Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Şeker Pancarının Yapısı ve İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri

Şeker Pancarının Yapısı ve İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri
Şeker Pancarları
Sendika63
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Şeker pancarı, bilimsel olarak “Beta vulgaris saccharifera” olarak isimlendirilir ve “Altissima” grubuna aittir. Şeker pancarı diploid (2n=18) hücre yapısına sahip yabancı çiçek tozuyla döllenen (allogam) bir bitki türüdür. Polenleri rüzgarla taşınan ve yabancı döllenme ile çoğalan şeker pancarında, ekilen tohum sayısı kadar farklı genotipte ürünler görmek normaldir. Şeker pancarı, toprağın altı ve toprağın üstü olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır ve bu yapılar etli bir kök, parlak yeşil bir renge sahip yaprak, sap, dal, meyve ve tohumdur. Şeker pancarı çiçeği, 3 dişi organ ve 5 erkek organdan oluşur.[4] Şeker pancarının kök ve gövdesinde %12 ila %20 oranında şeker bulunmaktadır.

Şeker pancarının bölümleri
Şeker pancarının bölümleri

Şeker pancarı ortalama %75 sudan ve %25 kuru maddeden oluşur. Yapısını oluşturan kuru maddenin önemli bileşeni sakrozdur ve yüzdesi %17,5 olarak hesaplanmıştır. Kuru maddenin, şeker dışında geri kalanı ise suda çözünen ve çözünmeyen madde olarak ikiye ayrılır ve bunların %2,7’si suda çözünen ve %4,8’i suda çözünmeyen maddedir. İki yıllık bir bitki olan şeker pancarının yoğunluğu 0,65 ila 0,82 g/cm3 ve donma noktası 2 ila 4°C arasında değişmektedir.[3]

İnsan ve birçok canlı için gerekli ve doğal bir karbonhidrat olan, meyve ve sebzelerde bulunan şeker, en saf yapılardan biridir. Şeker pancarının hikayesi de diğer yeşil bitkiler ile aynıdır. Şeker pancarı güneş ışığının enerjiye dönüşmesi ile organik maddelerin oluştuğu fotosentez işlemini yaparak şeker (sükroz) üretir. Şeker pancarı, diğer bitkilere oranla yüksek enerjili saf bir yapı olan sakkaroz (C12H22O11) disakkarit sentezi bakımından en yüksek yüzdeye sahiptir.

Şeker Pancarının Tarihi

Şeker pancarının keşif geçmişi, MÖ 400'lere kadar dayanmaktadır ve şeker pancarı zamanla sağlık ve gıda endüstrisi gibi alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Çıkış noktası, Dicle ve Fırat nehirleri civarı, Akdeniz’in doğusu ve Küçük Asya olarak bilinmektedir. Şeker pancarının dört çeşit varyasyonu bulunmaktadır. Bunlar:

  • Beta vulgaris var. Cicla
  • B. vulgaris var. Curenta
  • B. vulgaris var. Rapa
  • B. vulgaris var. Saccharifera

Taksonomik bitki isimlendirmelerinde "var." eki, varyete veya çeşit anlamına gelmekte ve bir kültür bitkisinin özelleşmiş alt popülasyonlarından söz etmekte kullanılmaktadır.

17. yüzyılda, şeker pancarından şeker elde edilme çalışmalarına başlanmıştır. Tatlandırıcı özelliğe sahip olan şeker pancarının değeri, 1700'lü yılların başlarında bu yönde kabul edilmiştir. 18. yüzyılın ortalarına doğru ilk defa modern şeker pancarları olarak kullanılmaya başlanıp günümüze kadar gelmiştir.

Kırmızı Şeker Pancarı
Kırmızı Şeker Pancarı

Şeker Pancarının Kullanım Alanları

2017 yılında, Food and Agriculture Organization (FAO)'nun yaptığı açıklamaya göre dünyada, şeker pancarı köklerinin %86'sı şeker haline getirilir ve diğer kısımlarından şeker pancarı küspesi elde edilir. Yaklaşık olarak %75 şeker kamışı ve %25 şeker pancarı sayesinde üretilen şeker miktarı %99 gibi bir orana sahiptir. Şeker pancarından temel olarak şeker, yan ürün olarak ise melas ve yaş pancar posası elde edilir.

Günümüzde şeker pancarından elde edilen ürünlerin insan gıdası, hayvancılık yemi ve endüstri sektöründe kullanımı yaygındır. Ayrıca şeker pancarı, melas, maya, alkol ve biyoetanol gibi ürünlerin ham maddesidir. Şeker pancarından elde edilen yaş pancar posası hem doğrudan hem de melas ile karıştırılarak hayvan yemi olarak kullanılır. Ayrıca, melasta bulunan şeker enzimleri sayesinde etil alkol yapımında, fermantasyon ham maddesi olarak, ilaç sanayisinde, ispirto sanayisinde, maya çeşitlerinde, kozmetik endüstrisinde ve inşaat harçlarında kullanılır.

Şeker Pancarının İnsan Sağlığı ile İlişkisi

Lifli gıdaların genel olarak sağlık açısından bazı faydaları bulunmaktadır ve bunlar; uzun süreli tokluk hissi, tokluk hissinden kaynaklı olarak kilo kontrolü, düşük kolestol, stabilize kan şekeri değeri, kalp sağlığı ve bağırsak sistemidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Şeker pancarının insan sağlığı ile ilişkisi, bitki kökenli olan liflerin sindirim sistemi sağlığı üzerinde etkisinden gelmektedir. Şeker pancarı lifinin (ŞPL) insan sağlığı için önemli bir rolü vardır. Şeker pancarı, sakkoroz kısmından ayrıldıktan sonra geride kalan kısmı yani posası kurutularak lif elde edilir. Şeker pancarı lif içeriği yaklaşık %7 nem, %5 protein ve %3 kül içermektedir ve çözünmeyen lif oranı, çözünen lif oranının 2 katıdır. Lifte bulunan çözünmeyen bileşenlerin önemi, kalın bağırsakta suyu emerek dışkı hacmini arttırmasıdır. Diğer taraftan çözünmeyen bileşenler ise kalın bağırsakta bulunan bakteriler tarafından fermante edilerek bakteri kütlesinin hacminin artmasında rol oynar.

Genel olarak, yüzey alanı küçük olan büyük parçacıklar bağırsakta daha uzun sürede parçalanır ve bozulma ihtimalleri daha fazladır. Yani, parçacık boyutu ile dışkı çıkışı üzerinde bir bağlantı vardır ve büyük parçacık boyutlarının dışkının çıkışı üzerinde etkisi de büyüktür. Şeker pancarı lifinin parçacık boyutu yüksektir ve kolon üzerinde etkisi olup sindirilmede daha fazla hacim sağlar. Ayrıca, şeker pancarı liflerinin hidrasyon kapasitesi, yani şişme, su tutma kapasitesi (WRC) ve su emme kapasitesi (WAC), tahıl liflerine oranla daha fazladır. Düşük enerjili ürünler için sünger gibi davranıp suyu emme özelliği sayesinde hacmini 3-4 katına kadar çıkarabilir ve suyu tutar. Ayrıca, diğer gıdalara oranla pektin seviyesi düşük olmasına rağmen düşük bir viskoziteye sahiptir. Bu gibi özellikler sayesinde şeker pancarı lifi bağırsak geçişinde faydalı rol oynar ve dışkı hacminde artışa katkıda bulunur.[7]

Ayrıca, şeker pancarının lifi diğer bitkilere oranla daha yüksek ölçüde organik bir bileşik olan ferulik asit içerir. Ferulik asidin bir yapı taşı olan pektin, normal kan kolestrolünün seviyesinin korunmasında rol oynar. Fakat, bu özelliği tam olarak kabul edilmeyip bu konuyla ilgili çalışmalar sürmektedir.[7]

Amerikan Kanser Araştırmaları Enstitüsünün yaptığı açıklamaya göre lif değeri yüksek bitki bazlı gıdalar kanser riskini azaltabilir. MD Anderson Kanser Merkezi Davranış Biliminde araştırma yapan diyetisyen Erma Levy şöyle diyor:

Yüksek lifli yiyecekler, genel kalori alımınızı azaltmanıza ve sağlıklı kilonuzu korumanıza yardımcı olabilir, bu da kanser riskini azaltmak için hayati önem taşır.

Bazı istisnalar bulunsa da lifli gıdaların, divertikülit, kolorektal adenom ve distal kolon kanseri risklerini azaltan etkileri olduğu kanıtlanmıştır.[9]

Sonuç

Geçmişi eskilere dayanan şeker pancarından birçok alanda faydalanabilir ve birçok alanda şeker pancarını kullanabiliriz. İkinci beyin olarak düşündüğümüz bağırsakların yapısı ve işlevi bir hayli hayati öneme sahiptir. Şeker pancarı lifinin hem bağırsaklar hem de diğer alanlardaki rolü hâlâ araştırılıp tartışılmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 5
  • Umut Verici! 5
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2020 14:23:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9125

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Koronavirüs
Avcı
Dünya Dışı Yaşam
Kültür
Erkek
Mantar
Güve
Böcek
Odontoloji
Ana Bulaşma Mekanizması
Hastalık Yayılımı
Yok Oluş
Dinozorlar
Kedigiller
Elektrokimya
Hastalık Kontrolü
Kadın Sağlığı
Fotoğraf
Işık Hızı
Teyit
Gazetecilik
Parazit
Uzay
Uçma
Kertenkele
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğitim, bilimin öğretebileceği en önemli dersi öğretmekte ciddi anlamda başarısız oldu: şüpheciliği.”
David Suzuki
Geri Bildirim Gönder