Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Bizi Yavaş Yavaş Öldüren "Fast Food" Hakkında Görmezden Gelinen Gerçekler: Fast Food Ne Demek? Neden Bu Kadar Fazla Fast Food Tüketiyoruz?

Bizi Yavaş Yavaş Öldüren "Fast Food" Hakkında Görmezden Gelinen Gerçekler: Fast Food Ne Demek? Neden Bu Kadar Fazla Fast Food Tüketiyoruz? Project Best Life
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Fast food, İngilizce isminin Türkçe karşılığı olan "hızlı yemek" kavramından da anlaşılacağı üzere, hızlı ve kolay bir şekilde hazırlanıp, kısa sürede yemeye hazır hale gelen, çoğunlukla seri üretim yoluyla üretilip ticari olarak satılan, gıdayla ilgili diğer faktörlerden ziyade "hizmet hızı" faktörüne odaklanan bir beslenme pratiği ve besin biçimidir. Fast food restoranlarında yaygın olarak görülen yemekler arasında tost, kumpir, döner, dürüm, balık ve patates cipsi, sandviç, pide, hamburger, kızarmış tavuk, patates kızartması, soğan halkası, tavuk nugget, taco, pizza, hot dog, dondurma gibi ürünler bulunur.

1950'lerde hayatımıza giren fast food restoran zincirlerinin şu anda dünyanın her tarafında bir hayli restoranları var ve artmaya devam ediyor. O zamandan bu zamana, restoran sayıları arttıkça gıda içeriklerinde de bazı şeyler arttı. Örneğin toplam yemek ve tatlı sayısı %226 oranında arttı, besin içeriğindeki sodyum miktarı arttı, porsiyon büyüklüğü arttı ve böylece kalori miktarı da arttı. Bu değerlerin artmasıyla sağlık riski de arttı. Zararlarını hepimiz kısmen biliyoruz ama hala tüketmeye devam ediyoruz.

Fast Food Tüketiminin En Belirgin Zararları

Dünyanın birçok yerinde yapılan araştırmalar 'fast food' tüketiminin obezite, hipertansiyon, Tip 2 diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar ile ilişkili olduğunu belirtiyor (Çin, İran, ABD, Fransa).

Bu hastalıkların belirlenen en büyük sebebi ise: kalori fazlalığı. Orta boy bir McDonald’s menüsü yediğinizde, günlük kalori ihtiyacınızın yarısından fazlasını karşılamış oluyorsunuz. Tek bir öğünde! Eğer sıradan bir beslenme yolu seçtiyseniz, geriye iki öğün ve ara öğünler daha kalıyor. Bu da kalori fazlanız olmasına yol açıyor. Kalori fazlası ise obeziteye yol açıyor. Obezite ise kardiyovasküler hastalıklar, böbrek problemleri, tip 2 diyabet, karaciğer hastalıkları gibi birçok sağlık problemi yaratıyor. Tabii eğer bir gençseniz ve her gün yüksek yoğunluklu egzersizler (HIIT) yapabiliyorsanız insülin direnci ve kardiyometabolik düzeninizi kısmen koruyabilirsiniz.

Bir diğer suçlu ise sodyum. Önerilen günlük sodyum alım değeri 2300 mg’dır. Bir kase kahvaltılık gevrek 250 mg, bir dilim pizza ve salata 710 mg sodyum içerir. Orta boy bir McDonald’s menüsü yediğinizde ise 1325 mg sodyum alısınız. Bu ise günlük ihtiyacın %57’sini oluşturuyor. Sodyum fazla tüketildiğinde ise hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalıklara sebep oluyor. Kardiyovasküler nedenlerden oluşan ölümlerin 10'da 1'i sodyuma bağlanır.

Her 2290 mg sodyum ile yaklaşık 40 mg kalsiyum kaybı olmaktadir. Günde 40 mg kalsiyum kaybı 10 yılda %10’luk kemik kaybı ile açıklanır. Bu da ileriki yaşlarda osteoporoza yol açar.

Gentside

Fast Food Tüketiminin Diğer Olası Zararları

Tabii ki bu kadarla bitmedi. Fast food tüketmenin başka olumsuz sonuçları da var: Örneğin fast food tüketimi ile depresyon arasında bir korelasyon var. Korelasyon diyoruz; çünkü nedensellik ilişkisi henüz ispatlanabilmiş değil, yani depresyonun sebebinin fast food tüketimiyle gelen besin içeriğinden dolayı olduğunu kesin olarak söyleyememekteyiz. Şu ana kadar yapılan araştırmaların söyleyebildiği tek şey, "fast food tüketen insanların depresyona daha meyilli olduğu" veya "daha depresif kişilerin daha çok fast food tükettiği" yönünde...

