Ana görselde gördüğünüz kimyasal elementlerin periyodik tablosu, elementleri simgeleyen harfler ve bir takım fizikokimyasal veya elektrokimyasal özelliklerini gösteren sayıların bulunduğu alışılageldik bir periyodik tablo değil. Bu kez, karelerin içinde elementlerin simgeleri ve altında da bazı harfler gösteriliyor. Bu harfler, elementlerin orijinlerini belirten harfler.

Periyodik tablolara periyodik tablo denmesinin bir nedeni vardır. Kimyasal elementlerin kimi özellikleri birbirlerine benzer, veya daha doğru bir tabirle belli bir trendi takip eder. Örneğin, en bilinen örnekle, atom ağırlığı periyodik tablonun solundan sağına ve yukarında aşağıya doğru artar. Periyodik tabloya bakarak her hangi iki element arasında bir ağırlık karşılaştırması yaptığımızda diğerinin sağında ve/veya altında kalan atom daha ağırdır diyebiliriz. Kimya ile biraz daha ilgiliysek, elementin sadece periyodik tablodaki yerine bakarak, o element çok tutarlı öngörülerde bulunabiliriz. Periyodik tablonun verdiği bu öngörü avantajıyla, normal şartlarda oluşmayacak bileşikleri teorik olarak oluşturabilir, onların tepkimelerini hesaplayabilir; hatta ve hatta Mendeleev’in yaptığı gibi, Germanyum, Skandiyum ve Galyum elementlerini, tüm özellikleriyle birlikte, daha keşfedilmeden öngörebiliriz. Bu bağlamda periyodik tablo, insanlığın icat ettiği ilk bilgisayarlardan biridir.

Dünya genelinde su kıtlığı, 21. yüzyılın en acil sorunlarından biri olarak ortaya çıkmaktadır. İklim değişikliği, nehirleri ve akiferleri benzeri görülmemiş aşırı durumlara itmekte, kuraklıklar ve seller şiddetlenmekte, nüfus artışı ve ekonomik gelişmeyle birlikte tatlı su talebi artmaktadır.

Ancak Water Resources Research dergisinde yayınlanan yeni bir araştırma, genellikle göz ardı edilen bir demografik değişim olan doğum oranlarının düşmesi ve yaşam beklentisinin artması sonucu toplumların yaşlanmasının, küresel su talebi üzerinde şaşırtıcı derecede büyük bir etkiye sahip olabileceğini ve bu yüzyılın ortasına kadar su çekimini %31'e kadar azaltabileceğini ortaya koyuyor.

İnsanlar oldu olalı hayvan davranışına kafa yormuşlardır (Frison 1998). Hayvan davranışının kavranması, atalarımızın avlanma sırasında avı zekaları ile alt edebilmeleri veya diğer bir hayvanı dost edinebilmelerine olanak tanımıştır; ikincisi nihayetinde hayvanların evcilleştirilmesinin önünü açmıştır. Hayvan çiftleşme sistemlerine dair bilgi, insan toplumlarının büyümesine yardımcı olmuştur; zira evcil besi hayvanlarının çoğalması, güvenilir besin kaynaklarının varlığını sağlama almıştır (Zeder 2008).

Günümüzde de yabani veya evcil hayvanları gözlediğimizde, belli bir eylemi gerçekleştirmedeki istikrarlarına çoğu kez hayran kalırız; mesela saksağanlar bir yuva yapmak için çubukları tek tek düzenledikleri ya da bir evcil hayvan en sevdiği oyuncağını aradığında (Görsel 1). Ve hayvan davranışı hakkında temel sorular sormaya devam ederiz: Hayvanların güdü (motivasyon) ya da tercihleri var mıdır? Bilinçli seçimler yaparlar mı? Birden çok eş arasından ya da çeşitli besinlerden istediklerini seçebileceklerinde hayvanlar kendileri için iyi olan uyumlanımlı (adaptif) seçimler mi yaparlar? Bu sorular ve benzerleri, gözlemlenen bir davranış ile onun kuramsal etkenleri arasındaki bağlantıları ölçen ve sınayan kontrollü deney tasarımları ile irdelenir.

