin bu iki cümlecikten birine kasıtsızca karşı çıkması yoluyla diğerine katılmasını sağlamayı amaçlar. Buradaki varsayım ise bir kimsenin ana akım medyaya yalnızca iki sebeple inanabileceği varsayımıdır.

Bu konuyu tartışmak için yarın buluşabilir miyiz, yoksa tembellik etmekle mi meşgulsünüz?

Bu yüklü soru da yukarıda gördüğümüz çift cümlecik tekniğini kullanmaktadır. Yüklü soru burada bir teklifi kabul ettirmek üzere tasarlanmıştır; zira soruyu cevaplayan kişi herhangi bir açıklamada bulunmadan "hayır" derse ikinci cümlecikte ifade edilen "tembellik etmekle meşgul olduğu" varsayımını istemsizce doğrulayacaktır.

Şu ana kadar ele alınan sorularda "evet/hayır" cevapları ele alınmıştır. Ancak yüklü sorular yalnızca "evet/hayır" soru formatına uymak zorunda değildir. Örneğin:

Partnerinizden çalmayı ne zaman bıraktınız?

Evet/hayır formatındaki yüklü sorular gibi bu açık uçlu soruda da soruyu cevaplayacak kişinin muhtemelen katılmayacağı bir varsayım öne sürülmektedir.

Bununla beraber açık uçlu yüklü sorular, sezgisel cevapları evet/hayır soruları seviyesinde tetikleyememektedir. Yani, böylesi bir soruya verilen cevaplar daha açık uçludur ve cevaplayan kişinin sorunlu varsayımı reddetmesini kolaylaştırır; dolayısıyla soruyu cevaplayan kişi, cevabını kendisi hakkında suçlama içeren varsayımı kabul edecek şekilde vermeyebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu tür açık uçlu yüklü soruların bir başka örneği de şu şekildedir:

X neden Y'den çok daha iyi?

Bu soru, X'in Y'den daha iyi olduğu varsayımına dayanmaktadır ve katılımcıyı bu varsayımı kabul etmeye zorlamaktadır.

X'ten neden nefret ediyorsunuz?

Bu açık uçlu soru, soruyu cevaplayacak kişinin X'ten nefret ettiği varsayımını temel almaktadır. Önceki örneklerde olduğu gibi soruyu cevaplayan kişi, teknik olarak bu önermeyi reddetmekte özgürdür; ancak sorunun sorulma tarzı, cevaplayan kişiyi bu önermeyi normalde kabul etmeyecek olsa bile kabul etmeye yönlendirmektedir.

Son olarak, yüklü sorular birçok bağlamda karşımıza çıkmaktadır ve bazı bağlamlarda özellikle fazla görülmektedir. Örneğin yaktım seni gazeteciliğinde yüklü sorular muhabirler tarafından sıkça kullanılır.[2] Bu muhabirler, röportajları sırasında yüklü sorulardan faydalanarak röportaja alınan kişinin olumsuz ifadelerde bulunmasına ve kendi saygınlık veya güvenilirliklerini sarsmasına sebep olur.

Tüm Reklamları Kapat

Not: "Karınızı dövmeyi bıraktınız mı?" ya da "Karınızı dövmeyi ne zaman bıraktınız?" soruları, yüklü soruların kaba ve klasik örnekleridir. Bu sorularda cevaplayan kişinin karısını dövdüğü varsayılır.[7]

Pixabay

Yüklü Bir Soruya Nasıl Cevap Verilir?

Yüklü bir soruya, sorudaki varsayımı boşa çıkarak şekilde cevap vermek için öncellikle sorunun yüklü bir soru olduğunu, temel aldığı varsayımların basiretsiz olduğunu fark etmek gerekir.

Yüklü soruları birkaç şekilde cevaplayabilirsiniz:

  • Varsayımı reddeden bir şekilde cevap verin. Bu türde cevaplar sorunlu varsayımın örtük veya açık reddini içerir. Örneğin, "Sınavlarda kopya çekmeyi bıraktın mı?" sorusuna evet/hayır şeklinde cevap vermek yerine "Hiçbir sınavda kopya çekmedim." şeklinde cevap verebilirsiniz.
  • Hatalı akıl yürütmeyi ifşa edin. Böylesi bir ifşayı sorulan sorudaki uygunsuz varsayıma dikkat çekerek yapabilir, örneğin sorudakine benzer bir hatalı akıl yürütme ile cevap niteliğinde bir yüklü soru sorarak akıl yürütmedeki sorunları gösterebilir; ardından yukarıda da belirtildiği gibi varsayımı reddeden bir cevap vererek veya soruyu soran kişinin neden o soru sorma biçimini tercih ettiğini sorarak sorusunu gerekçelendirmesini isteyebilirsiniz. Yani bu çerçevede "Sınavlarda kopya çekmeyi bıraktın mı?" sorusuna "Hiçbir sınavda kopya çekmedim, neden beni böyle bir şeyle suçluyorsun?" şeklinde cevap verebilirsiniz. Bu cevabın "Hiçbir sınavda kopya çekmedim." kısmı uygunsuz varsayıma dikkat çeker ve varsayımı reddeder; "Neden beni böyle bir şeyle suçluyorsun?" kısmı ise soruyu soran kişinin akıl yürütmesindeki sorunları öne sürer ve soruyu sorma sebebini gerekçelendirmesini gerektirir.
  • Soruyu görmezden gelin veya cevap vermeyi reddedin. Bazı durumlarda en iyi hareket tarzınız, yüklü soruya cevap vermeyi açıkça reddetmek ya da soruyu tamamen görmezden gelmektir. Bununla beraber bazı durumlarda soruyu cevaplamayı reddetmenin veya soruyu görmezden gelmenin sorunlu ön kabulu destekliyor gibi görünmenize sebep olabileceğini unutmamalısınız. Bu nedenle soruyu cevaplamadığınız durumlarda sorunun dayandığı hatalı akıl yürütmeyi ifşa etmek ve neden cevaplamadığınızı belirtmek daha faydalı olabilir.

Son olarak, yüklü sorulara cevap verirken akılda tutulması gereken faydalı bir kavram da Hanlon'un usturasıdır; bu kavram "Bireyin Sersemliğiyle İzah Edilebilecek Hiçbir Şeyi Kötü Niyete Yormayın!" önermesinde bulunur.

Tüm Reklamları Kapat

Yüklü sorular bağlamında Hanlon'un usturası, insanların bazen kasıtsız olarak, farkında olmadan veya yüklü soruların yol açtığı problemleri anlamadan yüklü sorular sordukları anlamına gelir. Bu çerçevede Hanlon'un usturasını göz önünde bulundurmak, çevrenizdeki insanların davranışlarını daha iyi anlamanızı sağlar ve yüklü bir soru ile karşılaştığınızda size bu soruyu soran kişiye karşı doğrudan hatalı akıl yürütme suçlamasında bulunmanızı engeller; zira bu kimse yüklü bir soruyu kasıtsız, farkında olmaksızın veya sonuçlarını bilmeksizin sormuş olabilir.

Özetle yüklü sorulara etkin bir cevap vermek için öncelikle sorulan sorunun yüklü olup olmadığını belirlemeli ve soruyu soran kişinin bunun farkında olup olmadığı üzerine düşünmelisiniz. Ardından soruya sorunlu varsayıma reddedecek şekilde cevap verebilir, hatalı akıl yürütmeyi ifşa edebilir veya soruyu cevaplamayı doğrudan reddedebilirsiniz.

Mu Cevabı

Yüklü sorular bağlamında sıkça anılan bir kavram da mu veya mu cevabı kavramıdır.

Oxford İngilizce Sözlüğüne göre mu kavramı, "Boşluk, hiçlik, veya olumlu ve olumsuz kavramlarını aştığı düşünülen kopuş." anlamına gelmektedir, Zen Budizminde önemli bir rol oynamaktadır ve kökenlerini Japonca'dan ve Çince'den almaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Yüklü sorular bağlamında mu cevabı, soruların geçerliliğini reddetmek amacıyla kullanılır. Özellikle evet/hayır sorularına karşı kullanılan bu kavramın bir örneği, "Evcil hayvanınıza kötü davranmayı bıraktınız mı?" sorusuna "mu" cevabının verilmesidir. Bu cevap sorunun öncüllerinin reddedildiğini ifade etmekte kullanılır; sorunun sorulduğu kişi evcil hayvanına hiç kötü davranmamıştır.

Yüklü Sorular Sormaktan Nasıl Kaçınabiliriz?

Gündelik hayatınızda farkında olmadan yüklü sorular soruyor olabilirsiniz. Böylesi sorular, bu soruların doğası gereği hatalı varsayımlar barındırması, etkili iletişimi engellemesi ve ilişkilerinize zarar verebilmesi bakımından problemlidir ve kaçınılması gerekir.

yüklü soru sormaktan kaçınmak için öncelikle sorduğunuz bir sorunun yük içerip içermediğini belirlemelisiniz. Bu belirlemeyi, sorunuzun sorunuzu cevaplayacak kişi tarafından kabul edilmeyecek bir varsayıma dayanıp dayanmadığı sorusunu cevaplayarak yapabilirsiniz.

Sormak üzere olduğunuz sorunun yük içerdiğini fark ederseniz soru içeriğinizi değiştirebilir ve böylelikle sorunlu varsayımınızı ifade etmekten kaçınabilirsiniz. Bu çerçevede örneğin yüklü sorunuzu konuyla ilgili birkaç parçaya bölebilir, böylelikle varsayımınızın doğru olup olmadığını test edebilir, ve aldığınız cevaplara göre en başında sormak istediğiniz soruyu sorabilirsiniz.[8] Örneğin;

Tüm Reklamları Kapat

Sürekli televizyon izlemeyi nasıl bıraktınız?

yüklü sorusu yerine

Sürekli televizyon izler misiniz?

sorusunu sorabilir ve ilk sorudaki ilk varsayımınızı (sorunun sorulduğu kimsenin sürekli televizyon izlediği varsayımı) doğrulayabilir;

Sürekli televizyon izlemeyi bıraktınız mı?

sorusu ile de ikinci varsayımınızı (sorunun sorulduğu kimsenin artık sürekli televizyon izlemediği varsayımı) doğrulayabilir ve en başta sormak istediğiniz yüklü soruyu sorabilirsiniz.

Sürekli televizyon izlemeyi nasıl bıraktınız?

Tüm bu soruları bir araya getirdiğinizde aşağıdaki soru ortaya çıkar:

Tüm Reklamları Kapat

Eskiden sürekli televizyon izler miydiniz? Eğer izliyorduysanız bıraktınız mı? Bıraktıysanız nasıl bıraktınız?

Bu soru elbette kulağa doğal gelmemektedir ve gündelik hayatınızda soracağınız bir soru da değildir; ancak yüklü soruları parçalara bölme yönteminin arkasında yatan mantığı açıklamaktadır.

Özetle yüklü sorular sormaktan kaçınmak için öncelikle soracağınız soruda soruyu cevaplayacak kişinin katılmayabileceği varsayımlarda bulunmamalısınız. Bu noktada gerekli görürseniz soruyu cevaplayacak kişinin bulunduğunuz varsayımlarınıza katılacağını doğrulamak amacıyla sormak istediğiniz yüklü soruyu bir dizi parçaya ayırabilir ve böylelikle soruyu cevaplayacak kişinin varsayımlarınıza katılıp katılmadığını tespit edebilirsiniz. Bu yöntem, sorularınızda hatalı akıl yürütmeden kaçınmanızı sağlamanın yanında çevrenizdeki insanlarla iletişim kurma becerinizi de geliştirecektir.

KoolShooters

Yüklü Sorular Her Zaman Art Niyetli Değildir!

Yüklü soruların her zaman art niyetle sorulmadığını bilmek önem arz eder.[3] Zira yüklü sorular, yalnızca dayandıkları varsayımlar sorunluysa art niyetli kabul edilmektedir. Buna bağlı olarak bir sorunun içerdiği bir varsayımın geçerli olduğu, yani soruyu soran ve cevaplayan kişinin de varsayımın doğruluğunu kabul ettiği durumlarda soru art niyetli kabul edilmez.[9]

Bunun bir örneği şu soruda görülmektedir:

Tüm Reklamları Kapat

Bu akşam hangi filmi izleyelim istersin?

Bu yüklü bir sorudur; çünkü soru, sorunun sorulduğu kişinin soruyu soran kişiyle bir film izlemek istediği ön kabulünü içermektedir.

Eğer sorunun sorulduğu kişi, soruyu soran kişiyle bir film seyretmek istemiyorsa bu soru art niyetli kabul edilir; zira soru, film seyretmenin istendiği ön kabulünde bulunmaktadır ve soruyu cevaplayacak kişiyi bu ön kabulü doğrulamaya (ve bir film seçmeye) itmektedir. Buna karşın soruyu cevaplayacak kişi için sorudaki ön kabul doğruysa (yani bu kişi bir film izlemek istiyorsa) soru art niyetli olarak değerlendirilmez.

Özetle birçok insanın gündelik hayatında sorduğu sorular mantıklı olarak değerlendirilebilecek yükler barındırmaktadır ve bu sorulardan tamamen kaçınılması büyük bir iletişim verimliliği kaybına sebep olur. Bu çerçevede yüklü sorular, içerdikleri varsayım veya ön kabul herhangi bir sorun yaratmıyorsa genellikle art niyetli olarak kabul edilmez.

Hileli Soruların Diğer Türleri

Yüklü soruların yanında başka hileli soru türleri de vardır.

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin, imalı sorular (bazen yönlendirici sorular olarak da adlandırılır), yalnızca belirli bir cevabın verilebileceği şekilde tasarlanmış sorulardır.

Telkin edici sorulara örnek olarak aşağıdakiler verilebilir:

Sunulan kanıtların suçu ispatladığı fikrine katılmıyor musunuz?

Bu ifade biçimi, soruyu cevaplayacak kişiyi, kişi soruyu onaylamayacak olsa bile onaylar bir şekilde cevap vermeye yönlendirir. Buna karşın aynı sorunun daha doğal ve baskı yaratmayan biçimi şu şekildedir:

Sunulan kanıtların suçu ispatladığını düşünüyor musunuz?

Bu yöntemlerin bir başkası da yalnızca birkaç şekilde cevap verilebilecek şekilde sorulan, sınırlı zorunlu seçim sorularıdır. Bu türde sorular, genellikle soruyu cevaplayan kişinin daha geniş bir cevap vermesinin gerekli olduğu durumlarda bu kişiyi bir evet/hayır cevabı vermeye, veya ek seçenekler bulunmasına rağmen bir hatalı ikilem içindeki iki seçenekten birini seçmeye zorlar.

Tüm Reklamları Kapat

Zorunlu seçim sorularına bir örnek şu şekildedir:

En sevdiğiniz siyasetçinin eylemlerini destekliyor musunuz; evet mi hayır mı?

Bu örnekte soru, soruya cevap veren kişiyi mutlak bir evet/hayır cevabı vermeye zorlamaktadır; oysa bu kişinin vereceği cevap en sevdiği siyasetçinin bazı eylemlerini desteklediği, bazılarını ise desteklemediği yönünde olabilir. Bu çerçevede aynı soru şu şekillerde de ifade edilebilir:

En sevdiğiniz siyasetçinin eylemlerini destekliyor musunuz?

Favori siyasetçinizin eylemleri hakkında ne hissediyorsunuz?

Tüm Reklamları Kapat

İmalı soruların ve zorunlu seçim sorularının da yüklü sorulara benzer şekilde her zaman bir art niyet barındırmayabileceğini göz önünde bulundurmalısınız.

Örneğin zorunlu seçim sorularının bazı siyasi tartışmalar sırasında, tarafların doğrudan bir cevap vermekten kaçınmak için sürekli olarak kırmızı sazan safsatasına ve dolaylamaya başvurduğu durumlarda kullanılması mantıklıdır. Benzer şekilde, bu tür sorular bazen insanlara açık uçlu cevap verme seçeneği sunmanın uygun olmadığı büyük ölçekli anketlerde de kullanılabilir.

Bununla beraber bahsedilen türde soruların zorunlu şekilde kullanıldığı durumlarda sebep olduğu sorunların azaltılması da mümkündür. Örneğin zorunlu seçim anket sorularında şık sayısı artırılabilir; böylelikle anketi cevaplayan kimselerin kendilerini daha iyi ifade etmesi sağlanabilir.

Pexels

Özet ve Sonuçlar

  • Yüklü sorular, sorunun sorulduğu kişinin muhtemelen katılmayacağı, en az bir doğrulanmamış varsayım içeren hileli sorulardır.
  • Örneğin, "Evcil hayvanınıza kötü davranmayı bıraktınız mı?" sorusu yüklü bir sorudur, zira soruda sorunun sorulduğu kişinin evcil hayvanına kötü davrandığı varsayımında bulunulmaktadır.
  • Yüklü bir soruya cevap vermek için öncelikle sorunun yüklü bir soru olduğu tespitinde bulunmalı, ardından sorunlu ön kabulü reddetmeli, hatalı akıl yürütmeyi ifşa etmeli veya soruyu yanıtlamayı reddetmelisiniz.
  • Yüklü bir soruya yanıt vermeden önce, soruyu soran kişinin ne yaptığını ve bunun neden bir sorun olduğunu anlayıp anlamadığını belirlemelisiniz. Bu kişinin neden yüklü bir soru sorduğu veya yüklü bir soru sorduğunun farkında olup olmaması vereceğiniz cevabı etkileyebilir.
  • Yüklü sorular sormaktan kaçınmak için ise sorularınızda sorgulanan kişinin katılmayabileceği varsayımlarda bulunmaktan kaçınmalı; eğer gerekirse bulunduğunuz varsayımı doğrulamak için orijinal sorunuzu bir dizi küçük soruya bölerek bu soruları parça parça sorabilirsiniz.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
24
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Muhteşem! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/12/2022 15:22:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13440

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Çalışma
Hafıza
Müzik
Tahmin
Bebek
Vegan
Bilim İnsanları
Koaservat
Kamuflaj
Evrimsel Antropoloji
Aslan
Kara Delik
Zooloji
Öne Çıkan
Saç
Evrim Kuramı
Sağlık Bilimleri
Cinsel Seçilim
Sanat
Kimyasal Bağ
Entropi
Sağlık
Covıd-19
Renk
Sayı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Yüklü Soru Safsatası: Bunca Yazımızı Okumanıza Rağmen Nasıl Bu Kadar Cahil Olabiliyorsunuz?. (26 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 5 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13440
Shatz, I., Karagözoğlu, M., Bakırcı, . (2022, November 26). Yüklü Soru Safsatası: Bunca Yazımızı Okumanıza Rağmen Nasıl Bu Kadar Cahil Olabiliyorsunuz?. Evrim Ağacı. Retrieved December 05, 2022. from https://evrimagaci.org/s/13440
I. Shatz, et al. “Yüklü Soru Safsatası: Bunca Yazımızı Okumanıza Rağmen Nasıl Bu Kadar Cahil Olabiliyorsunuz?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, 26 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13440.
Shatz, Itamar. Karagözoğlu, Mert. Bakırcı, . “Yüklü Soru Safsatası: Bunca Yazımızı Okumanıza Rağmen Nasıl Bu Kadar Cahil Olabiliyorsunuz?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, November 26, 2022. https://evrimagaci.org/s/13440.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.