Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Yörünge Nedir? Yörünge Türleri ve Basıklık

Yörünge Nedir? Yörünge Türleri ve Basıklık
10 dakika
907

Yörünge, uzayda bir cismin başka bir cisim etrafında düzenli olarak izlediği yola denir. Yörüngeye oturmuş her türlü cisim ise uydu adını alır. Burada her türlüden kasıt cismin doğal bir nesne olabilmesinin yanında insan yapımı da olabileceğidir.

Örneğin Uluslararası Uzay İstasyonu yapay olarak Dünya’nın yörüngesine yerleştirilmiş uydulardan biridir. Güneş sistemindeki gezegenlerden en çok uyduya sahip olan Satürn, ki kendisi de Güneş’in bir uydusudur, 82 uydusuyla doğal uydulara güzel bir örnektir [1, 2].

Tüm Reklamları Kapat

Yörünge Nasıl Oluşur?

Uzayda hareket halindeki bir nesne, kendisinden kütlece daha büyük (ya da kıyaslanabilir ölçüde) bir diğerinin yakınından geçerken onun kütle çekim kuvvetine maruz kalır. Aslında kütleler içlerinde yer aldıkları uzay-zamanı, kütleliyle orantılı olarak bükerler ve bu bükülmüş uzay-zamana giren her cisim, bu bükülmüş uzay-zamandan etkilenir. Bu noktada üç olası senaryo vardır ve bu en belirgin olarak cismin hızıyla belirlenir:

  1. Cisim, yaklaştığı diğer cismin üzerine düşebilir.
  2. Cisim, yaklaştığı cismin etrafında bir yörüngeye oturabilir.
  3. Cisim, yaklaştığı cismin çekiminden etkilenir, yolundan sapar fakat yörüngeye oturmadan ilerlemesine devam eder.
Birinci Senaryo

Elbette bunlar birçok parametreye bağlı olsa da basitçe birinci maddede iki temel durum söz konusudur. Ya cisim doğrudan diğer cismin üzerine gitmektedir ve çarpmaktan başka alternifi yoktur ya da hızı yetersiz olduğundan yolundan saparak bir eğri çizerek diğer cismin üzerine düşer.

Tüm Reklamları Kapat

İkinci Senaryo

Yaklaşan cismin hızına (aslında buna yörünge enerjisi deriz) bağlı olarak diğeri etrafında bir yörüngeye oturulabilir. Bu noktada şuna değinmek gerekir, bu iki cisimden illa ki biri diğerinin etrafında dolanmak zorunda değildir. Aslında biz de tam olarak Güneş'in etrafında dolanmıyoruz, ortak kütle merkezi etrafında dolanıyoruz. Lakin Güneş'in kütlesi diğer gezegenlere kıyasla çok büyük olduğundan, bu kütle merkezi her ne kadar Güneş'in merkezinde olmasa da hala içerisinde kalıyor. Lakin durum hep böyle olmak zorunda değildir.

Örneğin birbirine yakın kütleli iki cisim, birbirleri etrafında dolanabilirler ve bu da bir yörünge oluşturur. Ortak kütle merkezi etrafında adeta birbirlerini ellerinden tutup dönen buz patencileri gibi sorunsuzca dolanabilirler. Özellikle bu tür yıldızlara çift yıldızlar denir ve astronominin oldukça fazla çalışılmış konularından biridir.

Üçüncü Senaryo

Özellikle sisteme giren diğer cismin, çekimin etkisine göre çok daha fazla hıza sahip olması durumunda gerçekleşir. Onu yörüngede tutacak yeterli çekim yoktur, fakat yine de çekimden etkilendiği için yolundan bir miktar sapar. Bazı kuyruklu yıldızlarda bu durum görünür. Bazen gök cisimleri her ne kadar kapalı ve basık yörüngelerde dolansalar da fiziksel bir takım etkilerden ötürü (örneğin Güneş'e yaklaştığında kütle kaybetmek gibi) hızları değişebilir ve bu da bir anda açık bir eğriye sahip olup, sistemi terk etmelerine neden olabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Basıklık Nedir?

