"Bir El Daha..." Derken Sabah Oldu: Oyun Bağımlılığı Gerçekten Var mı?

Saat gece 23.00.

"Yarım saat oynayıp yatacağım."

Saat 23.30.

"Bu görevi bitireyim bırakırım."

Saat 00.15.

"Takım beni bekliyor."

Saat 01.30.

"Bu maçtan sonra kesin çıkıyorum."

Saat 03.47.

Kuşlar ötmeye başlamıştır.

Hayatınızda bir noktada bu senaryoyu yaşadıysanız yalnız değilsiniz.

Dünyada milyarlarca insan video oyunu oynuyor. Kimimiz telefonda birkaç dakika Candy Crush oynuyor, kimimiz FIFA'da arkadaşlarımızı yenmeye çalışıyor, kimimiz ise saatlerimizi Fortnite, PUBG, LoL veya World of Warcraft evrenlerinde geçiriyoruz.

Çoğumuz için oyun eğlenceli bir hobi.

Ama bazen işler biraz kontrolden çıkabiliyor.

Oyun Oynamak Ne Zaman Sorun Olur?

Önce önemli bir şeyi netleştirelim:

Uzun süre oyun oynamak tek başına bağımlılık değildir.

Aksi halde sınav haftasında günde 12 saat ders çalışan öğrencileri de "ders bağımlısı" ilan etmemiz gerekirdi.

Sorun süre değil.

Sorun kontrol kaybı.

Örneğin kişi:

• Sürekli oyun düşünüyorsa,

• Oynamadığı zaman huzursuz oluyorsa,

• Dersleri veya işi aksıyorsa,

• Ailesiyle daha az vakit geçiriyorsa,

Agora Bilim Pazarı

Yapay Zeka Destekli Kodlama - İlk Uygulamanı Tasarla

Yapay zeka araçlarını kullanarak, saatler içinde çalışan web sitenizi veya uygulamanızı yapmaya hazır mısınız?Eyüp Can Akman (Software Architect @ Evrim Ağacı) …

Devamını Göster

₺800,00

Satın Al Tüm Ürünler

• Uyku düzeni bozuluyorsa,

• Buna rağmen devam ediyorsa,

işte o zaman uzmanlar alarm zillerinin çalmaya başladığını söylüyor.

Peki Oyunlar Neden Bu Kadar Çekici?

Çünkü oyun tasarımcıları işlerini çok iyi biliyor.

Bir düşünün.

Gerçek hayatta terfi almak için aylarca çalışmanız gerekebilir.

Ama oyunda?

"Ding!"

+100 XP

"Ding!"

Yeni seviye

"Ding!"

Yeni zırh

"Ding!"

Başarı rozeti

Beynimiz ödülleri sever.

Özellikle de sık ve düzenli gelen ödülleri.

Video oyunları ise beynimizin ödül sistemine adeta açık büfe sunar.

"Bir Maç Daha" Tuzağı

Birçok çevrimiçi oyun sonsuzdur.

Eskiden Mario'nun sonuna gelir, prensesi kurtarır ve oyun biterdi.

Şimdi ise:

• Yeni sezon geliyor.

• Yeni karakter geliyor.

• Yeni harita geliyor.

• Yeni görev geliyor.

• Yeni kostüm geliyor.

Yani oyun hiçbir zaman gerçekten bitmiyor.

Siz oyunu bırakıyorsunuz.

Oyun sizi bırakmıyor.

Oyun Mu Oynuyoruz, Sosyalleşiyor Muyuz?

İşin ilginç tarafı şu:

Birçok kişi artık oyun oynamak için değil, arkadaşlarıyla vakit geçirmek için oyuna giriyor.

Eskiden mahalle maçları vardı.

Bugün Discord sunucuları var.

Eskiden apartman önünde buluşulurdu.

Bugün takım sohbetinde.

Araştırmalar sosyal bağ kurmanın oyun motivasyonları arasında önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor. İnsanlar sadece puan kazanmak için değil, arkadaşlarıyla birlikte olmak için de oyun oynuyor.

Her Oyunun Riski Aynı mı?

Hayır.

Bazı oyunlar daha fazla zaman yatırımı istiyor.

Özellikle:

• MMORPG'ler

• MOBA oyunları

• Battle Royale oyunları

oyuncuları uzun süre ekran başında tutabiliyor.

Çünkü bu oyunlar yalnızca oyun değil.

Birer dijital yaşam alanı.

Karakteriniz var.

Arkadaşlarınız var.

Başarılarınız var.

Hatta bazen ikinci bir kimliğiniz var.

Oyun Bozukluğu Gerçekten Hastalık mı?

Bu konu yıllarca tartışıldı.

Sonunda Dünya Sağlık Örgütü 2019 yılında "Gaming Disorder"ı resmi bir ruhsal bozukluk olarak kabul etti.

Bu şu anlama gelmiyor:

"Çocuğunuz günde iki saat oyun oynuyor, hasta oldu."

Hayır.

Ancak küçük bir grup insan için oyun davranışı ciddi işlev kaybına yol açabiliyor.

Tıpkı kumar bağımlılığında olduğu gibi.

Anne Babaların En Çok Yanıldığı Nokta

Birçok ebeveyn şöyle düşünüyor:

"Oyun yüzünden çocuğum mutsuz."

Bazen durum tam tersi olabilir.

Araştırmalar depresyon, kaygı bozukluğu ve DEHB gibi sorunların bazı kişilerde aşırı oyun oynama riskini artırabileceğini gösteriyor.

Yani oyun bazen sebep değil, sonuç olabilir.

Kendini yalnız hisseden bir genç.

Arkadaş bulmakta zorlanan biri.

Okulda başarısız hisseden bir öğrenci.

Gerçek dünyada bulamadığı başarı hissini oyunlarda arayabilir.

Tedavisi Var mı?

Evet.

Üstelik tedavinin amacı oyunları tamamen yasaklamak değildir.

Çünkü hedef "oyunu yok etmek" değil, kişinin hayat üzerindeki kontrolünü yeniden kazanmasını sağlamaktır.

Bugün en çok kullanılan yöntemlerden biri bilişsel davranışçı terapidir.

Bazı durumlarda depresyon, kaygı veya DEHB gibi eşlik eden sorunların tedavisi de gerekir. Aile desteği ve davranış değişikliği programları da yararlı olabilir.

Peki Oyun Bağımlılığı Nasıl Tedavi Ediliyor?

İnternette bu konuda iki uç görüşle karşılaşabilirsiniz.

Bir grup:

"Bilgisayarı kırın, interneti kapatın, telefonu alın."

der.

Diğer grup ise:

"Boş verin, çocuk eğleniyor."

diye düşünür.

Bilim insanları ise genellikle bu iki yaklaşımın da doğru olmadığını söylüyor.

Çünkü amaç oyunları tamamen hayatımızdan çıkarmak değil; oyunların hayatımızı ele geçirmesini önlemek.

1. Önce Sorunun Ne Olduğunu Anlamak Gerekir

Birçok kişi için oyun asıl sorun değildir.

Bazen oyun;

• yalnızlıktan kaçmanın,

• stresle baş etmeye çalışmanın,

• başarısızlık hissini unutmanın,

• sosyal ilişki kurmanın

bir yolu olabilir.

Bu nedenle tedavinin ilk aşaması genellikle kişinin neden bu kadar yoğun oyun oynadığını anlamaktır.

2. Bilişsel Davranışçı Terapi

Bugün oyun bozukluğu için en fazla bilimsel desteğe sahip yöntemlerden biri bilişsel davranışçı terapidir (BDT). Bu yaklaşım kişinin oyunla ilgili düşünce ve davranış kalıplarını fark etmesine yardımcı olur.

Örneğin:

• "Takımı bırakırsam arkadaşlarım kızar."

• "Bu sezonu kaçırırsam geri kalırım."

• "Gerçek hayatta başarılı değilim ama oyunda iyiyim."

gibi düşünceler sorgulanmaya başlanır.

Amaç oyunu yasaklamak değil, kontrolü geri kazanmaktır.

3. Uyku Düzenini Kurtarmak

Birçok oyuncunun ilk kaybettiği şey paradan önce uykudur.

Gece 03.00'te uyuyan birinin sabah okula veya işe motive gitmesi zordur.

Bu nedenle uzmanlar genellikle:

• yatak odasında oyun oynamamayı,

• ekran kullanımına saat sınırı koymayı,

• uyumadan önce ekran süresini azaltmayı

önerir.

4. Aileyi Tedaviye Katmak

Özellikle ergenlerde aile desteği çok önemlidir.

İlginç olan şu ki araştırmalar aile temelli yaklaşımların da yararlı olabileceğini göstermektedir.

Fakat sürekli:

"Bilgisayarı kapat!"

diye bağırmak genellikle işe yaramaz.

Çünkü sorun çoğu zaman bilgisayar değil, onun arkasındaki ihtiyaçtır.

5. Eşlik Eden Sorunları Tedavi Etmek

Oyun bozukluğu olan kişilerde sıklıkla:

• depresyon,

• kaygı bozukluğu,

• DEHB,

• obsesif kompulsif belirtiler

görülebilmektedir.

Bazen bu sorunlar tedavi edildiğinde oyun davranışı da belirgin şekilde azalır.

6. İlaç Var mı?

Birçok kişinin beklediği "oyun bağımlılığı hapı" şu anda yok.

Ancak bazı durumlarda depresyon, DEHB veya yoğun dürtüsellik gibi eşlik eden sorunlar için ilaç tedavileri kullanılabilmektedir. Bupropion, atomoksetin, metilfenidat ve bazı antidepresanlarla ilgili çalışmalar yapılmıştır.

Yine de günümüzde en güçlü kanıt psikolojik tedaviler lehinedir.

Eğer oyun yüzünden:

• dersleriniz aksıyorsa,

• iş performansınız düşüyorsa,

• ilişkileriniz bozuluyorsa,

• uyku düzeniniz çöktüyse,

sorun oyun oynamanız değil, oyunun hayatınızdaki dengeyi bozmuş olması olabilir.

Ama iyi haber şu:

Oyun bozukluğu tedavi edilebilen bir durumdur.

Ve çoğu zaman çözüm bilgisayarı pencereden atmak değil, hayatın geri kalanını yeniden oyuna dahil etmektir.

Sonuç: Sorun Oyunlar Değil, Dengedir

Oyunlar insanlık tarihinin en etkileyici eğlence araçlarından biri olabilir.

Bize hikâyeler anlatırlar.

Arkadaşlıklar kurdururlar.

Yeni beceriler öğretebilirler.

Stresi azaltabilirler.

Ama her güçlü araç gibi aşırı kullanıldığında sorun yaratabilirler.

Belki de doğru soru şudur:

"Oyun oynuyor muyum, yoksa oyun beni mi oynuyor?"

Eğer bu sorunun cevabı sizi biraz düşündürdüyse, yazının amacı yerine ulaşmış demektir.