Fast food ile ilişkilendirilen bir diğer problem ise infertilite (kısırlık). Uzun süreli fast food tüketimi nedeniyle vücuda alınan yağların ve ftalatların üreme bozukluklarına yol açtığı düşünülüyor. Bu konu da halen araştırılmakta...

Üreme ve gelişim bozukluklarıyla ilgili olarak fast food tüketiminin menstrüel düzensizlik, sivilce ve aknelere de sebep olduğu düşünülüyor. Dolayısıyla aşırı fast food tüketimi, muhtemelen vücudumuz için hiç de iyi bir beslenme biçimi değil.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

The Daily Meal

Süt, Fast Food ve Doz

Bu durumu, aşırı süt tüketimiyle benzeştirmek mümkündür. Evet, bildiğimiz süt! Süt, içerdiği kolesterol nedeniyle kalp hastalığı riskini arttırır, içerdiği kalsiyum sebebiyle prostat kanseri riskini arttırır (AICR), D vitamini nedeniyle pankreas kanseriyle ve tip 2 diyabet dahil diğer birçok hastalık ile ilişkilendirilir. Bunların hiçbiri "normal" süt tüketiminde görülmez; ancak eğer günde 1 litreden fazla süt tüketilecek olursa, bu son derece sağlıklı gözüken besin maddesi vücudunuza zarar vermeye başlayabilir.

Aynı durum, fast food tüketimi için de geçerli. Elbette arada bir, örneğin 2 haftada bir veya ayda bir defa fast food tüketimi dolayısıyla yukarıdaki hastalıklara yakalanmanız beklenmemektedir. Ancak fast food tüketimi ne kadar artarsa, bu hastalıkların görülme riski de o kadar yükseliyor. Yani fast food, yapısı gereği kötü olan bir beslenme türü değil; Paracelsus'un da dediği gibi, "ilacı zehirden ayıran dozdur" ve fast food'un zehirli olmaya başladığı doz, diğer beslenme tiplerine göre çok daha düşük olduğu için, kendinizi fark etmeden zehirleme ihtimaliniz de o kadar yüksek olmaktadır.

Fast Food, Neden Bu Kadar Fazla Tüketiliyor?

Bunun hem pazarlamacılık, hem evrimsel biyoloji, hem beslenme bilimi, hem de sosyal bilimler açısından birçok nedeni var. Parça parça ele alacak olursak:

Daha Fazla Şeker!

Öncelikle, fast food denince akla gelen şey sadece hamburger ve patates gibi besinler değil, aynı zamanda onlara eşlik eden gazlı içeceklerdir. Bu gazlı içeceklerin çoğunda, fast food ürünündeki şekerden 10 kata kadar daha fazla şeker içeriği bulunmaktadır. Fazla şeker ise daha fazla yememize ve uzun vadede şekere bağımlı olmamıza sebep olur. Bir deneyde, farelere bir hafta boyunca kesintili bir biçimde şekerli su ve yem verilmiştir; yani farelerin beslenme döngüsü, "besin takviyesi - 12 saat bekleme - besin takviyesi - 12 saat bekleme..." şeklinde sürdürülmüştür. Deney sonucunda, şeker tüketiminin farelerde (şeker almayan kontrol grubuna göre) daha çok besin tüketimine yol açtığı ve hatta bu deney grubunun bir noktadan sonra, şeker bulamadığında yoksunluk krizi semptomları gösterdiği ortaya konmuştur.

Daha Fazla Dopamin!

Şeker tüketiminin bir uzantısı da, ödül-ceza mekanizmasıdır. Beynimizdeki ödül sistemleri, bizi hayatta kalmaya teşvik edecek davranışları ödüllendirecek biçimde evrimleşmiştir. Yemek yeme veya seks gibi temel ihtiyaçlarımızı karşılarken bu ödül sistemi devreye girer ve dopamin adı verilen kimyasal bir madde salgılanır. Biz de bu salınımı "zevk" olarak algılarız; yani "zevk" dediğimiz şey, aslında beynimizden salgılanan bu hormonun beynimizde yarattığı hislerdir. Gittiğimiz herhangi yabancı bir şehirde bile tanıdık restoranlar ile karşılaşıyoruz ve onlara çabucak ulaşabiliyoruz. Bilmediğimiz bir yerde yemektense, bizi mutlu edeceğini bildiğimiz bu 'zevk merkezlerini' tercih ediyoruz. Bu durum, Dünya'nın neresinde olursak olalım fast food tüketimini arttırmamıza neden oluyor.

Paul's Place

Daha Fazla Kalori!