Basıklık, konik şekillerin (çember, elips, parabol ve hiperbol) bir ölçüsüdür. Bunlara konik şekiller denmesinin nedeni bir koniyi bir yüzey ile farklı açılarla kestiğimizde bu şekillerin elde ediliyor olmasıdır.

Aşağıdaki görsel bu durumu özetlemektedir. Gök cisimleri de bu çembersel, eliptik, parabolik ve hiperbolik yörüngelere sahiptir. Aslında diğer geometriler çok kaba bir tabirle çembersel olanın basıklaştırılmış halidir. Ne kadar basık olduğunu biz bu basıklık (e) değeri ile ifade ederiz.

Britannica, "Conic Section" Geeks for Geeks,                                  "Equation of ellipse from its focus, directrix, and eccentricity"
Britannica, "Conic Section" Geeks for Geeks,                                  "Equation of ellipse from its focus, directrix, and eccentricity"
  • e=0: Çember
  • 0<e<1: Elips
  • e=1: Parabol
  • e>1 Hiperbol

Evrene baktığımızda aslında hiçbirinin çembersel olmadığını görürüz. Bu durumu anlamak aslında oldukça basittir. Eğer bu gök cisminin başına bir olay gelirse, mesela bir şekilde çok az bir miktar bile yavaşlarsa, zamanla diğer gök cisminin üzerine doğru düşmeye başlayacaktır. Bu da akıllara şu soruyu getirir: Basıklık, zamanla değişebilir mi?

Güneş sistemindeki gezegenlerin (ve çoğu diğer stabil yörünge durumlarında diğer gök cisimlerinin) yörüngesi eliptiktir. Bu da basıklık değerinin 0 ile 1 arasında olması gerektiğini söyler, değer 0'a ne kadar yakınsa, o kadar çembersele yakındır. Güneş sistemindeki gezegenler için:

  • Merkür 0.205
  • Venüs 0.006
  • Dünya 0.016
  • Mars 0.093
  • Jüpiter 0.048
  • Satürn 0.054
  • Uranüs 0.047
  • Neptün 0.008
  • Plüton 0.248

Buraya özellikle Plüton'u da dahil ettik ki gezegenlikten çıkarılması konusunda bir faktör olan bu aykırılığı bir kez daha görebilelim. Merkür'ün de oldukça eliptik bir yörüngeye sahip olduğunu görüyoruz fakat geri kalanlar oldukça çembersel. Lakin bu, çeşitli etkileşimlerden dolayı zamanla bir miktar değişebiliyor ve tam olarak sabit değil. Aşağıdaki görselde, 50.000 yıl mertebesinde Merkür, Venüs, Dünya ve Mars'ın basıklık değerlerinin nasıl değişeceğini görüyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Görsel: Gravity simulator - Tony Dunn &lt;https://en.wikipedia.org/wiki/Orbital_eccentricity#/media/File:Eccentricity_rocky_planets.jpg&gt;
Görsel: Gravity simulator - Tony Dunn &lt;https://en.wikipedia.org/wiki/Orbital_eccentricity#/media/File:Eccentricity_rocky_planets.jpg&gt;

Yörünge Türleri

Gök cisimlerinin yörüngelerini açık ve kapalı eğriler olarak iki grupta incelemek mümkündür. Kapalı eğri olarak adlandırdığımız grubun içine genellikle gezegenlerin, asteroidlerin ve kuyruklu yıldızların yörüngeleri girer, yani çembersel ve eliptik olanlar (bazen bunlar çeşitli faktörlerle açık bir eğriye kavuşarak sistemden fırlatılabilir). Bu tip yörüngeye sahip cisimler açık eğri şeklinde yörüngeye sahip olanların aksine bulundukları sistemi terk etmezler. Yine genellikle, yıldızlararası ve gezegenlerarası cisimlerin yörüngeleri ise parabolik ya da hiperbolik olduğundan ikinci gruba girer. Örneğin keşfedilen ilk yıldızlararası kuyruklu yıldız Oumuamua’nın basıklığı 1.2 idi, yani merkezinde Güneş bulunan hiperbolik bir yol izleyerek sistemimizi terk etti [5, 6].

Wikipedia, Oumuamua
Wikipedia, Oumuamua

Kütle Merkezi

Buraya kadar gezegenlerin sistemimizde Güneş etrafında dolandığını anlattıktan sonra bunun aslında tam olarak da öyle olmadığına geri dönelim. Her maddenin bir kütle merkezi vardır. Kütle merkezinin bulunduğu nokta, cismin dengeli bir şekilde, örneğin bir çubuk üzerinde, durabileceği noktadır. Kütlesi her yerine eşit dağılmış cisimlerde (uniform) bu nokta cismin tam merkezine denk gelir, örneğin bir cetveli tam ortasından parmağınızda tuttuğunuzda dengede tutabilirsiniz. Ancak kütlesi eşit dağılmamış cisimlerin kütle merkezi cismin geometrik merkezinde olmaz. Buna da örnek olarak bir balyozu verebiliriz. Balyozun kütle merkezi daha yoğun olan metal ucuna çok daha yakındır.

Space Place, NASA, "What is a Barycenter?"
Space Place, NASA, "What is a Barycenter?"

Cisimlere benzer biçimde gök cisimlerinin oluşturduğu sistemlerin de kütle merkezleri bulunur ve bu gök cisimleri bu kütle merkezi çevresinde dolanırlar. Örneğin Dünya ile Güneş’in kütle merkezi, tam Güneş'in merkezi değil, Güneş’in içinde bir noktadır. Ancak Jüpiter gibi Dünya’dan çok daha büyük kütleli gezegenlerde durum biraz daha tuhaf bir hâl alır. Jüpiter’in kütlesi, kütle merkezini biraz daha kendine çeker ve Jüpiter-Güneş ikilisinin kütle merkezinin Güneş’e yakın ancak Güneş’in dışında bir noktada olmasına neden olur. Yani Güneş ile Jüpiter bu ortak kütle merkezi çevresinde dolanıyor diyebiliriz.

Space Place, NASA, "What is a Barycenter?"
Space Place, NASA, "What is a Barycenter?"

Sistemimizde bu şekilde Güneş-gezegen ikililerinin kütle merkezlerinden bahsedebileceğimiz gibi tüm bir sistemin kütle merkezinden de bahsedebiliriz. Gezegenlerin değişen konumlarına göre bu kütle merkezi de değişir ve bazen Güneş’in merkezine yakın olurken bazen Güneş’in dışında olur. Güneş de bu değişen kütle merkezi etrafında yörüngededir ve yalpalanır [7].

Tüm Reklamları Kapat

Çoklu Sistemler

Evrendeki yıldızların birçoğu tek başına değil bir sistemin içinde bulunur ve çoklu yıldız sistemlerinde yıldızların ya da varsa gezegenlerin yörüngeleri biraz daha karmaşıktır. Bu noktada belki de şunu dile getirmek gerekir. Her ne kadar bizler için büyük ölçekler olsa da evren için küçük ölçekler olan gezegenler ve yıldızlardan bahsettik bu noktaya kadar. Fakat galaksiler de birbirleri etrafında bir dolanma hareketine sahip olup, galaksi kümelerini oluşturabilirler. Yani bu gördüğümüz davranış, sadece bu ölçekle sınırlı değildir.

Gezegen Barındıran Çift Yıldız Sistemi

Çift yıldız sistemindeki yıldızların kütleleri aynı ise bu iki yıldız ortak bir kütle merkezi etrafında döner. Bu sistemde bir de gezegen varsa gezegenin izleyebileceği üç farklı yörünge vardır. Bunlardan ilki gezegenin yıldızlardan birinin etrafında dolanıyor olmasıdır. Tabii bunun için gezegenin yıldızlardan birine çok daha yakın olması gerekir. Diğer bir seçenek ise gezegen her iki yıldıza da oldukça uzakta bulunduğunda geçerlidir. Böyle bir durumda gezegen, iki yıldıza tek bir kütle gibi davranır ve ikisinin etrafında dolanan bir yörüngeye yerleşir. Üçüncü ve son durum ise gezegenin her iki yıldız etrafında da, sekize benzer bir yörünge izleyerek dönüyor olmasıdır. İlk iki yörünge durumu kararlıdır, yani sistem bu şekilde varlığını uzun süre devam ettirebilir ancak son durumda gezegen muhtemelen kısa bir süre içerisinde sistemin dışına itilecektir [8].

Çoklu Sistemler

Evrende 2, 3, 4, 5, 6 hatta 7’li yıldız sistemleri mevcuttur. Elbette bunun teknik bir limiti yoktur, fakat doğabilecek etkileşim olasılıkları arttığından, pek kararlı olmadığından enderdirler. Bu sistemlerde yer alan yıldızlar, kütlelerine göre çeşitli yörüngeleri takip edebilirler.

Çift yıldız basık yörünge
Çift yıldız basık yörünge
Üçlü sistem örneği
Üçlü sistem örneği
Dörtlü sistem yörünge örneği
Dörtlü sistem yörünge örneği
Çift yıldız çembersel yörünge
Çift yıldız çembersel yörünge
Sekiz çizen üçlü sistem örneği
Sekiz çizen üçlü sistem örneği
Dörtlü sistem içinde üçlü sistem örneği
Dörtlü sistem içinde üçlü sistem örneği

Bu simülasyonlarda, her yıldızın eşit kütleye sahip olduğu durumlarda ki bir senaryoda (ki bu pek karşılaştığımız bir şey değil) ikili, üçlü ve dörtlü yıldız sistemlerinin nasıl yörüngelere sahip olacağını görüyoruz. Şunu da belirtmekte fayda var ki üçlü bir sistemde sekiz biçimli yörünge her ne kadar bilgisayar simülasyonlarında mümkün görünse de henüz gözlemlenmemiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Işınlanma Kazası

Uzun zaman seks yapmayınca, başına gelebilecek en kötü şeymiş buymuş gibi gelir insana.

Hâlbuki 1930’larda Almanya’da yaşıyorsanız, görebileceğiniz en kötü şey büyük ihtimalle bu değildir.

Ancak tarihsel gerçekler bile Egon Loeser için teselli olamadı; cinsel talihsizlikleri onu Berlin’in deneysel tiyatro sahnesinden Paris’in absent barlarına, oradan da Los Angeles’ın fizik laboratuvarlarına savururken kahramanımız şu iki gizemi çözme peşindeydi: Rönesans döneminin en büyük sahne tasarımcısı ve aynı zamanda Loeser’ın idolü olan Adriano Lavicini, Şeytan’la girdiği işbirliği sonucu mu ölmüştü ve Loeser gibi yakışıklı, akıllı, hoş, mütevazı biri neden, kırk yılda bir de olsa, biriyle yatmayı beceremiyordu?

BOKSÖR BÖCEK’in yazarından, “içinde olduğu dönemin farkında olmayan” bir tarihsel roman geliyor. Bu aynı zamanda bir kara roman, ama ışıkları sonuna dek açıyor. Bir aşk romanı, ama romantik akşam yemeğine sarhoş geliyor. Bir bilimkurgu romanı, ama “izotop”un ne olduğunu hatırlayamıyor. Seks hakkında, şiddet hakkında, uzay-zaman hakkında, tarihle başa çıkmanın en güzel yolunun onu görmezden gelmek olduğu iddiasında, sonunu tahmin bile edemeyeceğiniz, son derece eğlenceli bir roman.

