Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Berilyum

Berilyum Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Berilyum
Berilyum oksit örneği
Wikipedia Commons
Dilan Emektar Editör Dilan Emektar
3 dakika
202 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 5. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Özellikler

Berilyum, sembolü "Be" ve atom numarası 4 olan kimyasal bir elementtir. Evrendeki bolluk oranı diğer elementlere kıyasla daha düşüktür. Berilyum, yıldızların çekirdeklerinde eriyerek ağır metallere dönüşür ve zaman içinde tamamen tükenir. Yalnızca minerallerin içinde bulunan diğer elementlerle bir aradayken saf halde gözlemlenebilen iki değerlikli bir element olma özelliğine de sahiptir. Berilyum içeren değerli taşlar arasında; beril (akuamarin, zümrüt) ve krizoberil bulunur. Berilyum; çelik renginde, güçlü, hafif ve kırılgan bir toprak alkali metaldir.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Güneş'te bir milyar parçada 0.1 oranında, Dünya'nın kabuğunda ise 2-6 ppm(milyon parçada bir) bulunma oranına sahiptir.[1] En çok 6 ppm ile toprakta bol miktarda bulunur buna kıyasla Dünya atmosferinde ise eser miktarda berilyum bulunur.[2] Deniz suyundaki bulunma oranı trilyonda 0.2-0.6 kadardır.[2], [3] Berilyumun iki ana cevheri, beril ve bertrandittir. Bu iki ana cevher; Arjantin, Brezilya, Hindistan, Madagaskar, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunur. Dünyanın toplam berilyum rezervi 400.000 tonun üzerindedir.[4]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Radyasyon Pencereleri

Berilyumun en eski ve hala en önemli uygulamalarından biri, X-ışını tüplerinde kullanılan radyasyon pencereleridir.[4] X-ışını görüntülerindeki yapay lekeleri önlemek için berilyumun saflığına ve temizliğine ihtiyaç duyulur.

Mekanik Uygulamalar

Sertliği, hafifliği ve geniş bir sıcaklık aralığındaki yapısal kararlılığı nedeniyle metal berilyum; yüksek hızlı uçaklarda, güdümlü füzelerde, uzay araçlarında, uydularda, savunma ve havacılık endüstrilerinde kullanılır. Birçok sıvı yakıtlı rokette, saf berilyumdan yapılmış roket nozulları kullanmıştır.[5] Berilyum tozu, bir roket yakıtı olarak kullanılmak üzere denenmiş ancak bu fikir hiçbir zaman hayata geçirilmemiştir.[6] Berilyum ile az sayıda, yüksek kaliteli bisiklet gövdesi de yapılmıştır.[7] 1998'den 2000'e kadar McLaren Formula 1 ekibi, berilyum-alüminyum alaşımlı piston içeren Mercedes-Benz motorları kullanmıştır.[5]

Reklamı Kapat

Aynalar

Berilyum içerikli aynalar oldukça ilgi çekicidir. Bal peteği destek yapısına sahip büyük aynalar, düşük ağırlığın ve yapısal kararlılığın kritik olduğu meteorolojik uydularda kullanılır. Daha küçük berilyum aynalar, optik yönlendirme sistemlerinde ve yangın kontrol sistemlerinde kullanılmaktadır. Örneğin; Alman yapımı Leopard 1 ve Leopard 2 ana muharebe tanklarında, berilyum içeren optik lensler kullanılmıştır.

Tarihi

Berilyum içeren beril minerali, Mısır'ın hanedanı Ptolemaios zamanından bu yana kullanılmaktadır.[8] MS 1. yüzyılda Romalı doğa bilimci Pliny the Elder, Natural History ansiklopedisinde beril ve zümrütün benzer özelliklere sahip olduklarından bahsetmiştir.[9]

Etimolojisi

Berilyum kelimesinin kullanımları birçok dilde görülmektedir. Latince'de "beryllus", Fransızca'da "béry", Antik Yunanca'da "βήρυλλος", "bērullos", Prakrit dilinde "वॆरुलिय‌ (veruliya)", Pali dilinde "वेलुरिय (veḷuriya)", "भेलिरु (veḷiru)" veya "भिलर् (viḷar)" gibi kelimeler berilyumun yerine kullanılan ilk örneklerdir. Kelimenin esas kaynağı, Güney Hindistan kökenli olan ve bugünkü Belur şehrinin adıyla ilişkilendirilen Sanskritçe kelime (vaidurya)'dır.[10]

