ATABETÜ'L HAKAYIK

Edebiyatımızın geçiş dönemi eserlerinden biri olan Atabetü'l Hakayık edip Ahmet yüknek'in yazdığı bir eserdir. Edip Ahmet yükneki 12 yüzyılda yaşamış bir şairdir. Doğduğu yer veya doğum tarihi konusunda hiçbir bilgi yoktur, bir nasihatname veya siyasetname niteliği taşıyan ve karahan türkçesinin en önemli eserlerinden biri olan Atabetü'l Hakayık (gerçeklerin eşliği) adlı eseri günümüze ulaşmıştır. Eseri Karahanlılar'a hanedanına mensup bir idari olduğu düşünülen Muhammed dad sipehsalara hediye etmiştir. Eserin en eski nüshası 15 yüzyılın başına ait Semerkant’ta Timurlulardan edebi eserlere meraklı ve ilgili olan Emir Arslan hoca Tarhan tarafından düzenlenmiş bu nüshanın sonunu ek olarak eklenmiş bilgilerden Ahmet yüknek'in doğuştan kör ve babasının adının Mahmut olduğu tahmin edilmektedir. Eserlerinde sık sık hadisleri ayetleri değinmesi arapça bilen İslami ilimleri tahsil etmiş bir kişi olduğunu göstermektedir eserlerinde ilmin mutluluğa götüren yol oluşundan cömertliğin bütün ayıpları yıkayan bir şey olduğunda, kibirin kötülüğünden bahsedilmiştir eseri Kutadgu Bilig'in etkisinde yazdı söylenir. şairin ölümü hakkında hiçbir bilgi bulunmamaktadır.

Modern zamanda ilk olarak hibetü'l Hakayık veya aybeytül Hakayık olarak yanlış isimlerden alınmıştır Nazım birimi beyit ve dörtlüklerden oluşan bu eserin Şair Yusuf Has Hacip'in eserinin Kaşgar şivesi, Uygur alfabesi ile yazılmış ilk yazması İstanbul Ayasofya kütüphanesinde bulunmaktadır.

ÖZELLİKLERİ

▪︎Konusu dini ahlaktır.

▪︎Didaktik bir eserdir.

▪︎Nasihat ve önemli bilgiler içerir.

▪︎Gazel ve kaide tarzda şiirler vardır.

▪︎Beyit ve 101 dörtlükten oluşmaktadır.

▪︎Aruz ve hece ölçüsü kullanılmıştır.

▪︎Telmih sanatı sık sık bulunmuştur.

▪︎14 bölümden oluşur.

▪︎Baştaki 5 bölüm giriş, şairin nevi adını verdiği 8 bölüm asıl konu, sondaki bir bölümde bitiriştir.

▪︎Giriş kaside asıl konu ve bitişte dörtlüklerle yazılmıştır.

▪︎Giriş 40 beyit asıl konu ve bitiriş bölümlerinde 101 dörtlük vardır.

▪︎Tamamı 484 üzerinden oluşur.

Sercan Hatun