Devamını Göster
₺82.00
Işınlanma Kazası

Kepler Yasaları

Yörüngelerden bahsedip Kepler’in yasalarına değinmemek olmazdı. Johannes Kepler 16-17. Yüzyıllar arasında yaşamış Alman bir astronomdur. Kendisi gezegen hareketleriyle ilgili üç yasasıyla tanınır.

  1. Gezegenler, odak noktalarının birinde Güneş olacak biçimde eliptik bir yörüngede dolanırlar.
  2. Eşit zaman aralıklarında taradıkları alan eşit ve sabittir.
  3. Gezegenin yörünge periyodunun karesi, elipsin yarı büyük eksen uzunluğunun kübüne eşittir.

Kepler yasaları uzayda etkileşim hâlindeki iki cismin zamanla nasıl hareket edeceklerini ifade ettiğinden, doğal olarak bazı yörüngeleri tahmin etmemize yardımcı olur. Ancak üç cismin birbirleriyle etkileşimini inceleyip tahminde bulunmaya çalıştığımızda hesaplamalar oldukça karmaşıklaşır ve bir öngörüde bulunmak bazı istisnalar hariç imkânsız hâle gelir. Bu istisnalara örnek olarak, uzay araçlarında olduğu gibi, bir cismin kütlesinin sonsuz küçüklükte sayılmasını, üç cismin de aynı düzlemde olduğu Lagrange durumlarını ya da üç cisimden ikisinin hareketsiz olduğu Euler durumunu verebiliriz [6, 9].

Hazırlayan: Arya Elçi & Ögetay Kayalı
Editör:Ögetay Kayalı


Referanslar
1.
NASA, "What is an Orbit?", < https://www.nasa.gov/audience/forstudents/5-8/features/nasa-knows/what-is-orbit-58.html >

2. Space Facts, "Saturn Facts", < https://space-facts.com/saturn/ >

3. Northwestern University, "Space Environment", < http://www.qrg.northwestern.edu/projects/vss/docs/space-environment/1-what-causes-an-orbit.html >

4.Britannica, "Conic Section", < https://www.britannica.com/science/conic-section#ref70765 >

5. Eberhard Grün, "Solar System dust", < https://www.sciencedirect.com/sdfe/pdf/download/eid/3-s2.0-B9780120885893500384/first-page-pdf >

6. Britannica, "Kepler's law of planetary motion", < https://www.britannica.com/science/Keplers-laws-of-planetary-motion >

7. NASA, Space Place, "What is a Barycenter", < https://spaceplace.nasa.gov/barycenter/en/ >

Tüm Reklamları Kapat

8. eHowEducation, "How Do Planets Orbit a Multi-Star System? : Astronomy & the Solar System", < https://www.youtube.com/watch?v=j8aHNzFHoWY >

9. britannica, "Three Body Problem", < https://www.britannica.com/science/three-body-problem >

Simulasyonlar:
Atlas of the Universe, "Multiple star Orbits", < http://www.atlasoftheuniverse.com/orbits.html >

Kapak Görseli:
Britannica, "Solar System-Orbits", < https://www.britannica.com/explore/space/solar-system-orbits/ >

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
0
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/02/2023 17:07:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12767

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Elçi, et al. Yörünge Nedir? Yörünge Türleri ve Basıklık. (25 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12767
Elçi, A., Kayalı, Ö. (2020, August 25). Yörünge Nedir? Yörünge Türleri ve Basıklık. Evrim Ağacı. Retrieved February 05, 2023. from https://evrimagaci.org/s/12767
A. Elçi, et al. “Yörünge Nedir? Yörünge Türleri ve Basıklık.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, 25 Aug. 2020, https://evrimagaci.org/s/12767.
Elçi, Arya. Kayalı, Ögetay. “Yörünge Nedir? Yörünge Türleri ve Basıklık.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, August 25, 2020. https://evrimagaci.org/s/12767.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.