Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Çoklu Evrenler İnşa Etmeye Yetecek Kadar Kütle Mümkün mü?

Çoklu Evrenler İnşa Etmeye Yetecek Kadar Kütle Mümkün mü? Forbes
Çoklu Evren
12 dakika
1,548
  • Fiziksel Kozmoloji

Büyük Patlama hakkındaki tüm bilgilerimize rağmen bilim dünyasının en büyük bulmacalarından biri, sahip olduğunu gözlemlediğimiz tüm özellikleriyle birlikte Evren'in, bir bütün olarak nasıl oluştuğunu anlamaktır. Modern Evren'imizin erken dönemdeki daha sıcak, daha yoğun, daha homojen halinden evrimleşerek günümüzdeki hâline kavuştuğunu anlayabiliyoruz. Hatta bu durumun, erken kozmik enflasyon döneminden ortaya nasıl çıktığını da anlayabiliyoruz. Fakat yeterince geriye gidersek bir noktada daha önceki zamanlara ait herhangi bir özelliği veya damgayı ölçme yeteneğimizi kaybediyoruz; bunun ötesinde, bize yol gösterebilecek tek şey olarak denklemlerimiz ve birtakım spekülasyonlar kalıyor.

Teyit için çok erken olan bu zamanlarla ilgili ortaya çıkan tahminlerden biri ise Evren'imizin çok sayıda evrenden yalnızca biri olduğu ve var olan her şeyin bir "çoklu evrenler sistemi"ni oluşturduğudur. Ama bir çoklu evren için gereken tüm kütle/enerji nereden geliyor? Prof. Dr. Laura Templeman'ın cevabını bilmek istediği soru da bu:

Bu Reklamı Kapat

Çoklu evren teorisini nasıl açıklayabileceğimi bilmiyorum. Eğer evren, sürekli yeni çoklu evrenlere bölünüyorsa, enerjinin korunumu yasasını nasıl açıklayabiliriz? Kütleçekimi negatif enerji olduğundan mı? Genişleme daha fazla enerji yarattığından mı? Çok basit kaçacak bir soru olabilir, ama bu kadar çok evren için nasıl yeterli kütleye sahip olabiliriz?

Bu, son derece derin bir soru olmakla beraber, verebileceğimiz en iyi cevap da süprizlerle doludur.

Çoklu evren içinde, ortaya çıkmış olabilecek Evren türü için birçok olasılık vardır. Bazıları, bizimki gibi, hayata elverişliyken, diğerleri olmayabilir. Şişme Evren bağlamında, çoklu evrenin varlığı kaçınılmazdır, ancak onu enerji açısından anlamak oldukça zordur.
Çoklu evren içinde, ortaya çıkmış olabilecek Evren türü için birçok olasılık vardır. Bazıları, bizimki gibi, hayata elverişliyken, diğerleri olmayabilir. Şişme Evren bağlamında, çoklu evrenin varlığı kaçınılmazdır, ancak onu enerji açısından anlamak oldukça zordur.
Forbes

Evren'imize Dair Neler Biliyoruz?

"Çoklu evren" dendiğinde bir çoğumuzun düşündüğü şey, kendi evrenimiz de dahil olmak üzere birçok, hatta belki sonsuz sayıda, uzun zaman önce oluşmuş olan evrenlerdir. Dahası, biz sadece Evren'imizin bizim bakış açımızdan her yöne yaklaşık 46 milyar ışık yılı boyunca uzanan ve görülebilen kısmını gözlemleyebilmekteyiz.

Bu Reklamı Kapat

Görebildiğimiz şeyin sınırı hakkında özel durum olmasa da bu sınır, ışık hızı ve genişleyen Evren'imizde Büyük Patlama'nın meydana gelmesinden bu yana geçen süre tarafından belirlendiği için, Evren'in gerçekte gözlemleyebildiğimiz sınırın ne kadar ötesine kadar uzandığını kesin olarak bilemeyiz. Ölçülemeyecek bir uzaklığa kadar gidiyor olabilir, hatta her yönden, sonsuza kadar bile uzuyor olabilir. Ancak, kozmik ufkumuzun sınırlarının hemen ötesinde de sona eriyor olabilir. Ne kadar uzun süre beklersek bekleyelim, uzayın gözlerimizle görebildiğimiz hacmi konusunda her zaman bir sınır olacaktır.