Facebook gibi sosyal medya araçlarının modern demokrasilerdeki yeri giderek daha yoğun bir şekilde tartışılıyor. Aralık 2020'de, çalışanlara özel bir toplantıda alınan (ve BuzzFeed News'a sızdırılan) bir ses kaydı, Facebook'un tartışmalı teknolojilerine yenilerinin ekleneceğini gösteriyor.^[1]

Bu tartışmalı teknolojilerden birisi, haber siteleri tarafından girilen haber içeriklerini otomatik olarak özetleyerek, yazıların başında noktalar halinde haberin özünü veren, TLDR adı verilen ve ismini İngilizcedeki "Too Long; Didn't Read" yani "Çok Uzundu, Okumadım" kısaltmasından alan bir teknoloji. Bu araç sayesinde okurlar, "haberlerin tamamını okumak zorunda kalmayacak". Bu, halihazırda içerikleri okumadan, sadece başlık ve kapaklarla fikir üreten kişilerin yoğunluğu göz önüne alındığında, oldukça şaibeli bir girişim. Ancak kullanıcıların zihinsel faaliyetlerini harekete çevirmeyi planlayan girişimlerinin yanında bu bir hiç.

Chisso-Minamata hastalığı veya sadece Minamata hastalığı, Japonya'nın Minamata şehrinde denize dökülen atık civa nedeniyle kontamine olan balık ve kabukluların yenmesi sonucu görülen bir çeşit civa zehirlenmesidir. Konjenital formunda rahim içerisindeki fetüsü de etkileyebilir. Aslında "ekolojik" bir hastalık sayılabilir. Çünkü Minamata'da Shiranui denizine dökülen civa dolu atıklar, bölgedeki planktonlar tarafından emiliyor, ardından planktonlar ile beslenen balıkların metabolizmasını etkileyerek, balıkları yiyen kedi, köpek, insan gibi hayvanlarda civa intoksikasyonu yaratabiliyor.

Toksikodinamik ve toksikokinetik olarak ayrılan üç çeşit civa vardır. Biri metalik civa denilen oda sıcaklığında ağır sıvı formunda, diğeri ise metil civa gibi organik civa denilen antifungal amaçlar için de kullanılan formu. Son olan ise inorganik civa formu. Metil civa, lipofilik (yağı seven) olduğu için hücre kolayca geçerek beyin dokusunu rahatça etkileyebilir. Civa zehirlenmesi hakkındaki ayrıntılı bilgileri buradan edinebilirsiniz.

Penis, yapı ve görevi itibariyle tüm zamanların en ilgi çeken organları arasında yer almaktadır. Kültürel bir tabu haline getirilmiş olmasından ötürü, dalak ya da pankreas hakkında konuşurken kimsenin yüzü kızarmasa da, penis hakkında konuşurken kıkırdamalar, utanıp bozarmalar ve benzeri duygu ve davranışlar oldukça yaygındır. Halbuki, ortalama bir insan söz konusu olduğunda, vücudumuzun kütlece binde 2'sini, yani %0.2'sini oluşturan, kemiksiz, sıklıkla kanla dolarak şişen, damar ve sinir yığını olan bu organ hakkında bahsederken de, en az saçlarımız ya da parmaklarımız ile ilgili konuşurken olduğu kadar rahat olabilmeliyiz.

Dahası, merak etmiyoruz da değil! Bize en sık gelen sorular, cinsellik ve üreme organlarıyla ilgili sorular oluyor. Bu da çok normal; çünkü var oluşumuzu bu organlara ve sistemlere borçluyuz. Örneğin vajina ile ilgili bilmeniz gereken her şeye buradaki yazımızda yer vermiştik. Bu yazıda da penise bir bakış atalım.

Gökcisimleri doğrudan yüzeye çarptığında oldukça fark edilir kraterler bıraktığı için incelemesi daha kolaydır. Gökcismi yüzeye ulaşmadan havada parçalandığında geride krater kalmadığından, jeolojik kayıtlarda hava patlamalarına dair ise çok az kanıt bulunur.

Kozmokimyacı Matthias van Ginneken, hava patlaması sırasında ortaya çıkan enerjinin oldukça yıkıcı olabileceğini ve şok dalgası ve termal radyasyon oluşturduğunu belirtmektedir. 2013'te yaklaşık 20 metrelik bir asteroit Rusya'nın Çelyabinsk kenti üzerinde parçalandığında ortaya çıkan şok dalgası, binlerce pencereyi paramparça etti. Benzer şekilde, 1908 yılında Sibirya'nın Tunguska kenti üzerinde daha da feci bir hava patlaması meydana gelmiş ve 2.000 kilometrekarelik ormanı yok etmişti.