Bunun bariz bir diğer nedeni daha var: Kalori de ödül mekanizmasını pekiştiriyor! Yani fast food'u tercih etmek istememizin sebebi, içindeki sevdiğimiz bir peynir ya da sos değil, kalori. Kalorisi yüksek besinler, beyin ödül sistemini doğrudan etkiliyor. Beynimiz yiyeceklerin kısıtlı olduğu bir dönemde evrimleşti ve bu nedenle atalarımız, kalorili yiyecekleri tercih etme konusunda ustalaştılar; biz de bu yeteneği miras aldık. Ancak günümüzde (en azından Dünya'nın bir kısmında) besin kıtlığı yaşanmıyor ve yüksek kalorili besinlere erişmek artık çok daha kolay! Bu da, beynimizin her seferinde daha yüksek kalorili besinleri tercih etmesine neden oluyor.

Bunu araştıran bilim insanlarının şeker tat reseptörleri eksik farelerle yaptıkları bir deneyde, farelere normal su ve şekerli su sağlandı. Fareler ilk başlarda normal suyu tercih etse de, bir süre sonra şekerli suya yönelmeye başladılar. Beynimiz, tadı algılamasa bile kalorili bir diyeti fark edebiliyor.

Daha Fazla Aşinalık!

İnsan, aşinalıklar ile yaşayan bir hayvan türüdür. Bir fast food restoranından içeri girdiğimizde, nerede olursak olalım aynı yazılı metinlerle karşılanırız, aynı renkleri görürüz, bize aynı menü sunulur ve aynı kokuları deneyimleriz! Tıpkı Pavlov'un köpek deneylerindeki köpeklerin ağzını sulandıran zil sesi gibi, bizim ağzımızı sulandıran "zil" ise, bize her seferinde aynı deneyimi sunan bu konsepttir.

Fast food restoran zincirlerinin marka logoları beynimizde öyle bir yer etmiştir ki, bu sembollere bilinçsizce maruz kaldığımızda, zaman kısıtlaması olmasa bile okuma hızımız arttıyor ve gelecekte daha büyük kazançlar elde etmek yerine anında kazanmayı tercih ediyoruz. Yalnızca bu semboller bile insanların yeme biçimi ve diğer davranışlarını doğrudan etkiliyor. Bazı sonuçlar, bağımlılık yapan şeyin gıdaların kendisinden ziyade sunulma şekli olduğunu destekliyor.

Daha Fazla Hormon!

Fast food tarzı beslenmeyi tercih etmemize neden olan tek hormon dopamin değil. İnsülin ve enerji harcamalarını kontrol eden GIP hormonu ve tokluk hissi yaratan ve yemeyi bırakmamızı bildiren leptin hormonu da bu süreçte doğrudan rol oynuyor.

Yağlı yiyecekler tüketildiğinde, vücuttaki GIP seviyesi artarak hipotalamusa doğru yola çıkar. Ve orada leptinin çalışmasını engelleyerek tokluk hissini geciktirir. Bu durum ihtiyacımızdan daha fazla yememize neden olur. Fast food, içeriğindeki aşırı yağlı besinler sayesinde bu süreci manipüle etmeyi hedefler ve bizim daha da çok fast food tüketmemize neden olur.

Westword

Daha Düşük Maliyet... mi?

Fast food'un birçok alternatife göre çok daha ucuz olabilmesi de insanların tercihini etkileyen bir faktör olarak görülebilir. Ancak bu bir yanılsama. Hızlı ve ulaşılabilir olduğu için ihtiyaçtan fazla tüketiliyor ve sebep olduğu hastalıkların tedavi masrafları gelecekte daha pahalıya patlıyor!

Unutmayın: Bir davranışın sonuçlarını, o davranışın sadece kısa vadeli etkileriyle ölçemeyiz, uzun vadeli etkilerini de düşünmemiz gerekir. Dolayısıyla belli bir beslenme biçimi, diğerinden kısa vadede biraz daha ucuz, biraz daha kolay, biraz daha erişilebilir geliyor olabilir; fakat eğer uzun vadede tedavisi zor ve kronik hastalıklara yol açıyorsa, o "ucuz ve çabuk" beslenme tipinin çok daha pahalı ve zorlu olduğu görülebilir. Fast food ile ilişkili hastalıklar, fast foodu diğer alternatiflerin tümünden daha masraflı kılmaktadır. Belki kısa vadede değil, ama orta ve uzun vadede...

Daha Fazla Tuz!

Monosodyum Glutamat (MSG), bir glutamik asit türevidir ve asidite olarak bir tuz olarak geçer. MSG, tat reseptörlerini uyararak yiyecekleri daha lezzetli algılamanızı ve lezzeti kolayca kabul etmenizi sağlar.

Monosodyum glutamatın kullanımı etik ve gıda bilimi açısından tartışmalı bir konudur. Bazı çalışmalar fazla tüketildiğinde zararlı olabileceğini söylese de, birçok ülkenin sağlık birimleri MSG kullanımını onaylamıştır (FDA) ve "genel olarak güvenli" şeklinde kategorize etmektedir.

Sonuç

Tüm bu faktörler, fast food ürünlerine olan bağımlılığımızı arttırmaktadır. Buna bağlı olarak sağlığımız bozulmakta ve stres düzeylerimiz genel olarak artışa geçmektedir. İlginç bir şekilde, stresin artmasına bağlı olarak fast food tüketiminin de arttığını gösteren araştırmalar bulunmaktadır. Dolayısıyla daha fazla fast food, daha fazla stres ve yine daha da fazla fast food demektir. Bu döngüyü kırmak çok zordur ve Dünya genelinde görülen obezite salgını da bu soruna işaret etmektedir.

Aslında fast food, bir yerde "her şey" kadar zararlıdır. Onu diğer gıdalardan daha zararlı yapan şey ise, evrimsel nedenlerle bu tarz yiyecekleri çok daha fazla tüketmeye meyilli olmamızdır. Bu besinler daha ulaşılabilir, daha ucuz, daha hızlı ve daha lezzetli oldukça, az önce sözünü ettiğimiz döngülere hapsolmak daha da kaçınılmaz hale gelmektedir. Bu durum, küresel insan sağlığını doğrudan tehdit etmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 25
  • Tebrikler! 21
  • İnanılmaz 11
  • Bilim Budur! 8
  • Üzücü! 8
  • Muhteşem! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Umut Verici! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Grrr... *@$# 3
  • İğrenç! 2
  • Güldürdü 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Fast food tüketimiyle ilişkili sağlık sorunlarının en temel nedeni kalori fazlalığı ve aşırı sodyum tüketimidir. Orta boy bir McDonald’s menüsü yediğinizde, günlük kalori ihtiyacınızın yarısından fazlasını karşılamış olursunuz ve o günkü diğer tüm öğünler aşırı kalori alımına karşılık gelecektir.

Aşırı kalori tüketimi obezite, kardiyovasküler hastalıklar, böbrek problemleri, tip 2 diyabet, karaciğer hastalıkları gibi birçok sağlık problemi yaratır. Aşırı sodyum tüketimi de hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalıklara neden olur. Kardiyovasküler nedenlerden oluşan ölümlerin 10'da 1'i sodyum ile ilişkilidir.

Fast food tüketiminin depresyon, infertilite (kısırlık), menstrüal dengesizlik, sivilce ve aknelere yol açtığı düşünülmektedir. Bu ilişkiler hakkındaki araştırmalar devam etmektedir.

Fast food ürünleri, insanın evrimsel zaaflarına yönelik olarak hazırlanmaktadır. Daha fazla şeker ve kalori tüketimi, dopamin salgısını arttırarak zevk duygusunu tetiklemektedir. Ayrıca fast food zincirleri aşinalık gibi psikolojik olgulara yönelik tasarlanır ve insanları daha çok tüketime teşvik eder.

Fast food, Türkçe çevirisi olan "hızlı yemek" kavramından da anlaşılacağı gibi, hızlı ve kolay bir şekilde hazırlanıp, kısa sürede yemeye hazır hale gelen, çoğunlukla seri üretim yoluyla üretilip ticari olarak satılan, gıdayla ilgili diğer faktörlerden ziyade "hizmet hızı" faktörüne odaklanan bir besin biçimidir.

Fast food restoranlarında yaygın olarak görülen yemekler arasında tost, kumpir, döner, dürüm, balık ve patates cipsi, sandviç, pide, hamburger, kızarmış tavuk, patates kızartması, soğan halkası, tavuk nugget, taco, pizza, hot dog, dondurma gibi ürünler bulunur.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/11/2020 01:29:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8940

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Bilgisayar
Yavru
Araştırma
Nöron
Karadelik
Yiyecek
Diş Hekimi
İstatistik
Gerçek
Malzeme
Depresyon
Olasılık
Hücre
Fizik
Kadın
Haber
Nasa
Çin
Sağlık Bakanlığı
Küresel Salgın
Odontoloji
Kan
Alkol
Hastalık Kontrolü
İlaç
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Karanlıktan korkan bir çocuğu anlayışla karşılarız. Trajedi, aydınlıktan korkan yetişkinlerdir.”
Plato
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol