Bor

Bor Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Bor
Bor parçaları
Materials Hub
Dilan Emektar Editör Dilan Emektar
3 dakika
2,942 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 6. yazısıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bor
  • İngilizce İsim Boron
  • Sembol B
  • Atom Numarası 5
  • Grup 13
  • Periyot 2
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p1
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [He] 2s2 2p1
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 10.81 Da ( Da)
  • Blok p
  • Kategori Metalsi
  • Görünüm Siyah-kahverengi
  • Atomik Yarıçap 85 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 4200 K
  • Erime Sıcaklığı 2349 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 2.08 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 1.0×10−5 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0450 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.00016 %
  • Deniz Suyunda 4.44×10−6 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.000018 %
  • Güneş'te 1.1×10−5 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 2.1×10−5 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 185 GPa
  • Poisson Oranı
  • Young Modülü GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke İngiltere/Fransa
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı L. Gay-Lussac ve L.J. Thénard, 1808
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı H. Davy, 1808
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Bor, sembolü "B" ve atom numarası 5 olan kimyasal bir elementtir. Saf bor, koyu renkli amorf bir tozdur. Yıldız nükleosentezi ile değil, tamamen kozmik ışın parçalanması ve süpernovalar tarafından üretilen, güneş sisteminde ve yerkabuğunda az miktarda bulunan bir elementtir. Yer kabuğunun ağırlıkça yaklaşık %0.001'ini oluşturur.[1], [2] Saf bor, meteoritlerde küçük miktarlarda bulunan bir metaloiddir ve gezegenimizde doğal olarak bulunmaz.

Borun esas kullanım alanı kimyasal bileşiklerdir. Küresel olarak tüketilen tüm borun yaklaşık yarısı, yalıtım ve yapısal malzemelerdeki cam elyafının bir katkı maddesidir. Biyolojide boratlar, memeliler için zehirli değildir (sofra tuzuna benzer), ancak eklem bacaklılar için zehirlidir ve böcek öldürücü olarak da kullanılır. Saf bor nadirdir ve üzerinde yeterince çalışılmamıştır çünkü endüstriyel anlamda üretimi zordur.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Bor, başlıca ticari bor mineralleri olan boraks ve kernit ile birleşerek, özellikle Kaliforniya'nın kurak bölgelerinde yoğunlaşmıştır.[3] Dünyanın yüksek oksijene sahip ortamında, bor her zaman borat içerisinde tamamen oksitlenmiş olarak bulunur. Bu nedenle bor, Dünya'da temel formunda bulunmaz.[4]

Bor, yerkabuğu kütlesinin yalnızca %0.001'ini temsil eden, nispeten nadir bir element olmasına rağmen, içinde boratın çözünebildiği hareketli suların içinde yüksek oranda konsantre olabilir. Boraks ve borik asit gibi bileşiklerde doğal olarak bir arada bulunur. Bazen volkanik kaynak sularında da bulunabilir.

Ekonomik açıdan önemli bor kaynakları kolemanit, rasorit (kernit), üleksit ve tinkal mineralleridir. Bunlar mineraller, çıkarılan bor içerikli cevherin %90'ını oluşturmaktadır. Halen kullanılmayan bilinen en büyük küresel boraks yatakları, Eskişehir, Kütahya ve Balıkesir illeri dahil Orta ve Batı Türkiye'de bulunmaktadır.[5], [6], [7]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Yeryüzünden çıkarılan bor cevherinin neredeyse tamamı borik asit ve sodyum tetraborat pentahidrata dönüştürülmekte kullanılmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde borun %70'i cam ve seramik üretiminde kullanılmaktadır.[8]

Bor bileşiklerinin küresel endüstriyel ölçekte başlıca kullanımı, özellikle Asya'da bor içeren yalıtım ve yapısal fiberglaslar için cam elyaf üretimidir. Cam elyaflarının mukavemetini veya akışkanlık özelliklerini etkilemek için cama boraks pentahidrat veya boroksit olarak eklenir.[9] Küresel bor üretiminin bir diğer %10'u, yüksek mukavemetli cam eşyalarda kullanılan borosilikat cam içindir. Küresel borun yaklaşık %15'i bor seramiklerinde kullanılmaktadır. Tarım, küresel bor üretiminin %11'ini, ağartıcı ve deterjanları yaklaşık %6'sını tüketmektedir.[10]

Tarihi

"Tinkal" olarak da bilinen boraks, Çin'de MS. 300 yılından itibaren kullanıldı ve bir miktar ham boraks, simyacı Jābir ibn Hayyān'ın MS 700'de bahsettiği gibi Batı'ya ulaştı. Marco Polo, bazı sırları 13. yüzyılda İtalya'ya geri getirdi. Agricola, 1600 civarında boraksın metalürjide bir eritken olarak kullanıldığını bildirdi. Borik asit; 1777 yılında Floransa, İtalya yakınlarındaki kaplıcalarda, öncelikle tıbbi kullanımları ile "Sal Sedativum" olarak tanındı.

İtalya'nın Sasso kentinde bulunan nadir mineral ise "Sassolite" olarak da adlandırıldı. Sasso, 1827'den 1872'ye kadar, yani Amerikan kaynakları yerini aldığında, Avrupa boraksının ana kaynağıydı.[11] Bor bileşikleri, Francis Marion Smith'in Pacific Coast Borax Company'nin ilk kez popüler hale getirdiği ve düşük maliyetle ürettiği 1800'lerin sonlarına kadar nispeten nadiren kullanıldı.[12]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Etimolojisi

Elementin adı, "boraks"ın Arapça adı olan "Burak"tan türemiştir.[13] [14]

Önlem ve Güven

Bor elementi, boroksit, borik asit, boratlar ve birçok bor bileşiği, insanlar ve hayvanlar için nispeten zararsızdır. Hayvanlar için LD50 (%50 ölüm oranının olduğu doz) vücut ağırlığının kg'ı başına yaklaşık 6 g'dır. LD50'si 2 gramın üzerinde olan maddeler zehirli değildir. Ciddi bir etkisi olmadan günde 4 g borik asit alımı mümkündür, ancak birkaç dozdan daha fazlası zehirli olarak kabul edilmektedir.

50 gün boyunca günde 0.5 gramdan fazla alımı, küçük sindirim sorunları gibi sorunlara neden olur.[15] Borun beslenmede etkisi kemik büyümesi, yara iyileşmesi ve antioksidan aktivite için yararlı olabilir ancak vücuda yetersiz miktarda bor girmesi de bor eksikliğine neden olur.[16] Borik asit, böcekler için memelilere göre daha zehirlidir ve rutin olarak böcek ilacı olarak kullanılır.[17]

İlginç Bilgiler ve Diğer

  • Saf bor, koyu renkli amorf bir tozdur.
  • Bor metaloitlerin en yüksek erime noktasına sahiptir.
  • Bor metaloitlerin en yüksek kaynama noktasına sahiptir.
  • Bor-10 izotopu, nükleer reaktörlerde nötron emici olarak kullanılır ve acil durum kapatma sistemlerinin bir parçasıdır.
  • Bor, yarı iletken üretiminde p tipi yarı iletkenlerin yapımında katkı maddesi olarak kullanılır.
  • Bor, alev testlerinde parlak yeşil yanar.
  • Borun yeşil alev özellikleri havai fişeklerde kullanılır.
  • Isı şokuna karşı direncini artırmak için cama bor eklenir. Çoğu laboratuvar cam malzemesi borosilikat camdan yapılır.
  • Bor, süper güçlü neodim mıknatısların önemli bir bileşenidir. Nd2Fe14B, bu mıknatısların kimyasal formülüdür.
  • Bor, bitkiler için temel bir besin elementidir. İnsanlar için çok hafif zehirlidir ama eklembacaklılar için ölümcüldür.
  • Amerika Birleşik Devletleri ve Türkiye en büyük boraks yataklarına sahiptir.[18]
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Bilim Budur! 6
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 6. yazısıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/11/2021 00:10:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9860

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Ekonomi
Oksijen
Yaşamın Başlangıcı
Hidrotermal Baca
Böcek Bilimi
Karanlık Madde
Nasa
Ribozim
Kara Delik
Cinsel Seçilim
Maske
Epigenetik
Obezite
Çocuk
Jeoloji
Homo Sapiens
Haber
Matematik
Araştırmacılar
Tarih
Kan Hastalıkları
Balık
Aile
Veri
Kimyasal
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et