Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kör Nokta İllüzyonu: Sizin de Diğer İnsanlar Gibi Önyargılarınız Var ve Bunları Kabullenmek, Gelişmenin İlk Adımı!

Kör Nokta İllüzyonu: Sizin de Diğer İnsanlar Gibi Önyargılarınız Var ve Bunları Kabullenmek, Gelişmenin İlk Adımı! Effectviology
17 dakika
1,901
  • Klinik Psikoloji
  • Bilişsel (Kognitif) Psikoloji
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 39. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Kör nokta illüzyonu, insanların kendi bilişsel önyargılarının başkalarınınkinden daha az farkında olmalarına ve önyargılara başkalarından daha az duyarlı olduklarını varsaymalarına neden olan bilişsel bir önyargıdır.

Bu çerçevede kör nokta illüzyonuna sahip bir kimse, diğer insanların siyasi duruşlarının çeşitli önyargılardan etkilendiğini, oysa kendi siyasi duruşunun tamamen rasyonel olduğunu varsayabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Kör nokta illüzyonu, siz de dahil olmak üzere insanları çeşitli alanlarda güçlü bir şekilde etkileyebilir ve bu nedenle anlaşılması son derece önemlidir. Bu makalede kör nokta illüzyonu hakkında daha fazla bilgi edinecek ve hem kendinizde, hem de başkalarında bu kör noktayı fark etmek ve azaltmak için neler yapabileceğinizi anlayacaksınız.

Kör Nokta İllüzyonu Örnekleri

Kör nokta illüzyonunun özellikle göze çarpan bir örneği sosyal çatışmalarda yaşanmaktadır. Bir kimseye sosyal çatışmalara yönelik görüşü sorulduğunda bu kimse, kendi yaptığı yorumun adaletli olduğunu; diğer insanların yaptıkları yorumların ise taraflı olduğu önyargısında bulunur.[1] Hatta bu kimse sosyal çatışma taraflarından birini sevmesi sebebiyle net bir şekilde taraflı düşünüyor olsa da, kör nokta illüzyonu hakkında açıkça uyarılmış olsa da adil olduğunu düşünme eğilimindedir.[1]

Tüm Reklamları Kapat

Kör nokta illüzyonu ayrıca şu şekillerde etkilerde de bulunur:

  • Bir kimsenin genel popülasyona veya akranlarına kıyasla daha az bilişsel önyargıda bulunacağını varsaydırır.[1]
  • Konu bu illüzyona sahip biri olduğunda önyargıları tespit etme becerilerini düşürür; diğer insanlarda iyi bir şekilde önyargıları tespit edebilen kişiler için de bu geçerlidir.[1]
  • Önyargının net bir açıklaması yapılmış ve mantık doğrusunu etkileyip etkilemediği sorulmuş olduğu durumlarda dahi insanların belirli bir önyargıda bulunduğunu fark etmelerini engeller.[1]
  • Yargı ve karar alma süreçlerinde önyargılı olduğunu fark ettikleri durumda bile yargı ve kararlarının objektif olduğuna inandırır.[2]
  • İnsanların belirli bir konuyla olan kişisel bağlantılarının kendileri ve kendi duruşlarını paylaşanlar için bir doğruluk ve aydınlanma kaynağı olduğunu varsaymalarına neden olabilir; ancak aynı bağlantının karşıt bir duruşa sahip insanlar arasında önyargılara yol açtığına inandırır.[3]

Bütün bunlara ek olarak bir çalışmada kör nokta illüzyonunun tehlikeleri örneklerle ana hatlarıyla anlatılmıştır:[2]

Bir kimse kendini objektif olarak ve tartışmada bulunduğu kişinin yargılama stratejisini önyargılı olarak görmesi ciddi sonuçlar doğurabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kendilerine kabul edilemez olduğu için dikkate almamaları söylenen ifadelere henüz maruz kalmış bir grup jüri üyesini düşünün. Her bir jüri üyesi, kabul edilemez kanıtlara maruz kalmanın yargılamada önyargı yarattığını a priori olarak kabul edebilir. Ancak, bu ifadelere maruz kaldıktan sonra, her biri muhtemelen kendi yargısının objektif olduğuna inanacaktır (her ne kadar bu yargı muhtemelen 'kabul edilemez' delili dikkate almış olsa da...).

Ya da işe alım sürecinde başvuru sahiplerinin başvurularını değerlendirmeden önce fotoğraflarını gören insan kaynakları yetkililerinden oluşan bir ekip düşünün. Her bir yetkili bu sürecin bir dizi potansiyel önyargıya yol açtığını düşünebilir ve her biri kişisel olarak bu önyargının üstesinden gelebileceğine (ve böylece bir başvuruya 'bir yüz ekleyebilmenin' faydalı olacağına) inanabilir. Bu körlük, özellikle aynı yargılama sürecinde bulunduktan sonra anlaşmazlığa düşen kişiler arasındaki çatışmayı besleyebilir. Bu tartışma taraflarının her biri sadece kendi tarafsızlığına güvenmekle kalmayıp, aynı zamanda aynı fikirde olmayan ve önyargılı bir karar verme sürecine tabi olan kişiye önyargı isnat etmeye de çalışır.

İnsanların yargılama stratejilerindeki önyargıyı fark etmeleri, ironik bir şekilde kişisel tarafsızlıklarına olan güvenlerini güçlendirebilir. İki koç düşünün. Bu koçlardan ilki, sezon öncesi dönemde ve değerlendirme maçında en iyi oyuncularına en çok saha süresini veriyor olsun ve bunu bilerek yapsın; bu değerlendirmesine dayanarak da ilk onbirini seçsin. İkinci koç da sezon öncesi dönemde ve değerlendirme maçında farkında olmayarak en iyi oyuncularına en çok saha süresini versin. Bir araştırma iki koçun da (bilerek veya bilmeyerek) iyi oyunculardan taraf bir önyargıda bulunduğunu ve ilk onbirini bu önyargı çerçevesinde seçtiğini; ancak bu önyargıda bulunduklarını reddetme eğiliminde olduklarını göstermektedir. Bununla beraber ilk onbirini bilerek kayıran koç, adam kayırmaktan kaçınmak için kimi adımlar attığı veya adam kayırabileceğini fark ettiği için bu tuzağa düşmediğini düşünerek ironik bir şekilde tarafsız olduğunu iddia eder.

Son olarak, kör nokta illüzyonu bazı durumlarda bir kimsenin diğer bireylere bakış açısını da etkileyebilmektedir. Örneğin bu illüzyon, otorite figürlerinde önyargı illüzyonu bulunma ihtimalini yabana atmalarına sebep olur.[4] Yani, örneğin, polislere veya mali müşavirlere yönelik olumlu düşünceleri bulunan bir kimse, polis ve mali müşavirlerin genel popülasyona kıyasla daha az önyargılı olduğunu düşünme eğilimindedir.[4], [5]

Not: Kör nokta illüzyonuna yönelik kanıtlar, çeşitli bilişsel ve motivasyonel önyargılar çerçevesinde, üniversite öğrencileri, uçak yolcuları, çocuklar ve adli psikiyatrlar dahil olmak üzere geniş bir örneklemde gözlemlenmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Pexels

Kör Nokta İllüzyonunun Sebepleri ve Psikoloji

İnsanların kendi önyargılarını hafife alma ya da farkında olmama eğilimleri üç ana nedene bağlanmaktadır:[6], [7]

  • Naif gerçekçilik. Bu, insanların kendi bakış açılarının tamamen objektif olduğunu, yani olayları gerçekte olduğu gibi görebildiklerini varsayma eğilimini temsil eder.[7], [8]
  • İç gözlem yanılsaması. Bu, insanların kendi tercihlerini, güdülerini ve eylemlerini değerlendirirken düşünce ve duygular gibi zihinsel içeriklere, davranışsal içerikler pahasına, aşırı değer verdiği, ancak başkalarınınkini değerlendirirken bu zihinsel içeriklere değer vermediği bir öz-öteki asimetrisini temsil eder.[9]
  • Ego ihtiyaçları. Bu ihtiyaçlar, insanların kendilerini daha iyi hissetmek için kendilerini yüceltmelerine ve önyargılarını görmezden gelmesine sebep olur.[7]

Naif gerçekçiliği kör nokta illüzyonunun bir sebebi olarak ele alan bir araştırmada şu olgu aktarılmaktadır:[10]

...dünyamızdaki insanlar, nesneler ve olaylara ilişkin deneyimlerimizi gerçekliğin doğrulanabilir, az ya da çok 'aracısız' algıları olarak kabul ederiz ve bu epistemik duruşu, argüman değerlendirmeleri, neden-sonuç atıfları ve hatta tarihsel olgu yorumları gibi daha karmaşık nesnelere ilişkin algıları da kapsayacak şekilde genişletiriz. Gerçekliği herhangi bir çarpıtma olmaksızın algıladığımız duygusu, kısmen algılarımızı etkileyen bilişsel ve motivasyonel süreçlere (altta yatan biyokimyasal süreçlere) doğrudan erişimimizin olmamasından kaynaklanmaktadır...

Bu süreçlere doğrudan erişimimiz olmadığından önyargıların etkilerini bilinçli olarak deneyimlemeyiz veya etkilerini doğrudan gözlemleyemeyiz. Bunları yapamadığımız için ancak önyargının işleyişine yönelik çıkarımlarda bulunabiliriz. Bu tür çıkarımlar, başka bir bireyin algıladığı ya da en azından algıladığını iddia ettiği şey ile bizim gerçeklik olarak varsaydığımız şey arasında bir tutarsızlık olduğunda yaptığımız çıkarımlardır. Akranlarımız ve özellikle de rakiplerimiz genellikle bizim görüşlerimizi paylaşmadıkları için, kaçınılmaz olarak onların bizden daha az objektif oldukları sonucuna varırız. Dahası, akranlarımızı gözlemleyerek ve bilgelerimizin bize aktardığı bilgelik sayesinde belirli önyargılar hakkında öğrendiklerimizi, dünyayı 'olduğu gibi' görme konusundaki belirli başarısızlıkları teşhis etmek için kolayca uygularız. Fark edemediğimiz şey ise dünyaya ilişkin görüşlerimizin de aynı önyargılara daha az tabi olmadığıdır. Yine, belirli bir yargıda bulunduğumuz andaki inancımız, yalnızca 'şeyleri olduğu gibi gördüğümüz' ve sonra da 'onları gördüğümüz gibi adlandırdığımız' şeklindedir.

Tüm Reklamları Kapat

İç gözlem yanılsamasını kör nokta illüzyonunun nedeni olarak konu alan bir araştırmada ise şu sözlere yer verilmektedir:[9]

İnsanların iç gözlemsel bilgilere güvenme istekliliğinde gözlemlenen ben-öteki asimetrisi, insanların iç gözlemlerine yönelik duydukları inancın temellendirilememesi sebebiyle, iç gözlem yanılsaması olarak adlandırılmıştır. Düşünceler, duygular ve niyetler gibi içebakış içeriklerinin, örneğin davranışlarımızın nedenlerini anlamak veya gelecekte nasıl davranacağımızı tahmin etmek söz konusu olduğunda, benlik hakkında yararlı bir bilgi kaynağı sağlayabileceği doğrudur... Ancak, davranışlarımız bilinçdışı unsurlardan etkilendiğinde veya koşullar iyi niyetlerimizin iyi davranışlara dönüşmesini engellediğinde, bu tür bilgilerin aynı durumlarda bizi yanıltabileceği de doğrudur...

Hayatın büyük bir bölümünde niyetlerimiz, umutlarımız ya da duygularımızdan ziyade eylemlerimizle; yani genellikle iyi ya da kötü, cömert ya da açgözlü, vahşi ya da donuk olarak nitelendiriliriz. Düşündüklerimizle değil, gerçekte yaptıklarımızla. Konuya bu açıdan bakıldığında, insanların önyargı değerlendirmeleri yaparken kendi eylemlerini görmezden gelmeleri dikkat çekicidir. İç gözlem yanılsaması terimi, insanların kendi iç gözlemlerine duydukları inançtaki ben-öteki farklılıklarını vurgulasa da, bunun gerekli bir bileşeni, insanların kendi davranışlarını ihmal etmeleridir.

Yan Krukov

Kör Nokta İllüzyonunda Değişkenlik

Kör nokta illüzyonunu kimlerin deneyimlediği ve ne zaman deneyimlediği konusunda kayda değer değişkenlikler göze çarpmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Bodum Travel Mug Double Wall 300 ml Verbena

Bodum Travel Mug Double Wall 300 ML Verbena

Bodum Travel Mug Nedir ?
Bodum, Travel Mug’u, kahve keyfinizi gittiğiniz her yere taşımanız için tasarladı. Üstelik bu modern aksesuar sadece kahve ve çay değil, sevdiğiniz sıcak ve soğuk tüm favori içeceklerinizin size eşlik etmesini sağlıyor. Ev, ofis, spor salonu yada seyahatlerinizde tarzınızı yansıtacak rengarenk Travel Mug’ları elinizden düşürmeyeceksiniz.
Evet, sözgelimi değil, Travel Mug’u çevreleyen birinci sınıf plastik ve silikon malzeme, içeceğinizin ısısını elinize yansıtmaz, kolay ve rahat bir tutuş sağlar ve yüzeylerden kayıp düşmez.
Sıradan kağıt bardaklara göre hem israftan kaçınır, hem de çevreyi kirletmemiş olursunuz.
Çift Duvarlı yapısı sayesinde, içeceğinizin ısısını elinize yansıtmayacağı gibi, içerideki ısıyı da muhafaza ederek, soğuk içeceklerinizin soğuk, sıcak içeceklerinizin sıcak kalmasını sağlar.
Bodum Travel Mug Double Wall 300 ML İçin Önemli Bilgiler:
Bodum Travel Mug Double Wall, sıcak içeceklerin içeride oluşturacağı basınç sayesinde, yatay pozisyonlarda sıvı sızdırır.! Mug’ınızın daima dik pozisyonda tutunuz.
300 ML sıvı hacmine sahiptir.
Tepe kısmında ki kapak üzerinde aç/kapa yapabileceğiniz bir aparat ile kolayca içeceğinizi içebilirsiniz.
BPA içermeyen plastik ve silikon malzemeden oluşur.
Bulaşık Makinesinde yıkanabilir.

Devamını Göster
₺240.00
Bodum Travel Mug Double Wall 300 ml Verbena

Örneğin yaş gibi değişkenlikler bu illüzyonun görülme sıklığını artırabilir ve bazı bireyler diğerlerine kıyasla daha duyarlıdır.[11], [12]

Benzer şekilde, önyargıların bilişte mevcutluğu ve sosyal uygunluğu gibi özellikleri de insanların önyargılara karşı kör nokta sergileme, yani bu önyargıların farkında olmama olasılığını etkileyebilir. Örneğin, belirli bir önyargının sosyal uygunluğu ne kadar düşükse, yani onu sergileyen kişiye ne kadar olumsuz yönde etki ediyorsa, insanların bu önyargıyı görmeme olasılığı o kadar yüksektir.[10]

Kör Nokta İllüzyonundan Nasıl Kaçınabilirsiniz?

Kör nokta illüzyonundan kaçınmak ve bilişsel önyargıların düşüncelerinizi nasıl etkilediğinin farkına varmak için kullanabileceğiniz birkaç yöntem vardır.

İlk olarak, kör nokta illüzyonunu öğrenmelisiniz. Özellikle ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını ve genel olarak insanları nasıl ve ne zaman etkileyebileceğini anlamalısınız.

İkinci yöntem ise tıpkı herkes gibi önyargı kör noktasına duyarlı olduğunuzu kabul etmenizdir. Genel bilişsel yetenek ve düşünme eğilimi gibi faktörleri içeren bilişsel gelişmişliğin bu illüzyonu deneyimleme olasılığını genellikle azaltmadığını ve hatta bazı durumlarda artırabileceğini unutmamalısınız. Yani sadece zeki olmak ve genel olarak önyargıların farkında olmak bu illüzyonun sizi etkilemeyeceği anlamına gelmez.

Üçüncü yöntem ise kör nokta illüzyonunu veya diğer önyargıları yaşayıp yaşamadığınızı aktif olarak düşünmeniz gerektiğidir. Yani mevcut yargı sürecinizi değerlendirebilir ve bu süreci etkileyen herhangi bir önyargı olup olmadığını belirlemeye çalışabilir; hanngi önyargıların sizin durumunuzdaki birini potansiyel olarak etkileyebileceğini düşünebilir ve ardından kendinize bu önyargılardan herhangi birini yaşayıp yaşamadığınızı, yaşamıyorsanız nedenini sorabilirsiniz.

Önyargı illüzyonunun potansiyel nedenlerini göz önünde bulundurmalı ve kendinizi bu nedenler çerçevesinde değerlendirmelisiniz:

  • Naif gerçekçilik çerçevesinde olayları algılayışınızın her zaman objektif olmayabileceğini kabul etmeli ve unutmamalısınız. Bu bilgiyi örneğin geçmişte yanlış yorumladığınız vakaları kendinize hatırlatarak ve psikolog yanılgısı gibi ilgili diğer önyargıları göz önünde bulundurarak içselleştirebilirsiniz.
  • İç gözlem yanılsaması konusunda ise kendinizi düşüncelerinize göre, başkalarını ise eylemlerine göre yargılama eğiliminizi fark etmeli ve göz önünde bulundurmalısınız. Bunu da, önyargı gösterip göstermediğinizden bağımsız şekilde, eylemlerinizin ne gibi yollarda önyargı olarak yorumlanabileceğini düşünerek yapabilirsiniz.
  • Ego ihtiyaçları söz konusu olduğunda, muhtemelen önyargılı biri olmadığınıza inanmak istediğinizi fark etmeli ve hatırlamalısınız. Bu yolla kendilik algınız da iyileşecektir. Ardından önyargı geliştirmenin doğal bir süreç olduğunu; deneyimlediğiniz önyargıların da sizi etkilediğini kendinize hatırlatarak önyargılarınızı sağlıklı bir şekilde ele alabilirsiniz.

Bu bilgileri ele alırken ve kullanırken kendinizi de diğer insanlara uyguladığınız standartlara tabi tutmanız gerektiğini unutmamanız faydalı olacaktır. Konuya ilişkin bir çalışmada şu sözlere yer verilmektedir:[9]

Önyargıyı davranış çerçevesinde de, iç gözlem çerçevesinde de tanımlayabiliriz; ancak adalet kendimizi değerlendirirken uyguladığımız standartları başkalarına da uygulamamızı gerektirir. Eğer muhaliflerimizin düşünceleri saf olduğu için önyargısız olduklarını kabul etmek istemiyorsak, bu argümanı kendi önyargısızlığımızı savunmak için kullanmamalıyız. Aynı şekilde, başkalarını eylemlerine dayanarak önyargılı olmakla suçlamanın makul olduğunu düşünüyorsak, kendi eylemlerimizin de aynı şekilde önyargılı olabileceğini düşünmeliyiz.

Buna ek olarak, önyargı kör noktasını azaltmak için çeşitli genel önyargı çözme teknikleri kullanabilirsiniz. Örneğin bir konuda karar vermek için karar vermeye en uygun koşulları belirleyebilir ve yargı sürecinizi yavaşlatabilir; benzer şekilde kendinize "Neden önyargılı olmadığı düşünüyorsun?" gibi kendinden uzaklaşma soruları sorarak ya da başka birinin içinde bulunduğunuz durumda, özellikle de sizden farklı bir duruşu varsa, önyargılı olup olamayacağını düşünerek konuyla aranıza mesafe koyabilir ve bu şekilde önyargılarınızı çözebilirsiniz.

Son olarak, kör nokta illüzyonunun etkilerinden muhtemelen tamamen kurtulamayacağınızı aklınızda tutmanız önemlidir. Bazı durumlarda bu illüzyonu azaltmak mümkün olsa da, bu önyargı, önyargı çözmeye yönelik girişimler karşısında bile bir dereceye kadar varlığını sürdürebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Ayrıca, kör nokta illüzyonundan kurtulmanın ve bu illüzyonun sakladığı önyargıları ortadan kaldırmanın iki ayrı şey olduğunu unutmamalısınız. Yani bu illüzyondan kurtulsanız bile diğer önyargılarınızdan kurtulamayabilirsiniz ve bu önyargılar düşüncelerinizi etkilemeye devam edebilir.

Genel olarak bu illüzyondan kaçınmak için illüzyonu iyice kavramalı; buna duyarlı olduğunuzu kabul etmeli; bu veya diğer önyargıları yaşıyor olabileceğinizi aktif olarak düşünmeli; bu önyargının ana nedenlerini göz önünde bulundurmalı; başkalarına uyguladığınız standartları kendinize de uyguladığınızdan emin olmalı ve akıl yürütme sürecinizi yavaşlatmak ve su yüzüne çıkarmak gibi genel önyargı çözme tekniklerini kullanmalısınız.

Pixabay

Çevrenizdeki İnsanların Kör Nokta İllüzyonundan Kaçınabilmesi için Neler Yapabilirsiniz?

Diğer insanların kör nokta illüzyonundan kaçınmalarını sağlamak; böylece önyargılarının ve bu önyargıların düşünce süreçlerini farkına varmalarına yardımcı olmak için yapabileceğiniz birkaç şey vardır:

  • Kör nokta illüzyonunun ne olduğunu ve insanları nasıl etkilediğini ilgili örnekler kullanarak açıklayabilirsiniz.
  • Kendileri de dahil olmak üzere, zeki ve iyi düzeyde eleştirel düşünebilen insanların da bu kör nokta illüzyonunu deneyimleyebileceğini anlatabilirsiniz.
  • Bu kör noktanın ana nedenlerini (naif gerçekçilik, iç gözlem yanılsaması ve ego ihtiyaçları) açıklayabilir ve bu faktörlerin şu anda kendilerini etkileyip etkilemediğini, etkilemiyorsa neden etkilemediğini sorabilirsiniz.
  • Şu anda kör nokta illüzyonu veya başka önyargıları yaşıyor olmalarının mümkün olup olmadığını sorabilirsiniz . Ardından, özellikle "hayır" diyorlarsa, cevaplarını bir temele dayandırmalarını isteyebilir ve özellikle hangi etmenlerin yargı süreçlerini önyargılı hale getirebileceğini düşünmelerini rica edebilirsiniz.
  • Örneğin, aynı durumda başka birinin, özellikle de kendilerinden farklı bir duruşa sahip birinin önyargılı olup olamayacağını düşündürerek, içinde bulundukları durumu kendilerinden bağımsız bir şekilde değerlendirmeleri için teşvikte bulunabilirsiniz.
  • Belirli bir önyargı yaşadıklarını veya akıl yürütmeleriyle ilgili belirli bir sorun yaşadıklarını görürseniz, doğrudan sorabilir veya gösterebilirsiniz.
  • Muhakeme süreçlerini yavaşlatmak ve bunu açık hale getirmek gibi genel önyargı çözme tekniklerini kullanmalarına yardımcı olabilir veya bu yönde teşvikte bulunabilirsiniz.

Ancak, kendi kör nokta illüzyonunuzu azaltmaya çalışma konusunda olduğu gibi, diğer insanların da bu illüzyondan tamamen kurtulamayacağını ve hatta önyargılarını belki de hiç azaltamayabileceğinizi göz önünde bulundurmalısınız. Bu illüzyonun etkisini hafifletseniz bile illüzyon ile gizlenen önyargılara erişememiş olabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Ana hatlarıyla bir kimsenin sergilediği kör nokta illüzyonunu azaltmak için bu kimseye bu illüzyonun ne olduğunu, kendileri dahil herkesin bu illüzyona karşı duyarlı olduğunu açıklamalı; illüzyona sebep olan nedenleri genel hatlarıyla anlatmalı ve bu nedenlerden herhangi birinden etkilenip etkilenmediğini; bu illüzyonu deneyimleyip deneyimlemediğini; kendi durumlarında bir başkası olsa bu illüzyondan etkilenip etkilenmeyeceğini sormalı; kurdukları mantık doğrusunda kimi zayıf noktaları göstermeli ve genel önyargı çözme teknikleriyle yardımcı olmalı veya bu kimseyi bu teknikleri kullanmaya teşvik etmelisiniz.

Ek Bilgiler

Kör Nokta İllüzyonunun Tarihi ve Kaynağı

Kör Nokta İllüzyonu, ilk olarak 2002 yılında Kör Nokta İllüzyonu: Bireyde ve Diğerlerinde Önyargı Algısı başlıklı, Stanford Üniversitesi araştırmacıları Emily Pronin, Daniel Y. Lin ve Lee Ross tarafından yazılmış ve Personality and Social Psychology Bulletin'de (Cilt 28, Sayı 3, sayfa 369-381) yayınlanmış bir çalışmada tanımlanmıştır.

Ancak araştırmacılar, konuyla ilgili daha önce başka araştırmacılar tarafından da çalışmalar yapıldığını belirtmektedir.[10] Örneğin 1999 yılında yapılan bir çalışma, insanların kendilerini gerçekte olduklarından daha objektif ve daha az önyargılı görme eğiliminde olduklarını ortaya koymaktadır; katılımcıların yaklaşık %85'i "üyesi oldukları grubun ortalama üyesinden daha objektif" olduklarını belirtmiştir.[13]

İlgili Diğer Kavramlar

Önyargı kör noktasıyla yakından ilişkili, ve hatta bazı durumlarda buna neden olabilen veya bununla örtüşen birkaç kavram vardır:

  • Nesnellik yanılsaması. Nesnellik yanılsaması, insanların kendilerini gerçekte olduklarından daha nesnel, eşitlikçi ve anlayışlı ve daha az önyargılı olarak görme eğiliminini ifade eder. Nesnellik yanılsaması ve (üstün) kişisel nesnellik yanılsaması gibi başka terimlerle de ifade edilir.[14]
  • Ortalamadan daha iyi etkisi. Ortalamadan daha iyi etkisi (ortalamanın üzerinde etkisi ve hayali üstünlük olarak da bilinir), insanların yeteneklerini ve niteliklerini abartmalarına ve bunları akranlarından daha iyi olarak değerlendirmelerine neden olan bilişsel bir önyargıdır.[15]
  • Temel atıf hatası. Temel atıf hatası, insanların çevre temelli durumsal faktörlerin insanların davranışları üzerindeki etkisini hafife almalarına ve kişilik temelli eğilimsel faktörlerin etkisini olduğundan büyük görmelerine neden olan bilişsel bir önyargıdır. Böyle bir önyargıya sahip bir kimse, bir kimsenin eylemlerinin çevreden olduğundan daha az etkilendiğini, işbu eylemlerin bu kimsenin kişiliğinden kaynaklandığını düşünme eğilimindedir.
  • Özdönüşüm önyargısı. Özdönüşüm önyargısı, bir kimsenin başarı ve olumlu davranışlarını kendisine mal etmesine; ve başarısızlık/olumsuz davranışları içinde bulunduğu koşullara bağlamasına sebep olan bir bilişsel önyargıdır.[16], [17] Buna ek olarak "özdönüşüm önyargısı" terimi, bir kimsenin kendi özgüvenini yükseltmeye yönelik arzularından kaynaklanan herhangi bir türdeki bilişsel önyargıyı ifade etmek için de kullanılmaktadır.
  • Benmerkezci önyargı. Benmerkezci önyargı, insanların hayatlarındaki olayları incelerken veya olayları diğer insanların bakış açısından görmeye çalışırken kendi bakış açılarına çok fazla güvenmelerine neden olur. Buna bağlı olarak benmerkezci önyargı, insanların diğer insanların bakış açısının kendilerininkinden ne kadar farklı olduğunu hafife almalarına ya da diğer insanların bakış açısını tamamen görmezden gelmelerine neden olmaktadır.
  • Psikolog yanılgısı. Psikolog yanılgısı, bir dış gözlemcinin bir olaya ilişkin öznel yorumunun o olayın nesnel doğasını temsil ettiğini varsayması durumunda ortaya çıkan mantıksal bir yanılgıdır. Örneğin, bir psikolog, bir hastanın neden bir şekilde davrandığına ilişkin yorumunun doğru olması gerektiğini varsaydığında psikolog yanılgısını deneyimler.
Pixabay

Özet ve Sonuçlar

  • Kör nokta illüzyonu, insanların kendi önyargılarının başkalarınınkinden daha az farkında olmalarına ve önyargılara başkalarından daha az duyarlı olduklarını varsaymalarına neden olan bilişsel bir önyargıdır.
  • Örneğin bu illüzyonu deneyimleyen bir kişi, diğer insanların siyasi duruşlarının çeşitli önyargılardan etkilendiğini, oysa kendi siyasi duruşunun tamamen rasyonel olduğunu varsayabilir.
  • İnsanlar kör nokta illüzyonunu üç ana nedenden dolayı yaşarlar: kişinin bakış açısının nesnel olduğunu varsayma eğilimi olan naif gerçekçilik, kişinin kendi düşünce ve eylemlerini değerlendirirken (davranışsal faktörler yerine) zihinsel faktörlere aşırı değer verme eğilimi olan iç gözlem yanılsaması ve insanları kendileri hakkında daha iyi hissetmek amacıyla önyargılarını görmezden gelmelerine sebep olan ego ihtiyaçları.
  • Çevrenizdeki kimseleri bu illüzyondan kurtarmak için bu önyargının ne olduğunu ve kendileri de dahil olmak üzere herkesin buna duyarlı olduğunu onlara açıklamalı; bu önyargının nedenlerini ana hatlarıyla belirtmeli; bu nedenlerden etkilenip etkilenmediklerini sorgulamalı; bu önyargıyı yaşayıp yaşamadıklarını ve kendi durumlarındaki diğer insanların da bunu yaşayıp yaşamadıklarını bulmalı; akıl yürütmelerindeki belirli sorunlara dikkat çekmeli ve genel önyarı çözme tekniklerini kullanmalarına yardımcı olmalı veya teşvik etmelisiniz. Bu teknikleri bazı ayarlamalarla kendi önyargı kör noktanızı azaltmak için de kullanabilirsiniz.
  • Bu illüzyonun etkisini azaltmanın ve bu illüzyondan tamamen kurtulmanın zor olabileceğini unutmamalı ve illüzyonu azaltmanın illüzyonun ardına saklanan önyargıları yok etmeyeceğini göz önünde bulundurmalısınız.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
29
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 39. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/12/2022 14:46:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13134

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
İfade
Fotosentez
Besin Değeri
Yüzey
Nobel Ödülü
Modern
Sahte
Egzersiz
İngiltere
Pandemi
Yıl
Dağılım
Biyolojik Antropoloji
Kamuflaj
Kadın
Yeşil
Hastalık Kataloğu
Nötron
Doğa
Maskeler
Kadın Doğum
Bilim
Öne Çıkan
Şempanze
Hayatta Kalma
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Kör Nokta İllüzyonu: Sizin de Diğer İnsanlar Gibi Önyargılarınız Var ve Bunları Kabullenmek, Gelişmenin İlk Adımı!. (30 Ekim 2022). Alındığı Tarih: 9 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13134
Shatz, I., Karagözoğlu, M. (2022, October 30). Kör Nokta İllüzyonu: Sizin de Diğer İnsanlar Gibi Önyargılarınız Var ve Bunları Kabullenmek, Gelişmenin İlk Adımı!. Evrim Ağacı. Retrieved December 09, 2022. from https://evrimagaci.org/s/13134
I. Shatz, et al. “Kör Nokta İllüzyonu: Sizin de Diğer İnsanlar Gibi Önyargılarınız Var ve Bunları Kabullenmek, Gelişmenin İlk Adımı!.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, 30 Oct. 2022, https://evrimagaci.org/s/13134.
Shatz, Itamar. Karagözoğlu, Mert. “Kör Nokta İllüzyonu: Sizin de Diğer İnsanlar Gibi Önyargılarınız Var ve Bunları Kabullenmek, Gelişmenin İlk Adımı!.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, October 30, 2022. https://evrimagaci.org/s/13134.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.