Önlem ve Güven

Ortalama bir insan vücudunda yaklaşık 35 mikrogram berilyum bulunur ve bu miktar zararlı kabul edilebilecek değerde değildir. Berilyum ve magnezyum aynı ortamda bulunduğu zaman kimyasal olarak benzedikleri için birbirinin yerini alabilirler. Bu da magnezyum içermesi gereken bir enzimin, istenmeyen bir şekilde berilyum ile tepkimeye girmesine ve bozulmasına neden olabilir.[11]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Berilyum elementi, özellikle hücre çekirdeklerini hedefleyerek birçok dokuya ve hücreye kolayca girebilir. Bu elementin zehirleme etkisi, insan vücudunda berilyum seviyelerini kontrol eden bir mekanizma olmadığı için ve berilyumun doku içine girdikten sonra çıkarılamadığı nedeniyle daha da kötüye gider.[12]

İlginç Bilgiler ve Diğer

  • Berilyum oda sıcaklığında kırılgan bir elementtir.
  • Çelik ile karşılaştırıldığında berilyumun sertliği 6 kat daha fazladır.
  • Berilyum yoğunluğu alüminyumun yalnızca 2/3'ü kadardır.
  • Kıvılcıma dayanıklı aletler yapmak için bir bakır ve berilyum alaşımı kullanılır.
  • Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı, berilyumun kanserojen olduğunu ve bu elemente uzun süre maruz kalmanın akciğer kanserine yol açabileceğini söylemiştir. Bu, berilyum madenciliğine dahil olan kişilerin daha büyük tehlike altında olduğu anlamına gelir.
  • Günlük olarak kullandığımız cep telefonların, kameraların ve diğer taşınabilir cihazların içeriğinde berilyum vardır.[13], [14], [15]
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ M. Publishing. (2021). The Merck Index: An Encyclopedia Of Chemicals, Drugs, And Biologicals. ISBN: 9780911910001.
  • ^ a b J. Emsley. (2001). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide To The Elements. ISBN: 9780198503408. Yayınevi: Oxford University Press, USA. sf: 59.
  • ^ M. Winter. Abundance In Oceans. (07 Mart 2011). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Web Elements | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b J. Emsley. (2001). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide To The Elements. ISBN: 9780198503408. Yayınevi: Oxford University Press, USA. sf: 58.
  • ^ a b W. Ward. Aluminium-Beryllium. (07 Mart 2010). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Ret Monitor | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Emsley. (2001). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide To The Elements. ISBN: 9780198503408. Yayınevi: Oxford University Press, USA.
  • ^ mombat.org. Museum Of Mountain Bike Art & Technology. (07 Mart 2011). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Mombat | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Elvira. Discovery Of The Elements. (07 Mart 1968). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Internet Archive | Arşiv Bağlantısı
  • ^ [Easton, Pa.] Journal of chemical education. Discovery Of The Elements. (07 Mart 1968). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Internet Archive | Arşiv Bağlantısı
  • ^ www.etymonline.com. Beryl. Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: EtymOnline | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Emsley. (2001). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide To The Elements. ISBN: 9780198503408. Yayınevi: Oxford University Press, USA. sf: 57.
  • ^ B. Venugopal. (2013). Physiologic And Chemical Basis For Metal Toxicity. ISBN: 9781468429527. Yayınevi: Springer Science & Business Media. sf: 167-168.
  • ^ periodic.lanl.gov. Periodic Table Of Elements: Los Alamos National Laboratory. Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: LANL | Arşiv Bağlantısı
  • ^ beryllium.com. Did You Know - Facts About Beryllium. Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Beryllium | Arşiv Bağlantısı
  • ^ V. A. T. Helmenstine. Beryllium Facts. (19 Mayıs 2015). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Science Notes and Projects | Arşiv Bağlantısı
  • M. Winter. Abundance In The Sun. (07 Mart 2011). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Web Elements | Arşiv Bağlantısı
  • D. Lupton. 11 Beryllium. (19 Mayıs 2006). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Springer Science and Business Media LLC doi: 10.1007/10689123_36. | Arşiv Bağlantısı
  • M. Schwartz. (2002). Encyclopedia Of Materials, Parts And Finishes. ISBN: 9781566766616. Yayınevi: CRC Press. sf: 62.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/03/2021 06:24:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9859

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kozmoloji
Kimyasal
Vegan
Türkiye
Kuantum
Küresel Salgın
Ağız Sağlığı
Hamilelik
Hormon
Yılan
Duygu
Kanser
Tardigrad
Karanlık Enerji
Göğüs
Beslenme Davranışı
Oyun
Skeptisizm
Genel Görelilik
Savunma
Allah
Entropi
Maymun
Sperm
Bakteri
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Sınırlı sayıda kalp atışımız olduğunu düşünüyorum ve benimkileri boşa harcamaya hiç niyetim yok!”
Neil Armstrong
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku