Reklam
Reklam

Bilim, Sadece "Ne" Sorusuna mı Yanıt Verir? Bilim, "Neden" ve "Nasıl" Sorularına Yanıt Verebilir mi?

Bilimi Tek Bir Soruya Sığdırmaya Çalışanların Tuhaf İddiası Ne Kadar Geçerli?

Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Kimi zaman internetteki tartışmalarda veya arkadaşlar arası sohbetlerde bilimin son derece hatalı bir şekilde karakterize edildiğine tanıklık etmişsinizdir. Bunun birçok farklı örneği var; ancak en yaygın örneklerden birisi, bilimin alanını keyfi bir şekilde kısıtlandırmak adına, bilimin sadece "Ne?" sorusuna yanıt verebildiği, "Neden?" ve "Nasıl?" sorularına yanıt veremeyeceği, bu iki soruya sadece "din" ve "felsefe" gibi bilgi türlerinin cevap verebileceği iddia edilir. Bu, baştan sona, tamamen hatalıdır.

Bunun hatalı inancın altında yatan sebep, "Evren neden var?" gibi henüz bilimsel yanıtını tam olarak bilmediğimiz sorularda bilimin (şimdilik) kesin yanıtlar veremiyor olmasıdır. Dolayısıyla bu az sayıda (ama büyük) sorudan yola çıkan bazı insanlar, bilimin hiçbir alanda "Neden?" ve "Nasıl?" sorularına yanıt veremeyeceğini ileri sürerler. Bu fazlasıyla yanlıştır; çünkü bilim, "Ne?" sorusunun yanı sıra, "Neden?" ve "Nasıl?" sorularına da düzenli olarak yanıtlar arar.

Bilimin Aradığı Sorulara Örnekler

3 örnek üzerinden inceleyelim:

İklim Değişimi

  • Ne oluyor? Dünya'nın ortalama sıcaklığı artıyor (iklim değişiyor).
  • İklim değişimi neden yaşanıyor? İnsanların yer altındaki karbon kaynaklı fosil yakıtları çıkarıp atmosfere vermesi nedeniyle.
  • İklim değişimi nasıl yaşanıyor? Fazladan karbondioksitin atmosferde ısıyı hapsetmesi ve gezegen sıcaklığını arttırması yoluyla.

Bu konuda daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan ve buradaki kitabımızdan alabilirsiniz.

Kütleçekimi

  • Ne oluyor? Bırakılan cisimler daha büyük kütleli cisimlere doğru hareket ediyor ("düşüyor").
  • Cisimler neden düşüyor? Büyük kütleli cisimler etraflarındaki uzay-zamanı büktüğü için.
  • Cisimler nasıl düşüyor? Küçük cisimlerin, bükülmüş uzay-zamanda yörünge hareketi yapmaya çalışması sırasında, yörünge eğikliklerinin civardaki büyük cismin gövdesiyle çakışıyor olması yoluyla.

Bu konuda daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan ve buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Evrim

  • Ne oluyor? Canlı popülasyonları her nesilde değişiyor (evrimleşiyor).
  • Canlılar neden evrimleşiyor? Popülasyon içindeki çeşitliliğin değişen çevre şartları altında her bireyde eşit aynı uyum başarısını sağlamadığı için.
  • Canlılar nasıl evrimleşiyor? Bulunduğu ortama daha uyumlu olan bireyler daha kolay hayatta kalıp, daha çok ürediği için, bu bireylerin kendi "uyumlu" genlerini bir sonraki nesile daha çok aktarması yoluyla.

Bu konuda daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan ve buradaki kitabımızdan alabilirsiniz.

Kanunlar ve Teoriler

Bu argümanın ne kadar hatalı olduğunu, bilimde kanun ve teorilerin tanımından görmek de mümkündür:

Kanunlar, Evren içindeki olay, olgu ve süreçlerin ne olduğunu izah eden, kendi kendini tekrar eden, çoğu zaman matematiksel olarak ifade edilebilen temelleri bulunan, parçaları arasında nedensellik olan gözlemlerdir.

Teoriler, tespit edilen kanunların neden ve nasıl o şekilde işlediğini izah eden, bilimsel sorgulamanın zorlu testlerinden başarıyla geçmiş, çok sayıda araştırma ve deneye dayanan bilimsel açıklamalar bütünüdür.

Dolayısıyla bilim, her üç soruya da yanıtlar arar.

Evrimsel Biyoloji ve "Neden?" Sorusu

Her bilim dalında neden sorusuna yer vardır; ancak köken araştırmaları yapan sahalarda, özelliklşe de evrimsel biyolojide "Neden?" sorusunun yeri çok daha büyüktür. Bunun nedenlerinden birisi, bilimin en önemli kavramlarından biri olarak yakınsak açıklama ile nihai açıklama arasındaki farktır.

Ancak bunun da ötesinde, evrimsel biyologlar durmaksızın belirli özelliklerin nihai nedenini aramaktadırlar; çünkü profesyonel görev tanımları budur. Bunu en net olarak gösteren alanlardan birisi, hayvan davranışları bilimi olarak bilinen etoloji sahasında evrimsel biyolojinin açtığı yepyeni perspektiflerdir. Nobel Ödüllü Nikolaas Tinbergen, bunu Tinbergen'in 4 Neden Sorusu olarak bilinen bir sorular silsilesiyle formülize etmiştir.

Bu konuda, özellikle de evrimsel biyolojide "Neden?" sorusunun yeriyle ilgili kapsamlı bir açıklamamızı buradan okuyabilirsiniz.

Sonuç olarak, bilimin alanını sadece "Ne?" sorusuna, yani sadece kanunların (doğa yasalarının, ilkelerin, prensiplerin, vs.) tespitine indirgemenin hiçbir bilimsel dayanağı bulunmamaktadır. Bilim, sadece bu temel olguların tespitiyle değil, bunların "Neden?" ve "Nasıl?" o şekilde olduklarıyla da gündelik bir şekilde ilgilenmektedir.

Her ne kadar bunlara yanıt verme iddiasında olan tek bilgi türü olmasa da bilim, bugüne kadar çok geniş bir alanda sorulabilen bu iki soruya yönelik en güvenilir cevapları üretmeyi başarabilmiş bilgi türüdür.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/11/2019 21:09:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7971

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Reklam
Reklam
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Evrende iki sonsuz doğurgan yaratıcı güç vardır. Biri insan, öbürü doğa. İnsan, yaratıcılığını yitirdiği gün, doğa yaratıcılığını bitirdiği gün her şey bitecektir.”
Yaşar Kemal
Geri Bildirim Gönder