Logaritmik ölçekte çizilmiş sanatal bir Gözlemlenebilir Evren çizimi. Galaksiler, büyük ölçekli yapılara ve dış bölgelerdeki Büyük Patlama'nın sıcak, yoğun plazmasına yol açar. Bu 'kenar', yalnızca zaman içinde bir sınırdır ve sınırı şu anda ~46 milyar ışıkyılı uzaklıktadır.
Logaritmik ölçekte çizilmiş sanatal bir Gözlemlenebilir Evren çizimi. Galaksiler, büyük ölçekli yapılara ve dış bölgelerdeki Büyük Patlama'nın sıcak, yoğun plazmasına yol açar. Bu 'kenar', yalnızca zaman içinde bir sınırdır ve sınırı şu anda ~46 milyar ışıkyılı uzaklıktadır.
Forbes

Şanslıyız ki Evrenin görebildiğimiz kadarını çalışmak, daha ötesinde yatanları anlamamız için bize fikir verebilir. Evren genişlemekte olsa da ve Evren'in içinde ileteceğimiz sinyallerin hızı ışık hızıyla sınırlı olsa da oralarda bir yerde nelerin olduğuna dair birkaç ilginç "işaret" var: 13,8 milyar yıl önce yaşanan Büyük Patlama'nın ardından biz var olduk, yaklaşık 70 km/s/Mpc'lik ölçülebilir bir hızla genişleyen bir Evren'de yaşıyoruz. Bu, başka bir nesne ile aramızdaki her megaparsek (yaklaşık 3.26 milyon ışıkyılı) mesafe için ortalama 70 km/s'de bizden uzaklaşıyor gibi görüneceği anlamına gelir.

Çeşitli enerji bileşenleri açısından Evren'imizi neyin oluşturduğunu bildiğimiz düşünüldüğünde (yaklaşık %68’i karanlık enerji, %27’si karanlık madde, %4.9’u normal madde, %0.1’i nötron ve yaklaşık %0.01’i foton/ışık), belli başlı kozmik sınırların ne olduğu hakkında söyleyebileceğimiz çok şey vardır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Şu anda ışık hızıyla yola çıksak bile, yaklaşık 18 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir gezegen bizim için asla ulaşılabilir olmayacaktır.
  • Yaklaşık 46 milyar ışık yılı uzakta olan bir nesne, şimdi ilk defa bizim konumumuzdaki Büyük Patlama'dan gelen ışığını görüyorken, biz oradan gelen ışığın 13,8 milyar sene önceki halini görüyoruz.
  • Ve şu anda yaklaşık 61 milyar ışıkyılı uzaklıktaki bir nesne, bugün bizim için görünmez olsa da, ışığın gözlerimize ulaşabileceği en uzak nesne olacaktır.
Bugün, Büyük Patlama'dan 13,8 milyar yıl sonra, ışık Büyük Patlama'dan bu yana bize bu mesafeden ulaşmış olacağından, 46 milyar ışıkyılı yarıçapındaki herhangi bir nesneyi görebiliriz. Ancak uzak gelecekte, gözlemleyebileceğimiz uzay hacminde %135'lik bir artışı temsil eden şu anda 61 milyar ışıkyılı kadar uzaktaki nesneleri görebileceğiz.
Bugün, Büyük Patlama'dan 13,8 milyar yıl sonra, ışık Büyük Patlama'dan bu yana bize bu mesafeden ulaşmış olacağından, 46 milyar ışıkyılı yarıçapındaki herhangi bir nesneyi görebiliriz. Ancak uzak gelecekte, gözlemleyebileceğimiz uzay hacminde %135'lik bir artışı temsil eden şu anda 61 milyar ışıkyılı kadar uzaktaki nesneleri görebileceğiz.
Forbes

Tüm bunlar, bizim Gözlenebilir Evren'imizin sınırlarıdır. Tıpkı bizim Evren'imiz gibi Büyük Patlama ile oluşmuş olan, gözlemleyemediğimiz Evren'in sınırlarının nereye kadar uzandığını ise bilemiyoruz. Elbette bu sınıra kısıtlamalar koyabiliriz. Evren kendi kendine dönerse veya başka bir şekilde tekrar ederse, bunu yaptığı ölçek şu anda bizim için gözlemlenebilir kısımdan daha büyüktür. Olmazsa, sahip olduğumuz uzamsal eğrilik miktarı üzerindeki kısıtlamalar (Evrenin enerji yoğunluğunun ~%0,002'sinden daha az olması gerekir), bize görünen kısmın en az ~400 katı kadar devam edebileceğini söyler ya da gözlemlenebilir Evrenimizin hacminin en az 64 milyon katını içerebilir ve hatta sonsuz olabilir!

Fakat Evren'imiz ne kadar büyük olursa olsun, bu onun "tek" olduğu anlamına gelmez. Hatta Evren sonsuz olsa bile, başka evrenler de olabilir. Unutmayın: Bazı sonsuzluklar diğerlerinden büyüktür.

Çoklu Evren Teorisi Nereden Geliyor?

Bunun üzerine düşünmek için anahtar nokta, Çoklu Evren Teorisi'nin gerçekte nereden geldiğini anlamaktır. Daha önceki döneme dair en iyi teori ve işleyen mekanizma olan Kozmik Enflasyon (Şişme) Teorisi'ni ciddiye alır ve kurcalarsanız, Büyük Patlama Teorisi'nin kendine ulaşırsınız.

Şişme sırasında meydana gelen kuantum dalgalanmaları Evren'e yayılır ve şişme sona erdiğinde bunlar, yoğunluk dalgalanmalarına dönüşür. Bu, zamanla, bugün Evrendeki büyük ölçekli yapının yanı sıra Kozmik Mikrodalga Artalan Işıması'nda gözlemlenen sıcaklıktaki dalgalanmalara yol açar. Bunun gibi yeni tahminler, önerilen bir ince ayar mekanizmasının geçerliliğini göstermek için gereklidir.
Şişme sırasında meydana gelen kuantum dalgalanmaları Evren'e yayılır ve şişme sona erdiğinde bunlar, yoğunluk dalgalanmalarına dönüşür. Bu, zamanla, bugün Evrendeki büyük ölçekli yapının yanı sıra Kozmik Mikrodalga Artalan Işıması'nda gözlemlenen sıcaklıktaki dalgalanmalara yol açar. Bunun gibi yeni tahminler, önerilen bir ince ayar mekanizmasının geçerliliğini göstermek için gereklidir.
Forbes

Evren'e bakıp Büyük Patlama'nın başlangıcının nasıl olduğu ile ilgili tahmin yürüttüğümüzde, birkaç şaşırtıcı olguyla karşılaşırız: Solunuzdaki ve sağınızdaki uzak bölgelerin Evren'in bilinen tarihi hakkında bilgi alışverişinde bulunmak veya iletişim kurmak için zamanları olmamasına rağmen, her yerde ve her yönde aynı sıcaklık ve yoğunluğun olduğunu görüyoruz. Sıcak Büyük Patlama'nın başlangıcında toplam enerji yoğunluğunun ve ilk genişleme hızının, Büyük Patlama'nın açıklamadığı bir şey olan yaklaşık 25 basamaklı olması gerektiğini görüyoruz. Ve erken Evren'den arta kalan yüksek enerji işaretlerinin olmadığını görüyoruz, eğer ki Evren erkenden sonsuz derecede yüksek sıcaklıklara ve yoğunluklara yükselseydi, bu işaretleri görmemiz beklenirdi.

Bu nasıl mümkün olabilir? İşte bu noktada, Kozmik Enflasyon devreye giriyor: Belki de Evrenin sıcak patlamadan önce geçirdiği bir dönem daha vardı. Bu aşamada Evren, parçacıklar, karşıt parçacıklar, radyasyon ve diğer ölçülmüş enerji formlarıyla değil de karanlık enerjiye çok benzeyen başka bir enerji formuyla doluydu: uzayın dokusuna özgü enerji. Bu dönemde Evren, sonsuz bir hızda genişlemekteydi ve ancak bu Enflasyon Dönemi sona erdiğinde bu enerji formu parçacık, anti parçacık ve radyasyona dönüşerek Büyük Patlama'yı oluşturdu.

Bu Reklamı Kapat

Evren şişmişse, o zaman bugün görünür Evren'imiz olarak algıladığımız şey, tümü nedensel olarak aynı küçük başlangıç bölgesine bağlı olan geçmiş bir durumdan doğmuştur. Şişme, Evren'imize her yerde aynı özellikleri vermek için (üstte) bu bölgeyi gerdi, geometrisini düzden (ortada) ayırt edilemez hale getirdi ve önceden var olan kalıntıları şişirerek (altta) ortadan kaldırdı.
Evren şişmişse, o zaman bugün görünür Evren'imiz olarak algıladığımız şey, tümü nedensel olarak aynı küçük başlangıç bölgesine bağlı olan geçmiş bir durumdan doğmuştur. Şişme, Evren'imize her yerde aynı özellikleri vermek için (üstte) bu bölgeyi gerdi, geometrisini düzden (ortada) ayırt edilemez hale getirdi ve önceden var olan kalıntıları şişirerek (altta) ortadan kaldırdı.
Forbes

Kozmik Enflasyon Teorisi'nin Açıklama Gücü!

Bu fikir, modern kozmolojinin en büyük fikirlerinden biridir. Aynı zamanda gözlemlediğimiz şeyleri açıklamakta ve gözlemleyemediklerimiz ile ilgili test edebildiğimiz yeni tahminler geliştirmekte çok başarılı olmuştur:

  • Evren, her yerde aynı özelliklere sahiptir, çünkü bir zamanlar aynı bölgenin parçası olan, ancak kozmik enflasyon ile muazzam ölçüde esnemiş olan uzaydan doğmuştur.
  • Enerji yoğunluğu ve uzaysal eğrilik dengededir; çünkü enflasyon dinamiği her iki özelliği de belirleyerek onları dengelemeye zorlamıştır.
  • Ve arta kalan yüksek enerjili kalıntılar da yoktur; çünkü Evren hiçbir zaman keyfi olarak yüksek sıcaklıklara ulaşmadı, sıcaklıklar enflasyonun enerji ölçeğiyle sınırlı kaldı.

Enflasyon aynı zamanda bir kuantum alanıysa (ki Evren'deki her şeyin muhtemelen temelde kuantum olduğu düşünüldüğünde, enflasyon da muhtemelen böyle olmalıdır), bu, enflasyonun kuantum dalgalanmaları yaşadığı anlamına gelir. Enerji dalgalanmaları, galaksilere dönüşen aşırı yoğunluklar yaratır. Aynı zamanda kozmik boşluklara dönüşen düşük yoğunluklar yaratır. Enflasyonu çok düz bir tepenin üzerinde bir top olarak hayal edebiliriz: Bu top, ancak ve ancak aşağıdaki bir vadiye yuvarlanırsa durabilir. Bununla birlikte, kuantum dalgalanmaları varsa, bu, şişen Evrenin enflasyonun bazılarında daha erken bittiği, bazılarında daha sonra bittiği ve bazı yerlerde hala devam eden "cepleri" olduğu anlamına gelir.

Bir top vadiye yuvarlandığında enflasyon sona erer (üstte). Ancak şişme alanı, alan değeri zamana yayılabilen ve şişen alanın farklı bölgelerinde farklı değerler alabilen kuantum (orta) bir alandır. Uzayın birçok bölgesi (mor, kırmızı ve camgöbeği) enflasyonun sona erdiğini görecekken, çok daha fazlası (yeşil, mavi) enflasyonun potansiyel olarak sonsuza kadar devam ettiğini görecek (altta).
Bir top vadiye yuvarlandığında enflasyon sona erer (üstte). Ancak şişme alanı, alan değeri zamana yayılabilen ve şişen alanın farklı bölgelerinde farklı değerler alabilen kuantum (orta) bir alandır. Uzayın birçok bölgesi (mor, kırmızı ve camgöbeği) enflasyonun sona erdiğini görecekken, çok daha fazlası (yeşil, mavi) enflasyonun potansiyel olarak sonsuza kadar devam ettiğini görecek (altta).
Forbes

Enflasyonun sona erdiği her yerde –o yer ister büyük ister küçük olsun, nerede veya ne zaman olduğu önemli olmadan ve etrafını kaplayan alanın hala şişip şişmediğine bakılmadan- yeni bir Büyük Patlama oluşur ve tıpkı bizimki gibi yeni bir evrenin oluşma şansı doğar.

Çoklu Evrenler hakkında teoride bile bilmediğimiz çok şey var, ancak enflasyon doğruysa ve bildiğimiz fizik yasaları o sırada hala geçerliyse, Çoklu Evrenler'in varlığı neredeyse kaçınılmazdır. Saf bir fizik perspektifinden (felsefeye, kuantum mekaniğinin yorumlarına veya enflasyon öncesi Evren hakkındaki varsayımlara başvurmadan) çoklu evren fikrinin ortaya çıktığı yer işte burasıdır.

Bu Reklamı Kapat

Hiçlikten Evren Çıkar mı?

Hiçlikten bir evrenin oluşması fikri buradan gelmektedir. Eğer "hiçlik" boş uzayın hiçliğiyse ve boş uzay enflasyon durumundan (genişleyerek) başlamışsa, bu, sadece kendi evrenimizin değil, aynı zamanda olağanüstü büyük (ve muhtemelen sonsuz) sayıda bağımsız evrenin de ortaya çıkması anlamına gelmektedir. Ve bu evrenlerden her biri kendi parçacığına, anti parçacığına, radyasyonuna ve her ne formda enerji oluşabildiyse o formdaki enerjiyle dolu olacaktır.

Yine de bu dikkate değer hikaye göz önüne alındığında, bu hafta bize sorulan soruyla ilgili haklı olarak endişelenebilirsiniz: "Bütün bunlar için gereken enerji nereden geldi?"

Evrenin atomları nötr hale geldikten sonra, fotonlar sadece saçılmayı durdurmakla kalmadı, yaptıkları tek şey, içinde bulundukları genişleyen uzay-zamana bağlı olarak kırmızıya kaymak, Evren genişledikçe seyrelmek ve dalga boyları kırmızıya kaymaya devam ettikçe enerji kaybetmek. Enerjinin korunmasını sağlayacak bir enerji tanımı uydurabilsek de, bu yapmacıktır ve sağlam değildir. Genişleyen bir Evrende enerji korunmaz.
Evrenin atomları nötr hale geldikten sonra, fotonlar sadece saçılmayı durdurmakla kalmadı, yaptıkları tek şey, içinde bulundukları genişleyen uzay-zamana bağlı olarak kırmızıya kaymak, Evren genişledikçe seyrelmek ve dalga boyları kırmızıya kaymaya devam ettikçe enerji kaybetmek. Enerjinin korunmasını sağlayacak bir enerji tanımı uydurabilsek de, bu yapmacıktır ve sağlam değildir. Genişleyen bir Evrende enerji korunmaz.
Forbes

Genişleyen Evrende Enerji Korunumunu Doğru Anlamak...

İşlerin içgüdümüze ters gitmeye başladığı yer ise şudur: Şüphesiz ki enerjinin korunması teorisini duymuşsunuzdur: Enerji asla yaratılamaz veya yok edilemez, sadece bir biçimden diğerine dönüştürülebilir. Bu, bir olayın uzayda bir noktada ve zamanda bir anda meydana gelen herhangi bir etkileşim, dönüşüm veya fiziksel fenomen olduğu Evren'deki herhangi bir olay için geçerlidir. Çarpışan iki parçacık bir olaydır; bir yüzeye çarpan ışık bir olaydır; iki gözlemcinin aynı yer ve zamanda buluşması olaydır. Evren'de meydana gelen her olayda, bildiğimiz kadarıyla, enerji korunur.

Ancak tüm Evren için (veya genel olarak bir uzay-zaman için) enerji her zaman korunmaz, hatta enerji, Evren'in tamamı için iyi tanımlanmış bir kavram da değildir. Enerji ancak bir andan diğerine genel olarak aynı olan statik bir uzay-zamandaysanız iyi tanımlanabilir. Bir kara deliğin etrafındaki boşluk buna bir örnektir: Karadeliğin kütlesi sabit kaldığı sürece özellikleri değişmez. Ancak genişleyen (veya küçülen) bir Evren, zamanla değişir. Mekânın kendisi büyüdükçe, farklı bileşenlerin enerjisi farklı, ölçülebilir şekillerde değişir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Topografik Klinik Anatomi
  • Boyut: 19,5 X 27,5
  • Sayfa Sayısı: 754
  • Basım: 9
  • ISBN No: 9786053552789
Devamını Göster
₺205.00
Topografik Klinik Anatomi

Madde ve radyasyon, artan hacmi nedeniyle Evren genişledikçe daha az yoğun hale gelirken; karanlık enerji, uzayın kendisine özgü bir enerji şeklidir. Genişleyen Evrende yeni alan yaratıldıkça, karanlık enerji yoğunluğu sabit kalır.
Madde ve radyasyon, artan hacmi nedeniyle Evren genişledikçe daha az yoğun hale gelirken; karanlık enerji, uzayın kendisine özgü bir enerji şeklidir. Genişleyen Evrende yeni alan yaratıldıkça, karanlık enerji yoğunluğu sabit kalır.
Forbes

Örneğin hem normal madde hem de karanlık madde, parçacıklardan yapılmıştır: İkisi de belirli bir kütleye sahiptirler ve belirli bir hacmi işgal ederler. Evren genişledikçe, parçacıkların sayısı aynı kalır, hacim artar; ancak toplam enerji aynı kalır.

Diğer taraftan radyasyon, farklıdır. Işık dalgaları, dalga boylarıyla tanımlanan bir enerjiye sahiptir: Daha kısa dalga boyu daha yüksek enerji, daha uzun dalga boyu daha düşük enerji anlamına gelir. Evren genişledikçe, radyasyondaki kuanta sayısı aynı kalır, ancak dalga boyu daha uzun mesafelere doğru tıpkı bir ok gibi gerilir ve her bir kuantumun enerji kaybetmesine neden olur. Zaman geçip hacim arttıkça, toplam enerji düşer.

Karanlık enerji de farklıdır. Uzayın dokusuna özgü bir enerjidir: Her ne kadar bugün çok bir değeri olmasa daKozmik Enflasyon sırasında büyük öneme sahipti. Uzay genişledikçe enerji yoğunluğu sabit kalır, ancak hacim artar. Evrenin toplam enerjisi zamanla artar, çünkü enerji yoğunluğun hacimle çarpımına eşittir.

Geleneksel olarak, içeriden pozitif (dışa doğru) bir baskı gelmesi sonucu bir şeylerin genişlemesine alışkınız. Karanlık enerji (veya kozmolojik sabit) ile ilgili mantık dışı olan şey, eksi işaretli bir basınca sahip olması, ancak yine de uzay dokusunun genişlemesine neden olmasıdır.
Geleneksel olarak, içeriden pozitif (dışa doğru) bir baskı gelmesi sonucu bir şeylerin genişlemesine alışkınız. Karanlık enerji (veya kozmolojik sabit) ile ilgili mantık dışı olan şey, eksi işaretli bir basınca sahip olması, ancak yine de uzay dokusunun genişlemesine neden olmasıdır.
Forbes

Birçok insan için tatmin edici olmasa da gerçek şudur: Alanı zamanla genişleyen veya büzülen bir Evren için, enerji ne korunur ne de tam olarak tanımlanır. İsterseniz, enerjinin evrensel bir tanımını dayatarak enerjinin korunmasını zorlayabilirsiniz:[1] Bu, Evren'in bir bölümünün çevresine bir sınır çizebileceğiniz ve "enerjinin burada korunması gerektiğini" talep edebileceğiniz bir tanımdır. Bunu yapmanın tek yolu, Evren genişlerken çizdiğiniz sınır üzerinde yapılan işin tanımını eklemektir. Radyasyon, pozitif iş yapar ve bu yüzden enerji kaybeder; karanlık enerji (veya enflasyon enerjisi) negatif iş yapar ve bu yüzden toplam enerji artar.

Her ne kadar böyle bir dayatma çekici olsa da sağlam bir tanım oluşturmaz. Bu, yalnızca enerjinin korunması gerektiğine ilişkin önyargımıza uyması için (hatırlatmak isteriz ki yanlış bir şekilde) yapmayı seçebileceğimiz bir tanımdır.

Gerçek şu ki, enerji korunumu, genişleyen Evren teorisinde değil, yalnızca belli bir alanda çalışır. "Bedava öğle yemeği yoktur." ifadesini duymuş olabilirsiniz. Dünya'da doğru olsa da, bu akıl yürütme genişleyen Evren için geçerli değildir. Aslında, eğer enflasyon ve çoklu evren gibi fikirler doğruysa, belki de gerçek şu ki, Evren, nihai bedava öğle yemeğidir. Bu da geçirdiğimiz zor zamanlarda minnettar olabileceğimiz bir şey olarak görülebilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Forbes | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/05/2022 20:50:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11403

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Asteroid
Sosyal Medya
Basınç
Makale
Evrimsel Antropoloji
Hız
Amerika Birleşik Devletleri
Çocuklar İçin Bilim
Primatlar
Arkeoloji
Kuşlar
Hominid
Wuhan
Nobel Ödülü
Hayvanlar Alemi
Kadın Sağlığı
Paleontoloji
Kuyrukluyıldız
Jinekoloji
Tehlike
Kitap
Anatomi
Aslan
Richard Dawkins
Eczacılık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et